NHÂN BẢN

VÀ TRƯỞNG THÀNH NHÂN BẢN TRONG ĐỜI TU

Lm. Gioan Kim Khẩu – Nguyễn Văn Nam, O.Cist.

CHƯƠNG II: NHÂN BẢN KITÔ GIÁO

HÀNH TRÌNH TRƯỞNG THÀNH TRONG ĐỨC KITÔ

DẪN NHẬP

Trong đời sống con người, sự trưởng thành không chỉ được đánh giá qua tuổi tác, trình độ học vấn, khả năng làm việc hay những thành công bên ngoài, nhưng còn qua nhân cách, cách ứng xử, tinh thần trách nhiệm và khả năng yêu thương.

Đối với người Kitô hữu, sự trưởng thành ấy còn mang một chiều kích sâu xa hơn: trở nên giống Đức Giêsu Kitô trong suy nghĩ, tình cảm, lựa chọn và hành động.

Nhân bản Kitô giáo vì thế không đơn thuần là một hệ thống những quy tắc ứng xử, nhưng là một hành trình đào luyện toàn diện con người dưới ánh sáng Tin Mừng.

Đặc biệt, trong đời sống thánh hiến và truyền thống đan tu Biển Đức – Xitô, việc đào luyện nhân bản giữ một vị trí quan trọng, bởi người tu sĩ không thể trưởng thành trong đời sống thiêng liêng mà thiếu sự trưởng thành về nhân cách và tình yêu huynh đệ.

I. NHÂN BẢN KITÔ GIÁO LÀ GÌ?

Nhân bản Kitô giáo là hành trình đào luyện con người toàn diện dưới ánh sáng Tin Mừng, nhằm giúp con người ngày càng trưởng thành trong Đức Giêsu Kitô.

1. Nền tảng của nhân bản Kitô giáo

Nhân bản Kitô giáo là đường hướng giáo dục và phát triển con người dựa trên ba nền tảng:

• Con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa: Mỗi người đều có phẩm giá cao quý, bất kể khả năng, địa vị hay hoàn cảnh sống (x. St 1,26–27).
• Con người được cứu chuộc trong Đức Giêsu Kitô: Đức Kitô mặc khải phẩm giá và ơn gọi sâu xa của con người (x. Gaudium et Spes, số 22).
• Con người được mời gọi trưởng thành trong Chúa Thánh Thần: Nhờ ân sủng, con người có thể không ngừng hoán cải và lớn lên trong tình yêu.

Nhân bản Kitô giáo không phủ nhận những giá trị nhân bản tự nhiên, nhưng đón nhận, thanh luyện và nâng cao những giá trị ấy dưới ánh sáng đức tin.

2. Đức Giêsu Kitô – mẫu mực của nhân bản

Đức Giêsu Kitô là mẫu mực hoàn hảo của một đời sống nhân bản trưởng thành.

Nơi Người, chúng ta nhận ra sự kết hợp hài hòa giữa chân lý và tình yêu, giữa lòng thương xót và công bằng, giữa tự do và vâng phục, giữa khiêm nhường và tinh thần trách nhiệm.

Thánh Phaolô mời gọi: “Anh em hãy có những tâm tình như chính Đức Kitô Giêsu” (Pl 2,5).

Như vậy, mục tiêu của nhân bản Kitô giáo không chỉ là đào tạo một con người tốt, nhưng còn là giúp con người ngày càng phản ánh hình ảnh Đức Kitô trong cuộc sống.

II. NỘI DUNG CĂN BẢN CỦA NHÂN BẢN KITÔ GIÁO

1. Tôn trọng phẩm giá con người

Mỗi người đều được Thiên Chúa tạo dựng, yêu thương và mời gọi hiệp thông với Người.

Vì thế, tôn trọng phẩm giá con người phải được thể hiện trong lời nói, thái độ, cách đối xử và những tương quan hằng ngày.

Đối với đời sống cộng đoàn, điều này đòi hỏi biết trân trọng những khác biệt về tuổi tác, tính cách, khả năng và hoàn cảnh của mỗi người.

2. Rèn luyện các nhân đức nhân bản

Các nhân đức là nền tảng quan trọng giúp con người hình thành nhân cách trưởng thành.

Truyền thống Kitô giáo đặc biệt nhấn mạnh bốn nhân đức trụ:

• Khôn ngoan: Biết phân định và lựa chọn điều thiện.
• Công bằng: Biết tôn trọng quyền lợi và phẩm giá của người khác.
• Can đảm: Kiên trì thực hiện điều đúng dù gặp khó khăn.
• Tiết độ: Biết làm chủ bản thân và điều hòa những ham muốn.

Bên cạnh đó, người Kitô hữu còn được mời gọi phát triển các đức tính như khiêm nhường, trung thực, kiên nhẫn, trách nhiệm và quảng đại.

3. Sống các nhân đức Tin – Cậy – Mến

Nếu các nhân đức nhân bản giúp con người sống tốt, thì các nhân đức đối thần hướng con người trực tiếp về Thiên Chúa.

Đức tin giúp con người nhìn cuộc sống dưới ánh sáng Lời Chúa. Đức cậy nâng đỡ con người giữa những thử thách. Đức mến thúc đẩy con người yêu thương Thiên Chúa và tha nhân.

Thánh Phaolô khẳng định: “Hiện nay đức tin, đức cậy, đức mến, cả ba đều tồn tại, nhưng cao trọng hơn cả là đức mến” (1Cr 13,13).

4. Sống tự do và có trách nhiệm

Tự do Kitô giáo không có nghĩa là làm bất cứ điều gì mình muốn, nhưng là khả năng lựa chọn điều thiện trong sự thật và tình yêu.

Tự do đích thực luôn đi đôi với lương tâm ngay thẳng, tinh thần trách nhiệm và sự tôn trọng người khác.

Trong đời sống tu trì, tự do trưởng thành còn được thể hiện qua việc biết đón nhận những đòi hỏi chính đáng của đời sống cộng đoàn và sống đức vâng phục với ý thức trách nhiệm.

III. TRƯỞNG THÀNH NHÂN BẢN KITÔ GIÁO

1. Trưởng thành là một tiến trình liên tục

Trưởng thành nhân bản Kitô giáo là tiến trình phát triển toàn diện con người về nhận thức, tình cảm, ý chí, tự do, trách nhiệm, các mối tương quan và đời sống thiêng liêng.

Người trưởng thành không phải là người không còn khuyết điểm, nhưng là người biết nhận ra những giới hạn của mình, sẵn sàng sửa đổi và kiên trì tiến bước.

2. Những dấu hiệu của sự trưởng thành

Một người trưởng thành nhân bản Kitô giáo thường thể hiện qua những thái độ cụ thể:

• Biết sống chân thật và có trách nhiệm.
• Có khả năng làm chủ cảm xúc và hành vi.
• Biết lắng nghe và đón nhận những lời góp ý.
• Tôn trọng sự khác biệt và biết cộng tác.
• Có khả năng tha thứ và hòa giải.
• Không ngừng học hỏi và hoán cải.

Đặc biệt, sự trưởng thành phải được thể hiện qua sự thống nhất giữa đức tin và đời sống.

Một người chuyên chăm cầu nguyện nhưng thiếu bác ái, thường xuyên xét đoán hoặc không biết tôn trọng người khác vẫn cần tiếp tục đào luyện nhân bản.

Thánh Giacôbê nhắc nhở: “Đức tin không có hành động thì quả là đức tin chết” (Gc 2,17).

3. Trưởng thành trong đời sống đan tu

Đời sống đan tu Biển Đức – Xitô là một môi trường đặc biệt giúp con người trưởng thành.

Qua cầu nguyện, lao động, thinh lặng, vâng phục, khiêm nhường và đời sống huynh đệ, người đan sĩ học cách vượt qua tính ích kỷ, phát triển tinh thần trách nhiệm và lớn lên trong tình yêu.

Thánh Biển Đức nhấn mạnh việc tìm kiếm Thiên Chúa như một tiêu chuẩn căn bản để phân định ơn gọi đan tu (x. Tu luật, 58,7).

Chính hành trình tìm kiếm Thiên Chúa ấy cũng là hành trình không ngừng trưởng thành và biến đổi bản thân.

IV. YÊU THƯƠNG BẢN THÂN THEO TINH THẦN KITÔ GIÁO

1. Yêu thương bản thân cách đúng đắn

Yêu thương bản thân không đồng nghĩa với ích kỷ, tự mãn hay chỉ tìm kiếm sự thuận tiện cho mình.

Theo tinh thần Kitô giáo, yêu thương bản thân là biết nhìn nhận phẩm giá của mình như một hồng ân Thiên Chúa, đồng thời có trách nhiệm chăm sóc và phát triển bản thân.

Điều đó bao gồm việc quan tâm đến sức khỏe thể lý, đời sống tâm lý, trí tuệ, tình cảm và đời sống thiêng liêng.

2. Biết đón nhận chính mình

Mỗi người đều có những khả năng, giới hạn, thành công và thất bại.

Người trưởng thành biết đón nhận lịch sử đời mình, không tự cao vì những thành công, cũng không tự ti trước những giới hạn.

Chấp nhận bản thân không có nghĩa là bằng lòng với mọi thiếu sót, nhưng là nhìn nhận sự thật về mình để tiếp tục hoán cải.

3. Yêu thương bản thân và từ bỏ mình

Chúa Giêsu mời gọi: “Ai muốn theo Thầy, phải từ bỏ chính mình, vác thập giá mình mà theo” (Mc 8,34).

Từ bỏ mình theo Tin Mừng không phải là phủ nhận phẩm giá bản thân, nhưng là từ bỏ tính ích kỷ, những đòi hỏi lệch lạc và những ràng buộc cản trở tình yêu.

Đối với người tu sĩ, điều này được thể hiện qua sự khiêm nhường, tinh thần phục vụ, khả năng đón nhận sửa dạy và sẵn sàng đặt thiện ích cộng đoàn lên trên những sở thích cá nhân.

V. TÌNH YÊU GIỮA CÁC MÔN ĐỆ ĐỨC KITÔ

1. Tình yêu là dấu chỉ của người môn đệ

Trong bữa Tiệc Ly, Chúa Giêsu truyền dạy: “Anh em hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em” (Ga 13,34).

Tình yêu Kitô giáo không chỉ là tình cảm tự nhiên, nhưng là một sự lựa chọn có ý thức, hướng đến thiện ích của người khác.

Tình yêu ấy được thể hiện qua sự kiên nhẫn, lòng quảng đại, tinh thần tha thứ, sự chân thành và khả năng hy sinh.

2. Xây dựng tình huynh đệ trong cộng đoàn

Đời sống cộng đoàn không chỉ là sống chung dưới một mái nhà, nhưng là cùng nhau tìm kiếm Thiên Chúa và nâng đỡ nhau trên hành trình nên thánh.

Một cộng đoàn trưởng thành biết tôn trọng những khác biệt, lắng nghe nhau, giải quyết bất đồng trong tinh thần đối thoại và đặc biệt quan tâm đến những người đau yếu, cao tuổi hoặc gặp khó khăn.

Hiệp nhất không có nghĩa là mọi người phải giống nhau, nhưng là biết sống trong tình yêu dù có những khác biệt.

3. Tình huynh đệ theo Tu luật Thánh Biển Đức

Trong chương 72 của Tu luật, Thánh Biển Đức trình bày những nét căn bản của tình huynh đệ đan tu:

• Biết kính trọng nhau.
• Kiên nhẫn trước những yếu đuối của nhau.
• Thi đua vâng phục nhau.
• Không tìm lợi ích riêng hơn lợi ích của người khác.
• Yêu thương nhau bằng tình huynh đệ chân thành.
• Không lấy gì làm hơn Đức Kitô.

Đây không chỉ là những lời khuyên đạo đức, nhưng còn là những nguyên tắc căn bản để xây dựng một cộng đoàn trưởng thành về nhân bản và vững mạnh trong đời sống thiêng liêng.

VI. NHỮNG PHƯƠNG THẾ THỰC HIỆN NHÂN BẢN KITÔ GIÁO

Nhân bản Kitô giáo không chỉ là một lý tưởng để học hỏi, nhưng cần được thực hành và thể hiện trong đời sống hằng ngày.

1. Đặt Đức Kitô làm trung tâm

Người Kitô hữu cần thường xuyên chiêm ngắm cuộc đời và giáo huấn của Đức Giêsu, học nơi Người sự khiêm nhường, lòng thương xót, tinh thần phục vụ và tình yêu chân thật.

2. Nuôi dưỡng đời sống cầu nguyện

Cầu nguyện giúp con người gặp gỡ Thiên Chúa, nhận biết chính mình và thanh luyện những động lực nội tâm.

Trong truyền thống đan tu, Thánh lễ, Phụng vụ các Giờ kinh, cầu nguyện cá nhân và suy niệm Lời Chúa là những phương thế quan trọng giúp người đan sĩ trưởng thành.

3. Học hỏi và thực hành Lời Chúa

Lectio Divina giúp người đan sĩ không chỉ hiểu Lời Chúa bằng trí tuệ, nhưng còn đón nhận và đem Lời Chúa vào cuộc sống.

Thánh Giacôbê dạy: “Anh em hãy đem Lời ấy ra thực hành, chứ đừng nghe suông mà lừa dối chính mình” (Gc 1,22).

4. Rèn luyện các nhân đức hằng ngày

Nhân đức không được hình thành chỉ bằng những ý tưởng tốt đẹp, nhưng qua việc kiên trì thực hành điều thiện.

Những hành động nhỏ như giữ lời hứa, đúng giờ, làm việc có trách nhiệm, nói năng chân thành và kiên nhẫn với người khác đều góp phần đào luyện nhân cách.

5. Xét mình và hoán cải

Xét mình giúp con người nhìn lại những lựa chọn, thái độ và cách ứng xử của mình dưới ánh sáng Tin Mừng.

Mục đích của việc xét mình không phải là làm con người thất vọng về bản thân, nhưng giúp nhận ra những điều cần sửa đổi và tiếp tục tiến bước trong ân sủng.

6. Đón nhận sự đồng hành và góp ý

Không ai có thể trưởng thành hoàn toàn một mình.

Việc lắng nghe, đón nhận những lời sửa dạy và trao đổi chân thành với người đồng hành giúp con người nhận biết bản thân cách khách quan hơn.

7. Sống các bí tích và tình huynh đệ

Bí tích Thánh Thể nuôi dưỡng sự hiệp thông; Bí tích Hòa Giải giúp con người đón nhận lòng thương xót và tiếp tục hoán cải.

Đời sống cộng đoàn trở thành nơi cụ thể để thực hành những ân sủng đã lãnh nhận.

8. Trung thành với kỷ luật và linh đạo đan tu

Trong truyền thống Biển Đức – Xitô, kỷ luật, lao động, thinh lặng, khiêm nhường, vâng phục và tình huynh đệ không chỉ là những yếu tố tổ chức đời sống, nhưng còn là những phương thế đào luyện con người toàn diện.

Việc đào luyện ấy phải được tiếp tục trong suốt cuộc đời qua tiến trình thường huấn và hoán cải không ngừng.

KẾT LUẬN

Nhân bản Kitô giáo là hành trình đào luyện con người toàn diện dưới ánh sáng Tin Mừng, nhằm giúp con người ngày càng trưởng thành trong Đức Giêsu Kitô.

Hành trình ấy bắt đầu từ việc nhận biết phẩm giá của mình, học sống các nhân đức, phát triển tự do và trách nhiệm, biết yêu thương bản thân cách đúng đắn và xây dựng những tương quan huynh đệ chân thành.

Đối với đời sống thánh hiến, đặc biệt trong truyền thống đan tu Biển Đức – Xitô, nhân bản Kitô giáo không chỉ là một nội dung của chương trình đào tạo, nhưng còn là một đòi hỏi thường xuyên của đời sống ơn gọi.

Người đan sĩ được mời gọi trưởng thành từng ngày qua cầu nguyện, lao động, thinh lặng, vâng phục, khiêm nhường và tình yêu huynh đệ.

Sự trưởng thành ấy không được đo lường chủ yếu bằng tuổi tác, kiến thức hay những thành tích bên ngoài, nhưng bằng khả năng sống trong sự thật, biết đón nhận giới hạn, có trách nhiệm với bản thân và cộng đoàn, đồng thời không ngừng để cho ân sủng Thiên Chúa biến đổi cuộc đời mình.

Có thể nói, đích điểm của nhân bản Kitô giáo không chỉ là trở thành một con người tốt, nhưng là trở thành một con người ngày càng giống Đức Kitô: biết sống chân thật, yêu thương, phục vụ và hiến thân.

————————————-

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Kinh Thánh

• St 1,26–27: Con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa.
• Mt 22,37–40: Giới răn mến Chúa yêu người.
• Mc 8,34–35: Từ bỏ mình và bước theo Đức Kitô.
• Ga 13,34–35: Giới răn yêu thương.
• Ga 15,1–17: Ở lại trong Đức Kitô và yêu thương nhau.
• 1Cr 13,1–13: Bài ca đức mến.
• Gl 5,22–23: Hoa trái của Chúa Thánh Thần.
• Pl 2,5–11: Noi gương Đức Kitô khiêm nhường.
• Gc 2,14–26: Đức tin và việc làm.

2. Công đồng Vaticanô II

• Gaudium et Spes, số 17 và 22: Tự do và phẩm giá con người trong Đức Kitô.
• Perfectae Caritatis, số 15: Đời sống cộng đoàn và tình bác ái huynh đệ.
• Lumen Gentium, số 11: Bí tích Thánh Thể và đời sống Hội Thánh.

3. Giáo lý Hội Thánh Công giáo

• Số 1700–1715: Phẩm giá con người.
• Số 1730–1748: Tự do của con người.
• Số 1776–1802: Lương tâm luân lý.
• Số 1803–1829: Các nhân đức.
• Số 2288–2291: Tôn trọng sức khỏe.

4. Tu luật Thánh Biển Đức

• Chương 5: Đức vâng phục.
• Chương 6: Tinh thần thinh lặng.
• Chương 7: Đức khiêm nhường.
• Chương 48: Lao động hằng ngày.
• Chương 58: Việc tiếp nhận anh em vào đời đan tu.
• Chương 72: Lòng nhiệt thành tốt lành và tình huynh đệ.