Suy niệm Tam Nhật Vượt Qua với các phụ nữ trong Tân Ước – Bài 3

27/11/2018

Bài ba: Phụng vụ chiều thứ Sáu Tuần thánh

Những Người Phụ Nữ Đi Theo Chúa Giêsu

Trong trình thuật cuộc tử nạn của Chúa Giêsu, tất cả bốn thánh sử đều ghi nhận sự hiện diện của các phụ nữ dưới chân thập giá (đang khi mà các tông đồ đã bỏ chạy hết). Riêng Matthêu và Luca còn thêm một chi tiết nho nhỏ nhưng quan trọng, đó là các bà này đã theo Đức Giêsu từ Galilê để phục vụ Người (Mt 27,55; Lc 23,49). Xưa nay, các nhà chú giải nam giới không chú ý lắm đến chi tiết này; nhưng kể từ khi nữ giới bắt đầu nghiên cứu Kinh thánh, thì ghi chú này trở thành quan trọng, và lật ngược tình trạng của những người đi theo Chúa Giêsu.

Thật vậy, trước đây, các nhà chú giải Kinh thánh chỉ nói đến việc Chúa Giêsu kêu gọi các môn đệ đi theo Người (Phêrô, Anrê, Giacobê, Gioan, vv). Con số các môn đệ lên tới 72 người (Lc 10,1), và từ số ấy Người đã tuyển chọn 12 tông đồ (Lc 6,13). Các bà hoàn toàn vắng mặt! Nhưng giờ đây, khi nữ giới bắt đầu nghiên cứu Kinh thánh, thì họ lưu ý những câu đầu của chương 8 theo Tin mừng Luca: “Sau đó, Đức Giêsu rảo qua các thành phố, làng mạc, rao giảng Tin mừng Nước Thiên Chúa. Cùng đi với Người, có Nhóm Mười Hai, và mấy phụ nữ đã được Người trừ quỷ và chữa bệnh. Đó là bà Maria gọi là Maria Magđala, người đã được giải thoát khỏi bảy quỷ, bà Gioanna, vợ ông Khuđa quản lý của vua Hêrôđê, bà Susanna và nhiều bà khác nữa. Các bà này đã lấy của cải mình mà giúp đỡ Đức Giêsu và các môn đệ” (Lc 8,1-3). Điều quan trọng là các bà đã đi theo Đức Giêsu ngay từ đầu sứ vụ ở Galilê, và họ đi theo Người cho đến giây phút chót, khi Người tắt thở trên thập giá. Các bà đã đi theo Người khi được mai táng, và cũng chính các bà là chứng nhân của biến cố Chúa Phục sinh. Chúng ta chia bài này làm hai phần: phần thứ nhất nói đến những chặng đầu của việc đi theo Chúa; phần thứ hai nói đến việc theo Chúa trên đường Tử nạn.

I. Các môn đệ tiên khởi

Như vừa nói, trước đây, chúng ta vốn quen hình dung Đức Giêsu được vây quanh bởi một nhóm môn sinh. Điều này cũng nằm trong phong hóa thời bấy giờ: các rabbi có những môn sinh; các môn sinh này không chỉ học chữ hay học nghề, nhưng họ học cả cuộc sống của thầy. Vì thế họ theo chế độ “nội trú”, và đối với rabbi Giêsu thì họ cũng chia sẻ nếp sống lưu động. Tuy nhiên, các tác giả cũng không quên vạch ra những sự khác biệt giữa rabbi Giêsu với các rabbi khác. Trước tiên, chính rabbi kêu gọi các môn sinh đi theo mình, chứ không phải các môn sinh tự nguyện đến xin thụ giáo (x. những câu trả lời cho các ứng sinh ở Lc 10,57-62). Thứ đến, các môn sinh đã vào trường này thì sẽ giữ mãi tư thế học trò, chứ không trông mong mai ngày trở nên rabbi và tách ra lập trường riêng (Mt 23,8: Anh em đừng để ai gọi mình là rabbi vì anh em chỉ có một thầy, còn tất cả anh em đều là anh em với nhau).

1/ Điều cách mạng nhất của Chúa Giêsu là nhận cả các phụ nữ làm môn sinh nữa. Đây là một điều hoàn toàn trái ngược với truyền thống Do thái. Tại đây, phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi: không những họ không được vào trong hội đường (họ phải ngồi ở gian dành cho dân ngoại) mà thậm chí không được kể đến khi tính dân số (thí dụ: trong các phép lạ hóa bánh, người ta không tính đàn bà và con nít: x. Mt 14,21; 15,28).

2/ Luca cho biết rằng các phụ nữ này “được Người trừ quỷ và chữa bệnh”. Thật khó biết rằng đó là bệnh gì. Trong thế giới cổ truyền, bệnh tật bao gồm nhiều tình trạng bất ổn về thể chất và tâm thần, và thậm chí kể cả những trường hợp quỷ ám. Nơi các bệnh tật, người ta đọc ra bàn tay của ác thần. Và điển hình là bà Maria Magdala được giải thoát khỏi bảy quỷ. Số 7 tượng trưng cho sự đầy đủ: như vậy là tất cả các quỷ đều xúm lại hành hạ bà ấy. Dù sao, chúng ta đừng dừng lại ở khía cạnh tiêu cực này, nhưng hãy nhìn khía cạnh tích cực của nó, đó là Chúa Giêsu đã đến chữa lành tất cả các tật bệnh của con người, giải thoát nhân loại mọi thứ xiềng xích. Thật vậy, các tác giả Tin mừng mô tả công việc cứu độ của Người như là một lương y. Điều này được chứng tỏ qua các phép lạ: trừ quỷ, chữa bệnh, cho kẻ chết sống lại, dẹp yên bão tố. Trong quan điểm cổ truyền, tất cả những sự xáo trộn ấy là do ma quỷ gây ra. Giờ đây, Chúa Giêsu đến để thiết lập vương quyền Thiên Chúa, qua việc lật đổ vương quyền của Satan. Những phụ nữ đang bàn ở đây được hưởng những ân huệ ấy: họ đã được giải thoát khỏi tình trạng yếu liệt, và có thể hành động cách tự do.

3/ Một dấu hiệu của sự tự do ấy được biểu lộ qua việc sử dụng tài sản để giúp đỡ Chúa Giêsu. Trong xã hội cổ điển, các bà phải lệ thuộc gia đình hoặc chồng trong việc sử dụng tài sản. Dù sao, việc sử dụng tài sản nhắm đến một mục tiêu cao hơn nữa, đó là các bà đã được Chúa gọi để “đi theo” Người. Cụm từ “đi theo Chúa” có thể được hiểu theo nghĩa đen (vật lý), nghĩa là khi đi đường, thì thầy đi trước, còn học trò lẽo đẽo theo sau. Nhưng trong Tin mừng, “đi theo” mang nghĩa chuyên môn là trở thành môn sinh của Chúa, đi theo lời Chúa dạy và đi theo Chúa cho đến cái chết trên thập giá (“Ai muốn theo tôi, hãy từ bỏ mình, vác thập giá mình hằng ngày mà theo” Lc 9,20). Như vậy, các bà cũng được mời gọi làm môn sinh cũng như các môn đệ. Họ “đi theo” và “phục vụ” Người ngay từ thời buổi đầu tiên của sứ vụ của Chúa. Và họ đã đi theo Người cho đến cùng (Mc 15,41).

II. Những người theo Chúa trên đường Khổ nạn

Như đã nói ở đầu, tất cả bốn sách Tin mừng đều nhất trí trong việc ghi nhận sự hiện diện của các phụ nữ vào lúc Chúa Giêsu chết trên thập giá, tuy có vài khác biệt nhỏ về chi tiết sẽ được nói.

1/ Một chi tiết khác biệt liên quan đến sự hiện diện của các bà trong trình thuật Tử nạn. Trước hết, trong phiên tòa xử án, chúng ta thấy một tớ gái của thượng tế đã điểm mặt ông Phêrô, khiến cho ông này phải chối thầy! Điều này được tất cả bốn thánh sử ghi lại. Riêng Matthêu còn nói đến sự can thiệp của bà vợ ông Philatô, nhắn ông đừng nhúng tay vào vụ án oan uổng này (Mt 27,19).

2/ Trên đường vác thánh giá lên núi Calvariô, duy Luca nói đến các phụ nữ đi theo, vừa đấm ngực vừa than khóc Người. Người quay lại phía các bà và nói: “Hỡi phụ nữ Giêrusalem, đừng khóc thương tôi làm gì, Có khóc thì khóc cho phần mình và con cái. Vì này đây sẽ tới những ngày người ta phải nói: Phúc thay người đàn bà hiếm hoi, người không sinh không đẻ, kẻ không cho bú mớm!” (Lc 23,27-31). Nên lưu ý là không có chỗ nào nói đến bà Vêrônica lau mặt Chúa. Nhân vật này do lòng đạo đức bình dân thời Trung cổ thêm vào (và có khi đồng hóa với người phụ nữ xuất huyết đã được chữa lành khi chạm vào áo của Chúa)!

3/ Sự hiện diện của các bà trong giai đoạn cuối đời Chúa Giêsu mang tính cách “liên hoàn”, theo nghĩa là các bà có mặt vào lúc Chúa chịu chết, vào lúc Chúa được an táng trong mộ và vào lúc Chúa sống lại. Chỉ có các bà làm chứng cho sự kiện này, bởi vì các ông đã bỏ trốn hết (Mc 15,40), ngoại trừ người môn đệ yêu dấu theo Tin mừng Gioan. Chúng ta đừng nên quên rằng trong xã hội Do thái, chứng tích của các bà không có giá trị pháp lý (vì thế họ không được triệu ra tòa). Các tác giả Tin mừng nói đến sự hiện diện của các bà vì muốn nêu lên sự thật, chứ nếu phải bịa thì họ đã nghĩ đến các nhân vật khác có uy tín hơn.

Ở đây, chúng ta chỉ nói đến sự hiện diện của các bà dưới chân thập giá và lúc mai táng Chúa. Cuộc phục sinh thì để vào dịp khác.

4/ Dưới chân thập giá, người đọc có thể thấy sự khác biệt chi tiết giữa bốn tác giả Tin mừng như sau:

– Matthêu và Marco nói rằng các bà đứng “nhìn từ xa”. Quý danh của các bà là: Maria Magdala, Maria mẹ các ông Giacôbê và Giôsep, và bà mẹ các con ông Dêbêđê (Mt 27,55-57). Thứ tự của Marco hơi khác: Maria Magdala, Maria mẹ các ông Giacôbê thứ và Gioxet, bà Salômê (Mc 15,40). Như vậy bà Maria Magdala đứng đầu danh sách, còn bà thứ ba thì mang tên là Salômê. Luca không kể tên các bà (Lc 23,49). Marco và Luca ghi chú thêm rằng các bà đã theo Chúa từ Galilê.

– Gioan thì đưa bà xích lại “gần thập giá”, nhưng thay đổi thứ tự tên tuổi: thân mẫu Đức Giêsu, chị của thân mẫu, bà Maria vợ ông Cleopat, bà Maria Magdala. Bà Maria Magdala đứng cuối danh sách, nhưng bên cạnh có thêm người môn đệ yêu dấu của Chúa (Ga 19,25-27). Đoạn văn này nêu bật vai trò của Đức Maria “Người Phụ nữ” điển hình mà chúng ta sẽ suy gẫm vào sáng mai.

5/ Vào lúc mai táng, chúng ta thấy sự xuất hiện của một người “môn đệ” ẩn danh, tức là ông Giuse Arimatea (Gioan thêm ông Nicôđêmô). Ông này lo liệu việc hạ xác Chúa và mai táng. Các bà thì đứng quan sát.

Số các bà giảm xuống còn hai người: Bà Maria Magdala và bà Maria khác (Mt 27,61); Bà Maria Magdala và bà Maria mẹ ông Gioses (Mc 15,47); Luca không kể tên (Lc 23,55-56). Gioan không nhắc đến các bà trong vụ này.

Trong danh sách các phụ nữ (đừng kể Đức Mẹ Maria), chúng ta nhận thấy bà Maria Magdala được xếp hàng đầu. Chắc hẳn trong Hội thánh nguyên thủy, bà là một nhân vật nổi tiếng, đến nỗi vào lúc Chúa Phục sinh, bà được nhắc đến cách đặc biệt.

Các phụ nữ khác cũng mang tên Maria, từ đó dễ gây ra ngộ nhận.

– Bà Maria mẹ của ông Giacôbê thứ và ông Gioses (căn cước lấy theo tên con), và có lẽ bà là vợ ông Alphêô (Mc 3,18).

– Bà Salômê là mẹ của hai anh em con ông Dêbêđê (Giacôbê và Gioan). Mt đã để lại một tích chuyện về bà này vì đã xin cho hai đức con của mình được ngồi bên tả và bên hữu trong vương quốc của Chúa (Mt 20,20-24) và đã nhận được một bài học đáng giá về sự phục vụ.

Có người đối chiếu ba phụ nữ ở trên núi Calvario với ba môn đệ thân tín của Chúa đã từng chứng kiến nhiều biến cố quan trọng (chẳng hạn lúc biến hình), đó là Phêrô, Giacôbê, Gioan: ba bà thay thế cho ba ông vào giai đoạn quan trọng nhất của lịch sử nhân loại.

Dù sao, các bà đã để lại cho chúng ta tấm gương về sự trung kiên đi theo Chúa Giêsu. Các môn đệ đầu tiên ở Galilê có lẽ đã theo Chúa vì mơ mộng sẽ chia sẻ vinh quang khi Người thiết lập triều đại Mêsia. Vì thế mà họ tỏ ra sốc khi nghe Chúa loan báo (3 lần) cuộc khổ nạn. Trên thực tế, họ đã bỏ Người sau khi thấy mình vỡ mộng. Thế nhưng việc đi theo Chúa Giêsu đích thực đòi hỏi phải từ bỏ mình, chấp nhận con đường thập giá. Đường thập giá không chỉ có nghĩa là con đường hy sinh đau khổ, nhưng còn là con đường khiêm tốn, phục vụ, đang khi mà não trạng thế gian trọng danh dự, địa vị. Không ai dám bảo đảm rằng chúng ta đã được giải thoát khỏi não trạng ấy.

Linh mục Giuse Phan Tấn Thành, OP

http://www.catechesis.net


Liên quan khác