Liturgies of the Religious Orders By Archdale A. King The Bruce Publishing Company, Milwaukee, Wisconsin 1955 Chapter II. Cistercian Rite (pp. 63-136) Chuyển Ngữ: Lm. Gioan Tân PHAN VĂN TOÀN, O.CIST. NEW

14/11/2026

Được dịch từ cuốn: Liturgies of the Religious Orders

By Archdale A. King

The Bruce Publishing Company, Milwaukee, Wisconsin 1955

Chapter II. Cistercian Rite (pp. 63-136)

Chuyển Ngữ: Lm. Gioan Tân PHAN VĂN TOÀN, O.CIST.

 

CHƯƠNG HAI: PHỤNG VỤ TRONG TRUYỀN THỐNG XITÔ

  1. BỐI CẢNH LỊCH SỬ VÀ KIẾN TRÚC CỦA DÒNG
  2. Lịch Sử Tổng Quát của Dòng Xitô
  3. Khởi Nguyên và Tinh Thần Ban Đầu (1098-1134)
  4. Thời Kỳ Hoàng Kim và Sự Lan Rộng (Thế Kỷ XII-XIII)
  5. Suy Thoái, Phân Nhánh và Phục Hưng (Thế Kỷ XIV – Hiện Đại)
  6. Kiến Trúc Xitô: Vẻ Đẹp của Sự Giản Dị
  7. Nguyên Tắc và Đặc Trưng Phong Cách
  8. Bố Cục Nhà Thờ và Quần Thể Đan Viện
  9. LỊCH SỬ NGHI LỄ XITÔ
  10. Khởi Nguồn và Sự Hình Thành trong Thời Hoàng Kim (Thế Kỷ XII)
  11. Di Sản Phụng Vụ và Triết Lý Cải Tổ
  12. Yêu Cầu Cấp Thiết về Sự Thống Nhất
  13. Quá Trình Biên Soạn Sách Phụng Vụ và Các Nguồn Tư Liệu
  14. Sự Phát Triển và Khủng Hoảng (Thế Kỷ XIII – XVII)
  15. Sự Ổn Định và Các Thay Đổi trong Thời Trung Cổ
  16. Đặc Ân Phẩm Phục Giám Mục và Quyền Truyền Chức
  17. Cuộc “Cải Cách” và Sự Xói Mòn Nghi Lễ Truyền Thống
  18. Sự Ra Đời của Nghi Lễ Lai Tạp và Cuộc Đấu Tranh ở Rôma
  19. Ổn Định và Phục Hưng (Cuối Thế Kỷ XVII – Hiện Đại)
  20. Sự Pháp Điển Hóa và Các Phiên Bản Sách Nghi Thức
  21. Tranh Luận và Phán Quyết Cuối Cùng
  22. Sự Tồn Tại và Phục Hưng của Nghi Lễ Cổ Truyền

III. THÁNH NHẠC: TÌM VỀ SỰ THUẦN KHIẾT VÀ TRANG NGHIÊM

  1. Cuộc Cải Tổ Cung Giọng Phụng Vụ
  2. Triết Lý về Thánh Nhạc của Thánh Bênađô
  3. Sự Tiếp Nhận, Suy Thoái và Phục Hưng
  4. Sự Tinh Tuyền và Các Quy Định về Cung Giọng
  5. Sự Suy Thoái và Ảnh Hưởng Ngoại Lai
  6. Việc Sử Dụng Đàn Organ và Các Thánh Thi Ambrôsiô
  7. Nỗ Lực Phục Hưng Thánh Nhạc trong Thời Hiện Đại
  8. CÁC SÁCH PHỤNG VỤ VÀ NĂM PHỤNG VỤ
  9. Sách Lễ (Missale)
  10. Các Bản Thảo và Sách In Thời Kỳ Đầu
  11. Cấu Trúc và Nội Dung Sách Lễ Cổ
  12. Năm Phụng Vụ
  13. Phân Loại các Bậc Lễ
  14. Các Mùa Phụng Vụ và Nghi Lễ Đặc Trưng
  15. Các Lễ Trọng và Lòng Sùng Kính Đặc Thù
  16. Các Thánh trong Lịch Phụng Vụ Xitô
  17. Các Thánh Lễ và Sách Phụng Vụ Khác
  18. TRANG TRÍ PHỤNG VỤ VÀ TINH THẦN KHÓ NGHÈO
  19. Các Quy Định về Trang Trí Nhà Thờ và Phẩm Phục
  20. Các Vật Dụng Phụng Vụ
  21. Thánh Giá Bàn Thờ
  22. Ánh Sáng trên Bàn Thờ và Đèn Dầu
  23. Thánh Tích
  24. Việc Lưu Giữ Mình Thánh Chúa (Reservatio Sanctissimi Sacramenti)
  25. Khăn Bàn Thờ và Các Dụng Cụ Phụng Vụ Khác
  26. Phẩm Phục Thánh (Vestimenta Sacra)
  27. Màu Phụng Vụ
  28. Các Thực Hành Thánh Lễ Khác
  29. Thánh Lễ Hằng Ngày
  30. Rước Lễ
  31. Các Bậc Lễ và Các Cuộc Rước
  32. Các Nghi Thức và Lễ Nghi trong Thánh Lễ

 

 

CHƯƠNG HAI

 

PHỤNG VỤ TRONG TRUYỀN THỐNG XITÔ

  1. BỐI CẢNH LỊCH SỬ VÀ KIẾN TRÚC CỦA DÒNG
  2. Lịch Sử Tổng Quát của Dòng Xitô
  3. Khởi Nguyên và Tinh Thần Ban Đầu (1098-1134)

Nguồn gốc Dòng Xitô khởi phát từ chính Thánh Biển Đức, vị Tổ phụ của đời sống đan tu, và chính vì để tuân giữ Tu luật của ngài một cách triệt để hơn mà thánh Robert cùng các bạn đồng hành đã rời Molesme để thiết lập một “đan viện mới” tại “một nơi hoang vu rộng lớn, chủ yếu là nơi ở của thú dữ”.[1] Vào Chúa Nhật Lễ Lá năm 1098, cũng là ngày lễ kính thánh Biển Đức năm đó, một cộng đoàn đã được thiết lập giữa vùng đầm lầy và bụi rậm ở Cîteaux, cách Dijon khoảng 14 dặm (23 km) về phía nam.

Các vị không hề có ý định sáng lập một dòng tu mới: vốn là những đan sĩ Biển Đức, các vị chỉ mong muốn sống theo đúng nguyên văn của Tu luật, không có bất kỳ sự giảm chế nào mà Molesme đã cho phép. Y phục và ẩm thực được giản lược đến mức tối giản, và phụng vụ được giải thoát khỏi những nghi lễ không cần thiết do thánh Biển Đức Aniane và phong trào Cluny đưa vào. Sự tách biệt khỏi các đan sĩ Biển Đức “áo đen” chỉ bắt đầu sau khi thánh Robert được gọi trở về Molesme.

Hai vị kế nhiệm thánh Robert là thánh Alberic (1099–1109) và thánh Stêphanô Harding (Stephen Harding, 1109–1133) đã có công củng cố đời sống mới và chính thức khai sinh Dòng. Nền tảng pháp lý và linh đạo của Dòng được định hình qua ba văn kiện quan trọng: Exordium Parvum, Carta Caritatis (Hiến chương Bác ái), và Consuetudines (Tập tục). Về y phục, các đan sĩ không mặc áo choàng đen nữa mà thay bằng tu phục làm từ len thô không nhuộm, vốn dần được coi là màu trắng. Một điểm mới quan trọng khác là sự hiện diện của các tu huynh trợ sĩ (thường gọi là conversi hay laici barbati – giáo dân để râu).

  1. Thời Kỳ Hoàng Kim và Sự Lan Rộng (Thế Kỷ XII-XIII)

Một bước ngoặt định mệnh của Đan viện Xitô là việc thánh Bênađô cùng ba mươi bạn đồng hành xin gia nhập vào năm 1112. Số ơn gọi gia tăng nhanh chóng, đòi hỏi phải sớm thành lập bốn đan viện “con” đầu tiên,[2] và từ đó các cộng đoàn mới tiếp tục được khai sinh. Khi thánh Stêphanô qua đời (1134), đã có hơn 75 đan viện được thành lập. Đến cuối thế kỷ XII, Dòng đã phát triển mạnh mẽ đến mức có người ví von rằng “cả thế giới dường như đang trở thành một tu viện Xitô”. Ở thời kỳ đỉnh cao, Dòng Xitô có tới 742 đan viện,[3] trải dài từ Scandinavia đến Sicilia, từ Bồ Đào Nha đến Hy Lạp.

Nguồn gốc của các đan viện nữ Xitô còn nhiều điểm chưa rõ ràng về mặt lịch sử. Đan viện Jully, nơi thánh nữ Humbeline (chị của thánh Bênađô) là thành viên, vẫn thuộc truyền thống Biển Đức và phụ thuộc Molesme. Tuy nhiên, chính Jully đã sáng lập Đan viện Tart, cách Xitô khoảng 13 cây số về phía đông bắc. Tart được coi là đan viện nữ đầu tiên của Dòng. Theo truyền thống, đan viện này được thành lập vào năm 1132. Dù vậy, mặc dù áp dụng lối sống Xitô, trong nhiều năm, Tart vẫn chưa được Tổng Công Nghị của Dòng chính thức công nhận.

Sau đó, các đan viện nữ khác lần lượt được thành lập và phát triển với tốc độ tương đương các đan viện nam. Các Tổng Công Nghị dành cho các đan viện nữ cũng được tổ chức tại Tart và Las Huelgas (gần Burgos), theo mô hình của Tổng Công Nghị tại Xitô. Thời điểm và lý do các đan viện nữ được chính thức sáp nhập vào Dòng vẫn chưa được xác định rõ về mặt lịch sử, nhưng tiến trình này dường như đã bắt đầu từ năm 1213. Đến năm 1228, do số lượng các cộng đoàn nữ tu Xitô đã trở nên quá lớn, Tổng Công Nghị quyết định không tiếp nhận thêm bất kỳ đan viện nữ nào nữa. Vào giữa thế kỷ XIII, tổng số đan viện nam và nữ thuộc gia đình Xitô đã lên đến gần 900.

  1. Suy Thoái, Phân Nhánh và Phục Hưng (Thế Kỷ XIV – Hiện Đại)

Sự hiệu quả của cơ cấu quản trị trung ương, vốn luôn tôn trọng quyền tự trị của từng đan viện, được bảo đảm bởi hệ thống Tổng Công Nghị thường niên và các cuộc kinh lý định kỳ. Sức ảnh hưởng và sự lan rộng của linh đạo Xitô có được là nhờ phần lớn vào uy thế và hoạt động không mệt mỏi của thánh Bênađô (qua đời năm 1153). Tuy nhiên, lòng nhiệt thành và sự tuân thủ kỷ luật ban đầu đã không được duy trì mãi, dẫn đến một giai đoạn suy giảm, thậm chí là sa sút.

Thế kỷ XIV, với những biến động từ chiến tranh, dịch bệnh và nạn đói, đã góp phần gây ra sự suy yếu trên diện rộng trong toàn Dòng, dù nhiều cộng đoàn vẫn nỗ lực duy trì tinh thần tu trì. Một phong trào cải tổ được khởi xướng tại Tây Ban Nha vào thế kỷ XV. Đến thế kỷ XVII, một Hội dòng mới với tên gọi “Hội dòng Tuân thủ Nghiêm ngặt” (Congregatio Strictae Observantiae) được thành lập tại Pháp, với chủ trương trở về với “thời kỳ hoàng kim” của Dòng. Sự kiện này đã dẫn đến hệ quả là Dòng Xitô bị phân chia thành hai nhánh, và hai nhánh này vẫn tồn tại độc lập cho đến ngày nay.

Dòng đã phải gánh chịu những tổn thất nặng nề tại Bohemia do sự quá khích của phong trào Hussite vào thế kỷ XV, và tại Quần đảo Anh, Đức cùng Scandinavia do cuộc Cải cách Kháng nghị (The Protestant Reformation) vào thế kỷ XVI. Tuy nhiên, đòn giáng nặng nề nhất là sự kiện Đan viện Xitô – Mẹ và là Đầu của toàn Dòng (Mater et Caput Ordinis) – cùng với tất cả các đan viện tại Pháp đã bị giải thể đồng loạt chỉ trong một ngày (13 tháng 2 năm 1790).

Trong những năm 1830, lần lượt các đan viện tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha cũng bị giải thể. Phong trào Thống nhất nước Ý (Risorgimento) cũng dẫn đến sự cáo chung của nhiều đan viện tại quốc gia này. Dầu vậy, Dòng Xitô đã không bị xóa sổ. Các đan sĩ áo trắng đã tái lập sự hiện diện tại Pháp và nhiều quốc gia khác. Nhà Mẹ Xitô được phục hồi vào năm 1898, mở ra một “Mùa Xuân thứ hai” cho cả hai nhánh của Dòng, đặc biệt tại Tân Thế giới.

 

  1. KIẾN TRÚC XITÔ: VẺ ĐẸP CỦA SỰ GIẢN DỊ
  2. Nguyên Tắc, Đặc Trưng và Sự Phát Triển

Giai đoạn sơ khởi của Dòng đòi hỏi sự mô phỏng chính xác từ nhà mẹ, không chỉ về thời khóa biểu (horarium) và phụng vụ (liturgy), mà còn về sơ đồ bố trí tổng thể và kiến trúc của các đan viện. Từ đó, một phong cách gọi là “phong cách Xitô” (Cistercian style) đã hình thành. Dù thuật ngữ này còn gây tranh cãi, nó vẫn mô tả chính xác khuynh hướng giản dị và tiết chế có chủ ý mà Xitô và các đan viện con đã phát triển từ ngôn ngữ kiến trúc Gothic vùng Bourgogne đương thời.

Lối kiến trúc đặc trưng này, vốn hài hòa với truyền thống khó nghèo và đơn sơ, đã tạo nên một “sự giản dị thanh thoát” (simplex munditiis): những quy định nghiêm ngặt chống lại sự “thừa thãi” (superfluitates) và những “kiểu cách mới lạ” (novitates) không hề tạo ra một sự sùng bái cái xấu.[4] Rất có thể chính các đan sĩ Xitô là những người tiên phong đưa kiến trúc Gothic đến Scotland, Tây Ban Nha, Ý và các vùng khác.

Chúng ta thấy rằng các kiến trúc sư, thường là người Bourgogne, đã đi khắp châu Âu để dựng lên các nhà thờ cho Dòng. Tuy nhiên, một vài khác biệt trong phong cách địa phương vẫn được phép xuất hiện. Ảnh hưởng của vùng Bourgogne dần phai nhạt sau thế kỷ XII, và phong cách kiến trúc thịnh hành tại mỗi quốc gia thường được tiếp nhận.

Nhà thờ tại Fontenay (1139-47), được thánh Giáo hoàng Êugêniô III thánh hiến với sự hiện diện của Thánh Bênađô vào ngày 21 tháng 9 năm 1147, vẫn còn giữ được gần như nguyên vẹn dáng vẻ ban đầu: trần trụi và khắc khổ, không có gì làm sao lãng mắt khỏi những đường nét thẳng tắp; sự u tối được giảm bớt nhờ những luồng sáng lớn từ các cửa sổ kính trong.[5] Fontenay, cùng với ba đan viện “chị em” ở vùng Provence là Sénanque, Thoronet và Silvacane, đã trở thành kiểu mẫu cho các nhà thờ Xitô ở hầu hết mọi nơi trong hơn một thế kỷ.[6] Các cung thánh ở Rievaulx và Tintern từ thế kỷ XIII cho thấy những thiết kế Xitô ở đỉnh cao vẻ đẹp, dù không còn thể hiện sự khắc khổ giáo điều của thời kỳ đầu.

  1. Bố Cục Nhà Thờ và Quần Thể Đan Viện

Các nhà thờ nguyên thủy có mặt bằng hình thánh giá (cruciform), với phần cung thánh (presbytery) hiếm khi dài hơn hai nhịp (bays) và kết thúc bằng một bức tường phẳng ở phía đông. Tuy nhiên, vào cuối thế kỷ XII, một số nhà thờ bắt đầu có thiết kế hậu cung hình bán nguyệt (apse) với một vòng các nhà nguyện nhỏ tỏa ra xung quanh (chevet).[7] Ban đầu, các cánh ngang (transepts) không có gian phụ, nhưng chỉ sau những năm đầu thành lập Dòng, người ta đã xây thêm các nhà nguyện ở cạnh phía đông, được ngăn cách với nhau bằng tường.[8] Các đan viện như Clairvaux, Pontigny, Casamari và Villers còn có thêm các nhà nguyện ở cả cạnh phía tây của cánh ngang. Một tháp chuông nhỏ bằng gỗ (turret) được dựng trên giao điểm trung tâm (crossing), thay cho các tháp chuông lớn bằng đá của những nhà thờ chính tòa và nhà thờ giáo xứ. Tuy nhiên, trong những thế kỷ sau, quy định nghiêm ngặt này đôi khi đã bị lãng quên.[9] Các gian phụ của gian chính (nave aisles) thường được ngăn lại bằng một bức tường xây giữa các cột. Sau cùng, một gian tiền đường (narthex) hoặc một hàng hiên nông đôi khi được xây thêm, trải rộng khắp mặt tiền phía tây, như có thể thấy tại các đan viện Fountains, Pontigny.

Châu Âu còn lưu giữ nhiều ví dụ điển hình về các nhà thờ Xitô được xây dựng trong thời kỳ hoàng kim của Dòng.[10] Vào thời kỳ đầu, nhà thờ được dành riêng cho cộng đoàn đan sĩ, còn một nhà nguyện dành cho khách bên ngoài (externs) được xây bên ngoài khuôn viên đan viện. Những nhà nguyện như vậy ngày nay vẫn còn tồn tại ở Kirkstead, Tiltey, Coggeshall và Merevale, nơi chúng đang được dùng cho việc phụng tự của các cộng đoàn Kháng Cách.[11]

Các cửa sổ nhà thờ được quy định phải dùng kính trắng, và kính màu trang trí (stained glass) thì bị cấm;[12] tương tự, các tác phẩm điêu khắc, tranh tượng hay các hình thức mô tả con người cũng bị nghiêm cấm.[13]

Quần thể đan viện (conventual buildings) thường được bố trí ở phía nam nhà thờ, dù có nhiều ngoại lệ cho quy tắc chung này.[14] Đan viện tạo thành một khối nhà hình tứ giác (quadrangle), với nhà thờ ở cạnh phía Bắc (hoặc Nam); phòng thánh (sacristy), nhà hội (chapter house), các phòng khách (parlours) và phòng ngủ tập thể (dormitory) ở cạnh phía Đông; nhà ăn chung (frater hay refectory), nhà bếp và các phòng chức năng khác ở cạnh phía Nam; và khu nhà dành cho các tu huynh trợ sĩ (lay brothers) ở cạnh phía Tây.

 

  1. LỊCH SỬ NGHI LỄ XITÔ
  2. Khởi Nguồn và Sự Hình Thành trong Thời Hoàng Kim (Thế Kỷ XII)
  3. Di Sản Phụng Vụ và Triết Lý Cải Tổ

Các vị sáng lập Đan viện Xitô xuất thân từ Molesme, một đan viện Biển Đức theo tập tục Cluny. Vì vậy, hiển nhiên thánh Robert và các bạn đồng hành đã tiếp tục duy trì những thực hành phụng vụ mà các ngài vốn quen thuộc. Sử liệu ghi lại rằng một cuốn sách nguyện (breviarium) và một sách thánh vịnh (psalterium) là những vật phẩm hiếm hoi mà các ngài mang theo.[15] Ở đây, thuật ngữ breviarium rất có thể được hiểu theo nghĩa là một “bản tóm lược” (compendium), và cuốn sách này có lẽ đã bao gồm tất cả các văn bản cần thiết cho việc cử hành phụng vụ.[16]

Khi thánh Robert được triệu hồi về Molesme, cộng đoàn đã yêu cầu hoàn trả hai cuốn sách. Tuy nhiên, một công nghị tại Anse, theo lời khuyên của đặc sứ Tòa Thánh là Đức Tổng Giám mục Hugues thành Lyon, đã quyết định rằng cuốn breviarium nên được giữ lại Xitô cho đến lễ thánh Gioan Tẩy Giả để sao chép. Vì thế, vào thời kỳ đầu, đối với Các Giờ Kinh Thần Vụ, các đan sĩ Xitô đã tuân theo chu kỳ kinh nguyện (cursus) của Dòng Biển Đức được sử dụng tại Cluny; còn đối với Thánh lễ, các ngài cử hành theo nghi thức Gallo-Rôma của giáo tỉnh Lyon.[17] Tuy nhiên, thuật ngữ lai “Gallo-Rôma” có lẽ dễ gây hiểu lầm, vì nó có thể tạo ấn tượng rằng nghi lễ này có liên quan đến phụng vụ Gallican cổ xưa, trong khi thực tế nó hoàn toàn là nghi lễ Rôma, dù đã bị các nhà phụng vụ học thời Carolingian và các nơi khác ở Pháp cùng vùng sông Rhin thay đổi đáng kể.[18]

Trong quá trình sao chép các bản thảo phụng vụ ban đầu, các tu sĩ kinh sư (scribae) dường như đã phát hiện những sai sót, nghiêm trọng đến mức làm thay đổi nội dung văn bản, do đó một cuộc hiệu đính được xem là cấp thiết. Công cuộc hiệu đính bản Kinh Thánh (1109) được trao cho Thánh Stêphanô Harding, và ngài đã tham vấn các học giả Do Thái (rabbi) để xác minh một số đoạn văn tiếng Hípri. Các đan sĩ áo trắng (monachi albi) không bao giờ chấp nhận các nguồn tư liệu thứ cấp, mà luôn nỗ lực tìm về tận nguyên thủy (ad fontes). Theo đó, các ngài đã tìm về tận Milan để thu thập văn bản và giai điệu của các thánh thi Ambrôsiô, và tra cứu sách đối đáp ca (antiphonarium) của Metz để xác thực các bản thánh ca phụng vụ.

Những cuộc cải tổ phụng vụ đầu tiên diễn ra sau khi Đức Giáo hoàng Pascal II (1099–1118) ban hành sắc chỉ (bulla) vào năm 1100 (hoặc 1101), chính thức đặt đan viện dưới sự bảo trợ của Tông Tòa. Tuy nhiên, cuộc cải tổ này có lẽ chỉ giới hạn trong việc loại bỏ những yếu tố bị xem là “dư thừa” (superfluitates), chẳng hạn như các cuộc rước, kinh cầu (litaniae), các câu xướng (versiculi), và các Thánh vịnh vượt quá số lượng mà thánh Biển Đức đã quy định trong Tu luật.[19] Mục tiêu rõ ràng của các nhà cải cách là tránh xa bất kỳ điều gì mang hơi hướng của khuynh hướng sine fine dicentes – “cầu nguyện không ngừng” – vốn đặc trưng cho phong trào phục hưng đan tu thời Carolingian.[20] Vẻ huy hoàng trong nghi lễ của Cluny bị xem là gần như đối nghịch với việc phụng thờ Thiên Chúa “trong thần khí và sự thật.”

Tuy nhiên, những luật lệ mang tính phủ định này của Xitô không có gì đặc biệt, ngoại trừ tính triệt để của chúng. Những điều này vốn là một phần trong chủ trương của mọi phong trào cải tổ đan tu đương thời.[21] Dầu vậy, luôn có những nguy cơ tiềm ẩn – cả trong việc tuân giữ Tu luật một cách câu nệ lẫn trong việc tôn sùng sự đơn sơ vật chất. Một đàng có thể dễ dàng rơi vào chủ nghĩa hình thức của người Pharisêu (Pharisaism), đàng khác lại sa vào chủ nghĩa khắc kỷ Thanh giáo (Puritanism).[22]

  1. Yêu Cầu Cấp Thiết về Sự Thống Nhất

Xitô đã sớm trở thành một “người mẹ vui mừng sinh nhiều con cái” (laeta mater filiorum). Từ đó, một yêu cầu cấp thiết được đặt ra: tất cả các đan viện con, dù ở bất kỳ quốc gia hay giáo phận nào, đều phải có các sách phụng vụ thống nhất. Thật vậy, làm sao các viện phụ từ Tây Ban Nha, Ý, Anh, Đức, Scandinavia hay Ba Lan có thể cùng nhau cử hành Thánh lễ và Các Giờ Kinh Thần Vụ (Officium Divinum) khi quy tụ về Xitô để tham dự Tổng Công Nghị (capitulum generale), nếu mỗi cộng đoàn lại dùng một nghi thức riêng?

Các sách phụng vụ đặc thù của Dòng có lẽ đã được biên soạn sau khi La Ferté, đan viện con đầu tiên của Xitô, được thành lập (1113). Tuy nhiên, phải đến năm 1119, khi Hiến chương Bác ái (Carta Caritatis) được Đức Giáo hoàng Callixtus II (1119–1124) chính thức phê chuẩn, chúng ta mới có bằng chứng xác thực về sự tồn tại của các sách này. Văn kiện đó ghi rõ:

Và bởi lẽ chúng ta đón nhận mọi đan sĩ từ các đan viện khác vào đan viện của mình, và ngược lại, họ cũng đón nhận các đan sĩ của chúng ta, nên chúng tôi xét thấy cần phải quy định rằng: tất cả các đan viện của chúng ta phải có cùng một cách thức xướng ca, cùng một bộ sách cho Thần Vụ ban ngày và ban đêm, cũng như cho việc cử hành hy tế Thánh Lễ (sacrificium sanctum Missae), theo như mẫu đang được tuân giữ tại Đan viện Mới (Novum Monasterium); hầu cho không có sự bất đồng nào trong các sinh hoạt hằng ngày của chúng ta, nhưng để tất cả chúng ta cùng sống hiệp nhất trong đức ái, dưới một tu luật duy nhất và cùng một nếp sống chung.[23]

Nhu cầu thống nhất các sách phụng vụ lại được tái khẳng định trong bộ quy chế đầu tiên của Dòng, mà các học giả hiện đại cho rằng được soạn thảo vào khoảng năm 1150 (thay vì 1134 như giả định trước đây):

“Không được phép có các sách khác nhau: Missale (Sách Lễ), Epistolarium (Sách Bài đọc Thư), Textus (Sách Tin Mừng), Collectarium (Sách Lời Nguyện), Graduale (Sách Xướng Lễ), Antiphonarium (Sách Đối Ca), Regula (Tu luật), Hymnarium (Sách Thánh Thi), Psalterium (Sách Thánh Vịnh), Lectionarium (Sách Bài Đọc), Kalendarium (Niên lịch) – tất cả phải giống nhau ở mọi nơi.”[24]

  1. Quá Trình Biên Soạn Sách Phụng Vụ và Các Nguồn Tư Liệu

Năm 1120, các đan sĩ Dalon đã tiếp nhận các tập tục phụng vụ Xitô, điều này cho thấy rằng họ đã biết và trân trọng truyền thống này từ trước.[25] Thời điểm biên soạn cuốn Liber Usuum (Usus Antiquiores Ordinis Cisterciensis – Sách Tập tục Cổ xưa của Dòng Xitô) vẫn chưa được xác định rõ; Manrique cho rằng tác phẩm này là công trình của thánh Stêphanô Harding và thánh Bênađô.[26] Sử gia William thành Malmesbury (qua đời khoảng năm 1143) đã trích dẫn sách này khi đề cập đến các chi tiết về cách thức xướng ca Các Giờ Kinh Thần Vụ.

Theo truyền thống, các nghi lễ phụng vụ Xitô đã được phê chuẩn trong cùng Tổng Công Nghị chuẩn nhận Hiến chương Bác ái.[27] Cuốn Liber Usuum mô tả khá chi tiết các nghi thức Thánh Lễ.[28] Một bản sách tập tục (customarium) thế kỷ XIII (soạn khoảng 1203–1218), vốn chứa các phần phụng vụ của Liber Usuum và từng thuộc về Đan viện Aqua Frigida (Aquafredda) gần Como, hiện đang được lưu giữ tại Thư viện Bodleian ở Oxford.[29]

Các sách phụng vụ của Dòng, sau khi được Đức Giáo hoàng Callixtus II phê chuẩn lần đầu qua sắc chỉ Ad hoc in Apostolicae Sedis (1119), đã được châu phê một cách minh nhiên (in forma specifica) bởi các Đức Giáo hoàng Êugêniô III (qua sắc chỉ Sacrosancta,[30] 1152), Anastasiô IV (1153), Ađrianô IV (1156) và Alexanđê III (1165).

Vào khoảng giữa năm 1132 và 1136, chúng ta thấy Abélard phản đối thánh Bênađô về những thay đổi mà Dòng Xitô đã thực hiện trong Thần Vụ (Officium), mặc dù công trình của Thánh nhân lại chủ yếu nằm ở việc cải tổ cung giọng phụng vụ (cantus).[31] Abélard đã liệt kê một danh sách những “đổi mới gây tai tiếng”:

* Loại bỏ các thánh thi được chấp nhận phổ biến, thay vào đó là những bài “xa lạ và khác thường” được hát lên mà không phân biệt ngày lễ hay mùa phụng vụ.[32]

* Loại bỏ nhiều lời nguyện và kinh tưởng nhớ, kể cả kinh tưởng nhớ Đức Trinh Nữ Maria.

* Cắt giảm triệt để các cuộc rước (chỉ giữ lại vào ngày 2 tháng 2 và Chúa Nhật Lễ Lá).

* Bỏ Kinh Tin Kính các Tông đồ (Symbolum Apostolorum) trước các giờ kinh, và chỉ giữ lại Kinh Tin Kính Thánh Athanasiô (Quicumque vult), mà cũng chỉ vào các ngày Chúa Nhật.

Những điểm bị xem là đáng trách nhất trong cuộc cải tổ của Dòng Xitô là việc hát Alleluia sau Chúa Nhật Bảy Mươi (Septuagesima)[33]* và vẫn hát kinh Vinh Danh Chúa Cha (Gloria Patri) ở cuối các Thánh vịnh, ngay cả trong Tuần Thánh.[34]*

Rất ít sách phụng vụ thời kỳ đầu của Dòng còn lưu lại đến nay. Bộ sách Thánh vịnh (Psalterium) thường được cho là của thánh Robert,[35] nhưng theo nhà nghiên cứu Leroquais, thực chất đây là tác phẩm của phòng kinh sư (scriptorium) Biển Đức tại St. Vaast ở Arras.[36] Bản thảo này, được viết trong khoảng 1179–1191, gần như là nguồn tư liệu duy nhất còn sót lại về nghi lễ Xitô nguyên thủy. Đây chính là bản mẫu (exemplar-type) để các đan viện trong Dòng dựa vào đó hiệu đính lại sách của mình.[37] Bộ sách này gồm mười phần,[38] bao gồm tất cả các sách phụng vụ cần thiết. Trang đầu tiên của bộ sách có ghi lời tuyên bố sau:

In hoc volumine continentur libri ad divinum officium pertinentes, quos utique non decet in ordine nostro diversos haberi. Sunt autem in unum corpus ea maxime ratione redacti, ut praesens liber sit exemplar invariabile ad conservandam uniformitatem et corrigendam in aliis diversitatem. (Trong tập sách này bao gồm các sách liên quan đến Phụng vụ, những sách này tuyệt đối không được phép có sự khác biệt trong Dòng chúng ta. Chúng được tập hợp thành một bộ duy nhất với lý do chính yếu là: để cuốn sách này trở thành bản mẫu bất biến nhằm bảo tồn sự thống nhất và sửa chữa những dị bản ở nơi khác.)

Bản thảo này đã được liệt kê trong danh mục thư viện của Đan viện Xitô, do Viện phụ Jean de Cirey biên soạn năm 1480.

Từ thời kỳ của thánh Stêphanô Harding (1109–1134), chỉ còn hai bộ sách lưu lại đến ngày nay: một bộ Kinh Thánh và một Sách Thần Vụ (breviarium). Bộ Kinh Thánh, gồm bốn tập được trang trí minh họa vô cùng đặc sắc, là công trình của chính vị viện phụ thứ ba của Xitô, người đã nhận được sự trợ giúp của các chuyên gia Do Thái cho phần Cựu Ước khi khôi phục văn bản gốc của bản Vulgata.[39] Sách Thần Vụ của thánh Stêphanô – được tìm thấy tại Berlin trong Thế chiến thứ hai – chứa đựng niên lịch Xitô đích thực đầu tiên. Niên lịch này có nhiều lễ nhớ các thánh, nhưng chỉ có năm mươi bảy lễ có phần lễ riêng (proper office).[40] Có thể xác định niên đại của sách vào khoảng năm 1130, vì bảng tính tuổi trăng (epacts) bắt đầu từ năm 1132 được ghi ở trang 7. Sách có các chữ cái đầu đoạn được tô màu, nhưng không có tiểu họa.[41]

Vậy, nghi lễ Xitô này – một nghi lễ đã được Đức Giáo hoàng Piô V tôn trọng trong cuộc cải cách phụng vụ năm 1570, nhưng sau đó lại bị chính Dòng phần lớn loại bỏ trong thế kỷ tiếp theo do ham thích “điều gì đó mới mẻ” – có nguồn gốc từ đâu?[42]

Thánh lễ cổ xưa của Dòng Xitô là một biến thể của nghi lễ Rôma, bắt nguồn từ Sách Bí tích Grêgôriô (Sacramentarium Gregorianum), vốn đã vượt qua dãy Alpes và chịu nhiều sửa đổi đáng kể dưới tay các nhà phụng vụ học thời Carolingian. Vùng sông Rhin và Lorraine đã tạo ra nhiều biến thể, và từ “vương quốc trung tâm” này, chúng đã du nhập vào Pháp, nơi càng có nhiều nghi lễ hơn nữa được soạn thảo trong khuôn khổ Rôma-Carolingian.

Vào thế kỷ XI và XII, chúng ta thấy các dòng tu mới được thiết lập đã soạn thảo các nghi lễ theo kiểu này, vay mượn các nghi thức và lễ nghi từ các nguồn giáo phận và đan viện một cách tùy ý. Các đan sĩ Xitô dường như đã chịu ảnh hưởng từ hai lối thực hành chính.[43] Xitô nằm trong giáo phận Chalon-sur-Saône và giáo tỉnh Lyon; mặt khác, thánh Robert và các bạn đồng hành lại đến từ Molesme, một đan viện mà các tập tục của Cluny chiếm ưu thế. Các tập tục này, vốn đã được Udalric hệ thống hóa vào thế kỷ XI, phần lớn bắt nguồn từ các tập tục của vùng sông Rhin và Lorraine.

Năm 1196, Tổng Công Nghị đã viện dẫn đến những “tảng đá” mà từ đó nghi lễ Xitô có lẽ đã được đẽo gọt nên, khi chỉ thị cho viện phụ La Ferté tham vấn với cả Lyon và Cluny về một vấn đề liên quan đến văn bản Kinh Thánh.[44] Một năm trước đó, một vị tổng giám mục Lyon đã nghỉ hưu – John I “aux belles mains” – người đã về sống những ngày cuối đời tại Clairvaux, đã phát hiện ra rằng một bản thảo về Cuộc Thương Khó của Thánh Mátthêu trong thư viện bị thiếu mất câu: Diviserunt sibi vestimenta mea (Chúng đã chia nhau áo của con). Các Giáo hội được tham vấn đều đồng ý rằng văn bản trong bản thảo của Clairvaux bị lỗi, và do đó, Tổng Công Nghị năm 1200 đã ra lệnh phải sửa lại lỗi sai này.[45]

 

  1. Sự Phát Triển và Khủng Hoảng (Thế Kỷ XIII – XVII)
  2. Sự Ổn Định và Các Thay Đổi trong Thời Trung Cổ

Sách Lễ (Missale), Sách Tập tục (Liber Usuum), và các sách phụng vụ khác của thế kỷ XII đã được duy trì nguyên vẹn cho đến thế kỷ XVII. Người ta tìm thấy một văn bản gần như giống hệt của cuốn Liber Usuum trong một bản thảo có niên đại 1202 và trong cả ấn bản cuối cùng được xuất bản tại Paris năm 1643.

Những bổ sung vào phụng vụ chủ yếu liên quan đến niên lịch (kalendarium) và phẩm trật các ngày lễ (gradus festorum), như có thể thấy qua các quy chế của các Tổng Công Nghị.[46] Các thay đổi khác thì rất ít. Với lòng tôn kính sâu sắc dành cho các tập tục truyền thống của Dòng, Tổng Công Nghị đã giám sát chặt chẽ việc du nhập những “điều mới lạ” (novitates). Việc bổ sung hay sửa đổi chỉ được chấp nhận khi có lý do thực sự chính đáng. Điều này được thể hiện qua các quyết định như: quy định nâng cao Mình Thánh (elevatio Hostiae, năm 1232), bãi bỏ việc rước lễ dưới hai hình đối với toàn thể cộng đoàn (1261), và sau đó là việc bãi bỏ tương tự đối với thầy phó tế và trợ tế trong Thánh lễ (1437).

Tuy nhiên, Tổng Công Nghị không thể hoàn toàn ngăn chặn quá trình phát triển tự nhiên của phụng vụ. Một học giả gần đây đã cho rằng sự rời xa dần khỏi sự đơn sơ phụng vụ ban đầu của Dòng là một hệ quả gián tiếp của nền thần học kinh viện (scholasticismus), khi việc học hành cùng với các cử hành phụng vụ kéo dài đã khiến cho việc lao động chân tay nặng nhọc trở nên khó thực hiện hơn.[47]

Việc gia tăng số lượng các thánh trong niên lịch thường dẫn đến sự trùng lặp các ngày lễ (concurrentiae festorum). Do đó, người ta thấy cần phải biên soạn một cuốn Ordo Perpetuus – một sách hướng dẫn các nghi lễ Giáo hội – để giúp việc sử dụng cuốn Liber Usuum và các quy định của nó được dễ dàng hơn. Cuốn sách này về sau được gọi là Ordinarium, nhưng ban đầu không mang tính “chính thức”. Ý tưởng về một cuốn Ordinarium có thể đã được gợi hứng từ Abbreviatio Usuum (hay Consuetudines) – một bộ sưu tập các quy tắc chữ đỏ (rubricae) đã tồn tại ở Clairvaux từ thế kỷ XII.

Khoảng cuối thế kỷ XIV hoặc đầu thế kỷ XV, hai bản Ordinaria với nội dung ít nhiều khác biệt đã được biên soạn, và Tổng Công Nghị năm 1445 đã ra lệnh hiệu đính lại cả hai. Một bản mẫu dành cho Xitô được trao cho tu viện phó (prior) hiệu đính, còn bản dành cho Clairvaux được giao cho một tu sĩ tên là Richard.[48] Các quy chế không ghi lại kết quả cụ thể của những lần hiệu đính này, và hai sách ấy dường như chỉ xuất hiện vào năm 1504.[49] Một lần tái bản khác được yêu cầu vào năm 1515, khi Mathurin de Cangey, một đan sĩ của Clairvaux, được giao nhiệm vụ biên tập, sau khi đã được viện phụ Xitô hoặc đại diện của ngài phê chuẩn.[50] Một bản lịch phụng vụ có phần tính toán chu kỳ (computus), có niên đại từ quý đầu thế kỷ XV và xuất phát từ Đan viện Calder ở Cumberland, hiện được lưu giữ tại Thư viện Bodleian ở Oxford.[51]

Đến thế kỷ XVII, Ordinarium đã trở thành một sách chính thức của Dòng. Tổng Công Nghị năm 1601 quy định rằng phải có sự phù hợp giữa Ordinarium và Liber Usuum. Đến năm 1609, một cuộc hiệu đính mới cho sách Ordinarium được ra lệnh thực hiện và được giao phó cho viện phụ Đan viện Clairlieu.[52] Các bản in của sách Ordinarium dường như đã hoàn toàn thất truyền, ngoại trừ một bản dịch tiếng Pháp do Jean de Vepria, tu viện phó Clairvaux, xuất bản tại Paris vào các năm 1495 và 1516. Một bản thảo bằng tiếng Catalan, có niên đại 1586, hiện được lưu giữ tại Đan viện Sainte-Marie du Désert thuộc giáo phận Toulouse.

Sách Lễ (Missale) in đầu tiên của Dòng Xitô được xuất bản tại Strasbourg năm 1487, với nhan đề: Missale secundum consuetudinem Ordinis Cisterciensis (Sách Lễ theo tập tục của Dòng Xitô). Tổng Công Nghị năm trước đó đã giao phó công tác chuẩn bị cho Nicolas Wydenbosch (còn gọi là Salicetus), viện phụ Đan viện Verger (Baumgarten) thuộc giáo phận Strasbourg.[53] Trong thế kỷ XVI, nhiều ấn bản khác của Sách Lễ đã được xuất bản.[54]

Một cuốn sách Thần Vụ (breviarium) được in tại Basel vào tháng 11 năm 1484, và sau đó tại Strasbourg vào các năm 1487 và 1494. Các thành phố Milan và Venice cũng tự ý xuất bản các ấn bản riêng mà không có sự đồng thuận của Tổng Công Nghị hay của viện phụ Xitô. Một sách Thánh vịnh (psalterium) cũng được in tại Basel vào năm 1486. Trước tình hình này, Tổng Công Nghị năm 1504 đã cấm mọi việc phát hành hoặc in ấn sách phụng vụ nếu không có sự phê chuẩn chính thức của Dòng.

  1. Đặc Ân Phẩm Phục Giám Mục và Quyền Truyền Chức

Việc các viện phụ Dòng Xitô được ban quyền sử dụng phẩm phục giám mục (pontificalia) đã khiến nghi lễ trở nên công phu hơn và các sách phụng vụ cũng được làm phong phú thêm tương ứng. Thánh Bênađô (qua đời năm 1153) từng nghiêm khắc khiển trách các viện phụ sử dụng mũ gậy (mitra), nhẫn (anulus) và giày giám mục (sandalia), coi đó là hành vi mô phỏng giám mục, trái với tinh thần khiêm nhường mà thánh Biển Đức đã truyền dạy.[55] Tuy nhiên, sự phát triển và tiến hóa không nhất thiết đồng nghĩa với sự suy thoái. Phụng vụ, cũng như chính đức tin, không thể hoàn toàn bất biến. Có lẽ điều đáng tiếc là đặc ân này lại được ban vào thời điểm mà lòng nhiệt thành đang suy giảm, và những tai ương như dịch bệnh và chiến tranh đã làm tổn hại nghiêm trọng đến việc tuân giữ kỷ luật tu trì.

Người ta có thể nghĩ rằng Xitô và Clairvaux sẽ là những đan viện đầu tiên nhận được quyền sử dụng pontificalia, nhưng thực tế lại không phải vậy. Các đan viện Santes Creus và Poblet ở Catalonia được phép sử dụng mũ gậy vào năm 1336 và 1337; Đan viện Salem thuộc giáo phận Constance vào năm 1373. Phải đến năm 1376, Clairvaux – cùng với Dunes ở Flanders – mới được ban quyền pontificalia, và bốn năm sau (1380), đến lượt Xitô – Mater et Caput Ordinis (Mẹ và Đầu của Dòng).

Đặc ân pontificalia đòi hỏi phải có một cuốn sách riêng cho các nghi thức và lễ nghi giám mục. Tuy nhiên, các sách Nghi thức Giám mục (Pontificale) cổ nhất của Dòng Xitô còn tồn tại đến nay là những bản như MS. 311 được lưu giữ tại thư viện trường Y khoa Montpellier (École de Médecine), được biên soạn cho Viện phụ Lupin le Myre của Clairvaux (1571–1596) vào năm 1583. Những sách Pontificale cổ hơn, theo mô tả của Leroquais, có lẽ do các giám mục nghỉ hưu mang đến khi về sống tại các đan viện Xitô.[56] Sách Pontificale của Dòng Xitô lồng ghép các đoạn văn từ sách Rôma vào Collectaneum Cisterciense theo cách nhằm hòa hợp hai nghi thức.

Tổng Công Nghị dường như không can thiệp vào các sách này cho đến khi xuất hiện Sách Nghi Thức Xitô (Rituale Cisterciense), và cũng như trường hợp các sách Ordinaria, các sách Pontificale này là kết quả của những sáng kiến cá nhân.[57] Thánh lễ đại triều theo nghi thức giám mục (Missa Pontificalis) của Dòng Xitô có một lời chúc lành trọng thể (benedictio sollemnis) sau phần chêm (embolismus) của Kinh Lạy Cha (Pater Noster), giống như được thực hành tại Lyon và vài nơi khác. Trong các thế kỷ sau, dưới ảnh hưởng phụng vụ Rôma, Hội dòng Tây Ban Nha đã dời lời chúc lành này về cuối Thánh lễ.[58]

Một bản thảo tại Đại Chủng viện giáo phận Bruges – vốn là Đan viện Dunes từ năm 1623 cho đến Cách mạng Pháp – ghi lại hai mươi bảy lời chúc lành dành cho hai mươi bảy lễ trọng.[59] Lời chúc lành dành cho lễ Giáng Sinh giống hệt với lời trong Sách Bí tích Grêgôriô (Sacramentarium Gregorianum). Việc nghi lễ truyền thống gần như bị xóa bỏ trong thế kỷ XVII đã dẫn đến sự biến mất của các lời chúc lành theo nghi thức giám mục này.

Một đặc ân hiếm có được ban cho Dòng trong thế kỷ XV cần được làm rõ: đó là quyền truyền chức phụ phó tế (subdiaconus) và phó tế (diaconus) do viện phụ Xitô và bốn “viện phụ tiên khởi” (quatuor primi patres) cử hành, mặc dù các ngài không có chức giám mục.

Tiền lệ cho việc này đã được thiết lập bởi Đức Giáo hoàng Nicôla V (1447–1455), người vào năm 1454 đã cho phép viện phụ Đan viện Salem thuộc giáo phận Constance được truyền chức cho các tu sĩ với chức giúp lễ (acolythus) và phụ phó tế (subdiaconus).[60] Tuy nhiên, một nhượng quyền thậm chí còn sớm hơn và đáng kinh ngạc hơn đã được phát hiện trong sắc chỉ (bulla) Gerentes ad vos của Đức Giáo hoàng Martinô V (1417–1431). Sắc chỉ này, ban hành năm 1427, đã trao quyền cho viện phụ Đan viện Altzelle thuộc giáo phận Meissen được truyền tất cả các bậc thánh chức (ordines sacri) trong thời hạn năm năm, không chỉ cho các tu sĩ của đan viện mình mà còn cho cả hàng giáo sĩ đang phục vụ tại các giáo xứ thuộc quyền của đan viện.[61] Dưới ánh sáng của đặc ân phi thường này, sắc chỉ của Đức Giáo hoàng Bônifaciô IX (ban hành ngày 1 tháng 2 năm 1400) có thể thực sự mang ý nghĩa như văn bản đã thể hiện: đó là việc trao phép cho viện phụ dòng Augustinô ở Đan viện thánh Osyth tại hạt Essex được truyền tất cả các chức thánh lớn (ordines maiores), chứ không đơn thuần chỉ là quyền cấp giấy giới thiệu (litterae dimissoriales).[62]

Đặc ân được ban cho Xitô và các “đan viện con trưởng” của Dòng không mở rộng đến mức ấy. Sắc chỉ Exposcit của Đức Giáo hoàng Innôcentê VIII (1484–1491), ban hành ngày 9 tháng 4 năm 1489, cho phép viện phụ Xitô được truyền chức phụ phó tế và phó tế cho bất kỳ tu sĩ nào trong Dòng, và bốn “viện phụ tiên khởi” được truyền chức cho các tu sĩ thuộc đan viện của các ngài.[63] Bản gốc sắc chỉ này đã bị thất lạc, nhưng nó vẫn còn được lưu trong văn khố của nhà mẹ ít nhất cho đến năm 1713.

Đặc ân này đã được Đức Giáo hoàng Clêmentê VIII (1592–1605) xác nhận lại hai lần vào năm 1595 và 1604, đồng thời cũng được các vua Pháp công nhận trong các năm 1542, 1596, 1620, 1681 và 1712. Bằng chứng sớm nhất cho việc sử dụng đặc ân này là sổ bộ của hai vị viện phụ Đan viện Clairvaux, ghi lại các sự kiện trong khoảng thời gian 1530–1566. Các nghi thức truyền chức được trình bày chi tiết trong một sách Pontificale biên soạn tại Clairvaux năm 1583, cho thấy rõ ràng rằng Công đồng Trentô (1545–1563) không hề bãi bỏ đặc ân này.

Henriquez, viết năm 1629, nói rằng: “Đặc ân này, vốn đã được nhiều vị giáo hoàng chuẩn nhận, vẫn còn hiệu lực cho đến ngày nay, và chính tôi đã tận mắt chứng kiến các đan sĩ được các viện phụ nói trên nâng lên hàng phụ phó tế và phó tế.”[64] Morinus, vào năm 1660, cũng xác nhận: “Các viện phụ Xitô đã sử dụng đặc ân này trong quá khứ, và vẫn tiếp tục sử dụng cho đến nay.”[65] Ba năm sau, sử liệu ghi lại việc Viện phụ Claude Vaussin của Xitô đã truyền chức cho hai phụ phó tế và sáu phó tế tại Ghent vào ngày 22 tháng 9 năm 1663.[66] Văn bản của sắc chỉ Exposcit đã được in ngay trước phần nghi thức truyền chức trong sách Rituale năm 1689 – một sách được biên soạn để phục vụ cho toàn Dòng. Tóm lại, có những bằng chứng hết sức thuyết phục cho thấy đặc ân được ban trong sắc chỉ Exposcit đã thực sự được thi hành tại Xitô và các nơi khác từ năm 1530 đến ít nhất năm 1672.

Sắc chỉ Exposcit cũng ban cho viện phụ Xitô hoặc người được ngài ủy quyền quyền ban phép lành cho các viện phụ và viện mẫu (abbas et abbatissa), và Tổng Công Nghị năm 1628 đã chỉ thị các viện mẫu phải lãnh nhận phép lành này. Sự xác nhận cho đặc ân này cũng được tìm thấy trong hai hiến chế của Đức Giáo hoàng Clêmentê VIII: Commoditati (ngày 24 tháng 7 năm 1595) và Romanum decet (ngày 30 tháng 1 năm 1604).

Nhiều đặc ân cổ xưa đã được phục hồi cho Dòng trong thời kỳ được gọi là “Mùa Xuân Thứ Hai”, nhưng đặc ân truyền chức các chức thánh lớn bởi các viện phụ thì không bao giờ được tái lập. Người ta kể rằng có một vị giáo luật gia lừng danh ở Rôma (sau được nâng lên hàng Hồng y) đã công khai ủng hộ việc phục hồi đặc ân này. Tuy nhiên, Đức Giáo hoàng Lêô XIII (1878–1903), trong đoản sắc Non mediocri (1902), đã tuyên bố rõ ràng: “Các viện phụ Dòng Xitô chỉ được ban chức cắt tóc (prima tonsura) và bốn chức nhỏ (quatuor ordines minores) mà thôi (tantummodo).” Linh mục Canivez, một học giả uy tín của Dòng, cho biết một cây bút quyền lực nhưng không thiện cảm với Dòng Xitô đã thành công trong việc tác động để đưa điều khoản này vào đoản sắc của Đức Giáo hoàng.[67]

Về tính hợp pháp của việc các viện phụ truyền chức phó tế, các nhà thần học đã bàn luận khá nhiều. Tuy nhiên, như chúng ta đã thấy, không thể chối cãi rằng đặc ân này đã thực sự được Đức Giáo hoàng ban, và các viện phụ Dòng Xitô đã thi hành đặc ân ấy mà không có một phản đối nào, dù là nhỏ nhất.

Quyền truyền chức các chức nhỏ đã được công nhận từ Tổng Công Nghị năm 1260, tức là đã có trước khi Dòng được phép sử dụng phẩm phục giám mục (pontificalia) và trước khi có sắc chỉ Exposcit.[68] Các công thức truyền chức phó tế và phụ phó tế vẫn còn được liệt kê trong phần Benedictiones ordinis Praelatis reservatae (“Những Phép Lành của Dòng Dành Riêng cho các Bề Trên”) của sách Collectaneum Cisterciense (1900).[69]

  1. Cuộc “Cải Cách” và Sự Xói Mòn Nghi Lễ Truyền Thống

Sự tồn tại liên tục của nghi lễ truyền thống của Dòng chưa bao giờ bị đe dọa bởi các hoạt động cải cách của thánh Giáo hoàng Piô V (1566–1572). Tông hiến Quo Primum Tempore (“Từ Thuở Ban Đầu”), ban hành năm 1570, đã minh nhiên phê chuẩn việc sử dụng những nghi lễ phụng vụ đã có truyền thống liên tục ít nhất hai trăm năm, trong khi nghi lễ của Dòng Xitô lúc đó đã hiện hữu hơn bốn trăm năm. Do đó, việc Đức Giáo hoàng xác nhận nghi lễ Xitô không phải là một đặc ân được ban, mà đúng hơn là một quyền lợi được tôn trọng.[70]

Tông hiến Ex Innumeris Curis (“Giữa Muôn Vàn Ưu Tư”), ban hành cùng năm 1570 và được gửi riêng cho Dòng Xitô, đã khẳng định rằng Dòng phải bảo tồn trọn vẹn phụng vụ của mình, cả trong Thánh Lễ lẫn trong Các Giờ Kinh Thần Vụ. Văn kiện này bày tỏ mong muốn: “Toàn thể Dòng phải cử hành Hy tế Thánh Thể và mọi giờ kinh ngày đêm theo nghi thức riêng biệt của Dòng.”[71] Hai năm trước đó, cũng chính Đức Thánh Cha đã gửi Tông hiến Intra Cordis (ngày 25 tháng 10 năm 1568) đến Hội dòng Castile, xác định rằng cuộc cải cách phụng vụ của ngài chỉ liên quan đến những nhà thờ và dòng tu nơi Phụng vụ được, hoặc đã từng được, cử hành theo nghi lễ của Giáo hội Rôma.

Đức Piô IX (1846–1878), khi nhắc lại vị tiền nhiệm thánh thiện của mình, đã tuyên bố rằng việc gia đình Xitô lừng danh duy trì nguyên vẹn truyền thống phụng vụ của mình là điều hoàn toàn hợp pháp (jure inde ac merito – “bằng quyền chính đáng và xứng hợp”).[72] Quan điểm này đã được Thánh Bộ Nghi Lễ xác nhận vào ngày 8 tháng 3 năm 1913.

Đó quả thật là lập trường của Tòa Thánh. Thế nhưng, ba thế kỷ trước đó, đã diễn ra một sự ruồng bỏ trên diện rộng các công thức phụng vụ Xitô, dưới áp lực của những tu sĩ ưa thích “điều mới lạ” hơn là truyền thống.[73]

Ngay từ năm 1573, các đan viện Wettingen và Marienstadt đã tiếp nhận nghi lễ Rôma theo các sách phụng vụ được ban hành bởi cuộc cải cách của thánh Piô V. Điều này diễn ra mặc dù chính trong năm đó, khi kinh lý các đan viện ở Thụy Sĩ, Đức, Hà Lan, Bỉ và Luxembourg, Viện phụ Xitô là Nicola I Boucherat vẫn nhấn mạnh cho các đan sĩ về bổn phận phải duy trì nghi lễ riêng của Dòng.[74] Người kế nhiệm ngài, Edme de la Croix, được Tổng Công Nghị năm 1601 mời soạn một luận khảo về phụng vụ Xitô, nhưng xu thế này đã trở nên không thể đảo ngược.

Nhiều đan viện đã từ bỏ những tập tục riêng như hát kinh O Salutaris (“Lạy Đấng Cứu Độ”) sau phần Truyền Phép và Thánh vịnh Laetatus sum (“Tôi mừng rỡ”) sau Kinh Lạy Cha trong Thánh lễ. Tổng Công Nghị năm 1601 đã quy định rõ rằng nghi lễ cũ phải được duy trì,[75] nhưng lòng ham thích những điều mới lạ đã thắng thế, và công cuộc “cải cách” này càng được đẩy nhanh.

Có hai vị Viện phụ Xitô nổi bật trong công cuộc được gọi là “cải cách” này: Nicola II Boucherat (1604–1625), người mà dưới thời ngài, lưỡi rìu đã được đặt vào gốc rễ của nghi lễ truyền thống; và Claude Vaussin (1643–1670), người đã gom nhặt những mảnh vụn còn lại trong các sách phụng vụ hiện hành.

Tổng Công Nghị năm 1605 đã thông qua một số biện pháp đáng lo ngại, hợp pháp hóa nhiều thực hành theo nghi lễ Rôma. Viện phụ Nicola II dường như đã được ủy quyền soạn một bản trình bày về nghi lễ truyền thống, nhưng các quy chế được ban hành đã cho thấy rõ xu hướng của thời cuộc, với lời tựa rằng: Ut Sanctae Romanae Ecclesiae, quoad fieri potest, conformetur, deinceps… (“Để từ nay có thể phù hợp, trong mức độ có thể, với Giáo hội Rôma thánh thiện…”).

Các nhượng bộ bao gồm:

  • Ngưng hát Alleluia trong Mùa Tiền Chay (Septuagesima).
  • Sử dụng Sách Các Thánh Tử Đạo Rôma (Martyrologium Romanum) cho đến khi có một ấn bản mới của Dòng Xitô.
  • Bãi bỏ Thánh lễ hằng ngày cầu cho các linh hồn vào các ngày Chúa Nhật và các lễ trọng buộc giảng cùng lễ các Thánh Tông đồ.
  • Đưa tất cả các lễ của Rôma vào niên lịch Dòng.
  • Cho phép các tu sĩ ở Ba Lan và Phổ (Prussia), khi cử hành Thánh lễ bên ngoài khuôn viên đan viện, được theo Sách Lễ Rôma (Ordo Missae Romanus).[76]

Động thái đầu tiên trong việc sửa đổi các văn bản phụng vụ dường như xuất phát từ Hội dòng Lombardy và Tuscany. Hội dòng này đã xuất bản một Sách Thần Vụ (breviarium) đã được Rôma hóa tại Venice vào năm 1608, trong đó phần Thần Vụ của ba ngày cuối Tuần Thánh hoàn toàn là nghi thức Rôma. Cuốn sách này không chỉ nhận được sự phê chuẩn của Tổng Công Nghị Hội dòng, mà còn của cả Viện phụ Xitô.

Những thay đổi này đã trở nên gần như phổ quát trong toàn Dòng, và Tổng Công Nghị năm 1609 đã buộc phải thừa nhận rằng sự thống nhất về nghi lễ mà Hiến chương Bác ái quy định nay không còn tồn tại nữa, ngoại trừ ở một vài đan viện: quod tamen paucis in monasteriis observatur (“điều mà nay chỉ còn được tuân giữ ở một số ít đan viện”).

Một nỗ lực sau cùng đã được thực hiện nhằm cứu vãn phụng vụ truyền thống và phục hồi sự hiệp nhất đã bị đổ vỡ: intermissam unitatem restituere cupiens (“mong muốn khôi phục sự hiệp nhất đã bị gián đoạn”). Tổng Công Nghị đã ra lệnh duyệt lại Sách Tập tục (Liber Usuum), giao cho Viện phụ Jean Martienne của Đan viện Cherlieu đảm nhiệm biên tập. Đồng thời, Tổng Công Nghị truyền phải chèn thêm Nghi thức Lễ quy (Ordinarium Missae) vào đầu Sách Lễ, cùng với việc thu hồi phép cử hành Thánh lễ theo Sách Lễ Rôma.[77]

Các Sách Lễ Xitô cổ xưa không có phần Ritus servandus in celebratione missarum (“Nghi thức phải giữ khi cử hành Thánh lễ”),[78] và đây là lần đầu tiên, vào năm 1609, một chỉ thị được ban hành với nội dung: Ritus missarum juxta Ordinis consuetudinem celebrandarum excute et accurate descriptus ac initio Missalium de caetero praeponendus (“Hãy kiểm tra và ghi chép cẩn thận nghi thức cử hành Thánh lễ theo tập tục của Dòng, và từ nay về sau phải đặt ở đầu các Sách Lễ”).

Tuy nhiên, sắc lệnh này chưa bao giờ được thi hành, ngoại trừ sau này tại Hội dòng Castile, và phần Nghi thức Lễ quy trong Sách Lễ năm 1617 đã được lấy từ nghi lễ Rôma.[79]

Thế lực của những người theo chủ trương “canh tân phụng vụ” đã trở nên quá mạnh đối với phe bảo vệ truyền thống, và tiến trình Rôma hóa phụng vụ tiếp tục diễn ra mà không gặp sự gián đoạn nghiêm trọng nào.

Năm 1611, các tu sĩ trong Dòng được phép cử hành Thánh lễ riêng theo các quy định phụng vụ Rôma. Cũng trong năm đó, Tổng Công hội của Hội dòng thánh Bênađô (Feuillants) tại Ý đã quyết định “cải cách” Sách Thần Vụ (breviarium) của họ. Một số thành viên khác của Dòng lại mong muốn sử dụng Sách Thần Vụ Đan Tu (Breviarium Monasticum), vốn đã được Đức Giáo hoàng Phaolô V chuẩn nhận vào năm 1612.

Tổng Công Nghị và Viện phụ Xitô đã cho phép cử hành Thánh lễ juxta ritum romanum (theo nghi thức Rôma), và đến năm 1617, một Sách Thần Vụ và một Sách Lễ đã được xuất bản để dùng cho toàn Dòng. Đây là lần cuối cùng các sách phụng vụ thuộc loại này được xuất bản cho toàn Dòng. Sách Thần Vụ này phần lớn giống với bản của Lombardy năm 1608, với việc nghi thức Rôma thay thế nghi thức Xitô trong ba ngày cuối Tuần Thánh (Triduum Sacrum). Dù vẫn giữ được phần lớn nghi lễ truyền thống, cuốn sách đã thiếu đi sự hài hòa và thống nhất nội tại.

Về phần Sách Lễ,[80] các quy tắc chữ đỏ (rubricae) của Rôma được bổ sung, các kinh đọc trước và sau Thánh lễ được thêm vào, và phần Ritus Celebrandi (Nghi thức cử hành Thánh lễ) được chèn vào với lời ghi rõ:

Ritus celebrandi Missam secundum usum Sanctae Romanae Ecclesiae in gratiam illorum religiosorum Ordinis nostri Cisterciensis, hic inserti, quibus eorundem utendorum a RR. D. nostro Generali Cisterciensi aut Capitulo ejusdem Ordinis generali facta fuerit potestas. “Nghi thức cử hành Thánh lễ theo tập tục của Giáo hội Rôma, được chèn vào đây vì lợi ích của các tu sĩ Dòng Xitô chúng ta, những người đã được Viện phụ Tổng Quyền hoặc Tổng Công Nghị của Dòng ban cho thẩm quyền sử dụng.”)

Sự đoạn tuyệt với nghi lễ truyền thống đã hoàn tất vào năm sau, tức năm 1618, khi Tổng Công Nghị chính thức chấp nhận ritus celebrandi của Rôma với sắc lệnh:

Ordinatur ut deinceps missa tam conventualis quam privata ritu et ceremoniis romanis ab omnibus tam abbatibus quam monachis, absque ulla exceptione celebretur, quare psalmus ‘Judica me Deus’, Confiteor, et caetera alia dicentur, prout in ipso ritu romano descripta sunt. (Ấn định rằng từ nay, cả Thánh lễ cộng đoàn lẫn Thánh lễ riêng, phải được mọi viện phụ và tu sĩ trong Dòng cử hành theo nghi thức và nghi lễ Rôma, không miễn trừ cho bất cứ ai; do đó, Thánh vịnh ‘Judica me Deus’, kinh ‘Confiteor’ và các phần khác sẽ được đọc như đã ghi trong chính nghi thức Rôma.)

Tuy nhiên, cũng theo sắc lệnh này, sách lễ và Thần Vụ của Dòng vẫn được giữ lại trong các phần khác, ngoại trừ việc bãi bỏ Thánh vịnh Laetatus sum và các lời nguyện kèm theo:

Retinebitur tamen in reliquis missale et officium Ordinis, excepto quod psalmus ‘Laetatus sum’ et annexae collectae omittentur. (“Tuy nhiên, sách lễ và Thần Vụ của Dòng vẫn sẽ được giữ lại trong các phần còn lại, ngoại trừ Thánh vịnh ‘Laetatus sum’ và các lời nguyện kèm theo sẽ bị bỏ đi.”)[81]

Cũng trong kỳ Tổng Công Nghị đó, một sắc lệnh khác được ban hành yêu cầu nội dung của Sách Bài đọc (lectionarium) phải phù hợp với Sách Thần Vụ Rôma.

Người ta đã nói nhiều điều hà khắc và bất công về phụng vụ cổ truyền. Năm 1622, thánh Phanxicô Salêsiô, khi đảm nhận vai trò chủ tọa tại Tổng Công Nghị của Dòng Feuillants, đã công khai cổ vũ việc chấp nhận Sách Thần Vụ Rôma đã được cải cách. Ngài cho rằng những phần “phản cảm, trẻ con và tối nghĩa” trong các bản văn Xitô cổ không tương xứng với phẩm giá của Hội Thánh.[82]

Năm 1623, Tổng Công Nghị Xitô đã thảo luận vấn đề hiệu đính Sách Thần Vụ, nhưng quyết định được đưa ra là không thực hiện những thay đổi đáng kể: ita tamen ut eorum essentialia remaneant (“nhưng phải giữ nguyên những yếu tố cốt yếu của chúng”).[83] Đến năm 1626, bản Thánh vịnh truyền thống đã được thay thế bằng một phiên bản của bản Vulgata Sixtô-Clêmentinô.[84]

Tình trạng bất ổn phụng vụ lan rộng, và các ấn bản Sách Thần Vụ được xuất bản trong các năm 1627, 1641, 1646 và 1648 đều “thiếu trầm trọng sự chính xác, trật tự và hài hòa”. Một ấn bản Sách Lễ mới, được bảo trợ bởi Hồng y Richelieu – viện phụ danh dự của Xitô – đã được in vào năm 1643. Tình hình trở nên căng thẳng, và thẩm quyền của Tổng Công Nghị bị suy yếu đáng kể do sự hiện diện của các Hội dòng độc lập.

  1. Sự Ra Đời của Nghi Lễ Lai Tạp và Cuộc Đấu Tranh ở Rôma

Một tường thuật sinh động về bối cảnh lúc đó được Viện phụ Xitô, Jean Petit, trình bày trong huấn lệnh (mandatum) đính kèm với sách nghi thức năm 1689. Các thay đổi phụng vụ liên tục dưới thời Viện phụ Nicola II đã gây ra tình trạng hỗn loạn lớn, và chính Viện phụ Claude Vaussin – được bầu năm 1645 – đã nỗ lực biên soạn các sách phụng vụ mang tính dứt khoát và có giá trị lâu dài.

Tổng Công Nghị năm 1651 đã chấp thuận nguyên tắc cải cách mới và thành lập một ủy ban để thực hiện.[85] Xu hướng ngả về Rôma (Romeward) đã tiến xa đến mức không thể quay lại tình trạng trước đó (status quo ante), và Thánh Bộ Nghi Lễ đã khuyến khích các đan viện sử dụng các sách của Đức Piô V (sách Pian), vốn ngắn gọn hơn đáng kể so với sách của Dòng.

Thách thức đầu tiên mà Viện phụ Claude phải đối diện là: làm thế nào để hòa giải các tập tục Xitô (consuetudines Cistercienses) với các quy tắc phụng vụ Rôma? Kết quả tất yếu là một nghi lễ lai tạp, mà một viện phụ Xitô thời hiện đại đã mô tả chính xác:

Ce n’était pas une réforme que l’on opérait, mais une déformation de la liturgie traditionelle pour la transformer en un mélange qui a pris le nom de Rit Cistercien-Romain, rit Cistercien moderne, rit réformé. (“Đây không phải là một cuộc cải cách được tiến hành, mà là một sự biến dạng phụng vụ truyền thống để biến nó thành một hỗn hợp được gọi là ‘Nghi thức Xitô-Rôma’, ‘Nghi thức Xitô hiện đại’, hoặc ‘Nghi thức cải cách’.”)[86]

Tuy nhiên, sẽ là bất công đối với Viện phụ Claude Vaussin nếu quy trách nhiệm cho ngài về chính nghi lễ lai tạp này. Chính nhờ ngài mà Dòng Xitô đã bảo tồn được phần nào những dấu tích của nghi lễ truyền thống.[87]

Ủy ban phụng vụ đã trình lên Tổng Công Nghị năm 1654 các kết luận của mình,[88] và hai năm sau đó (1656), Sách Thần Vụ của Vaussin (Breviarium Cisterciense juxta Romanum – Sách Thần Vụ Xitô theo kiểu Rôma) được xuất bản. Lời cảnh báo (monitum) ở đầu sách diễn tả ý hướng của Viện phụ Claude Vaussin là duy trì ordo (thứ tự cử hành) của Các Giờ Kinh Thần Vụ theo Thánh Biển Đức và gìn giữ nền tảng của nghi lễ Xitô cổ truyền.[89]

Sách Lễ (Missale Cisterciense juxta novissimam Romani recognitum correctionem – Sách Lễ Xitô được sửa chữa theo bản Rôma mới nhất) xuất hiện vào năm kế tiếp (1657).[90] Trong đó đã đưa vào Nghi thức Lễ quy Rôma, kèm theo ritus celebrandi (nghi thức cử hành Thánh lễ) của Sách Lễ Rôma, các quy tắc chung (rubricae generales) được chép nguyên văn, cùng với sự phân loại các lễ mới, tuy vẫn giữ lại thuật ngữ cổ truyền. Tuy nhiên, đã phát sinh một số rối rắm và khó khăn do ritus celebrandi không phải lúc nào cũng phù hợp với các tập tục Xitô (consuetudines Cistercienses), và rõ ràng là một sách nghi thức hay nghi điển chính thức trở nên hết sức cần thiết.

Đó là sự thỏa hiệp của Vaussin. Tuy được Rôma ngầm chấp thuận, nó vẫn đứng trước nguy cơ bị bác bỏ bởi những người chỉ chấp nhận trọn vẹn nghi lễ của Đức Piô V. Các Hội dòng Lombardy và Feuillants đã kịch liệt tấn công các sách phụng vụ mới. Hilarion Rancati, viện phụ Đan viện Thánh Giá ở Giêrusalem (S. Croce in Gerusalemme, Rôma) và Gioan Bona, viện phụ Đan viện Thánh Bênađô (S. Bernardo, Rôma), đã soạn thảo các sách “cải cách” dành cho Dòng, và họ cảm thấy bị tổn thương khi bị Viện phụ Xitô giành mất thế chủ động.

Rancati, một cố vấn của Thánh Bộ Nghi Lễ (Congregatio Rituum), yêu cầu xét lại Sách Thần Vụ của Vaussin (bản năm 1656) với lý do là các soạn giả đã hành động mà không có sự phê chuẩn của Tòa Thánh. Tháng Giêng năm 1660, Thánh Bộ đã giao sách cho Hồng y Franciotto để xét duyệt, nhưng đồng ý rằng chưa đưa ra phán quyết cho đến khi nghe ý kiến của vị đại diện Viện phụ Xitô tại Rôma. Tuy nhiên, một sắc lệnh mới đã đình chỉ việc sử dụng Sách Thần Vụ của Vaussin (ngày 24 tháng 7), và chỉ định các Hồng y Franciotto và d’Este soạn thảo một bản khác. Rancati đã thắng thế ở giai đoạn đầu, và có khả năng Sách Thần Vụ của ông sẽ được chấp thuận cho Dòng.

Gioan Bona, người không chấp nhận sách của Vaussin lẫn của Rancati, khi thấy sách của mình không có hy vọng được chấp thuận, đã đề xuất chấp nhận Sách Thần Vụ Đan Tu của Đức Phaolô V (Breviarium Monasticum). Một sắc lệnh được ban hành bởi Thánh Bộ Nghi Lễ, tuyên bố rằng trong khi cấm sử dụng Sách Thần Vụ Xitô cổ truyền, thì các cuộc cải cách khác nhau trong thế kỷ XVII cũng là vượt quyền (ultra vires). Sắc lệnh nói rằng Dòng buộc phải sử dụng Sách Thần Vụ Đan Tu này, cùng với Phụng vụ kính Đức Mẹ và Phụng vụ cầu cho các linh hồn.

Vị đại diện của Viện phụ Xitô đã cố gắng can thiệp, nhưng một sắc lệnh thứ hai, ban hành ngày 23 tháng 7 cùng năm (1661), chỉ lặp lại lệnh cấm ngày 2 tháng 7. Một năm ân hạn được cho phép trước khi Sách Thần Vụ Đan Tu trở thành bắt buộc, nhưng các Hội dòng Feuillants và Lombardy–Tuscany lập tức áp dụng, cùng với Sách Lễ của Đức Phaolô V (Missale Pauli V), trong khi phần còn lại của Dòng tiếp tục dùng các sách của Claude Vaussin.

Viện phụ Xitô, vốn gắn bó sâu sắc với nghi lễ Xitô, đã xin gia hạn việc sử dụng các sách phụng vụ ấy (các sách cải tổ của Viện phụ Claude Vaussin) qua trung gian vị đại diện của mình. Ngày 3 tháng 6 năm 1662, Thánh Bộ Nghi Lễ ra lệnh cho phép ông tiếp tục dùng các sách ấy usque ad Capitulum generale in quo possit deliberari super provisione novorum codicum (“cho đến Tổng Công Nghị tiếp theo có thể bàn luận về việc soạn thảo các bộ sách mới”).

Đức Giáo hoàng không tán thành sự nhân nhượng này,[91] nhưng Viện phụ Xitô vẫn kiên định tiếp tục cuộc đấu tranh. Để củng cố quyền giữ lại các sách ấy, ông quyết định lồng cuộc cải cách phụng vụ vào cuộc cải tổ toàn diện của Dòng. Một Tông thư ban hành tháng Giêng năm 1662 tuyên bố vô hiệu mọi hoạt động cải tổ do Hồng y de la Rochefoucauld và các ủy viên được Tòa Thánh bổ nhiệm. Một hội nghị về cải tổ tổng thể của Dòng Xitô được triệu tập tại Tòa Thánh. Các thẩm phán sẽ không còn là thành viên của Thánh Bộ Nghi Lễ, mà là một ủy ban gồm các Hồng y.

Lá đơn (supplica) do vị đại diện Dòng Xitô trình lên được soạn một cách khôn khéo, lồng việc cứu xét các sách phụng vụ vào việc cải tổ toàn diện. Mưu kế này đã thành công, và Đức Giáo hoàng Alexanđê VII đã ra lệnh đình chỉ ngay việc thi hành sắc lệnh buộc áp dụng Sách Thần Vụ Đan Tu và Sách Lễ của Đức Phaolô V.

Ngày 19 tháng 4 năm 1666, bản Hiến chế nổi tiếng cải tổ Dòng Xitô có tựa đề In Suprema được ban hành. Một điều khoản trong đó đã chuẩn nhận tổng thể nghi lễ Xitô prout hactenus consuevit Ecclesia cisterciensis – “theo như Dòng Xitô vẫn quen thực hành từ trước đến nay”. Các cải cách phụng vụ của Claude Vaussin đã được cứu vãn. “Dòng Xitô, nhờ tài ngoại giao khéo léo của Claude Vaussin, đã bảo tồn được nghi lễ riêng của mình, nếu không trọn vẹn, thì ít nhất cũng giữ được một phần giúp Dòng duy trì sự phong phú của mình.”[92]

Bản Hiến chế này cũng quy định:

  • Tất cả phải tuân giữ nghiêm ngặt hình thức do Thánh Biển Đức thiết lập, điều mà Dòng Xitô vẫn luôn thực hành.
  • Chỉ những tập tục Rôma nào mà Dòng Xitô đã quen sử dụng mới được chấp nhận.
  • Dòng phải thực hành sự hiệp nhất được quy định bởi Hiến chương Bác ái và các hiến chế của Chân phước Êugêniô III và Thánh Piô V, phù hợp với truyền thống của Xitô – “Mẹ của mọi nhà trong Dòng.”[93]

Sự phê chuẩn của Giáo hoàng đối với các sách cải tổ của Claude Vaussin là vì chúng chứa đựng các tập tục phụng vụ đã có ở Xitô, chứ không phải vì chúng thể hiện một “nghi lễ Xitô” cố định trong một cuốn sách nhất định.[94]

 

  1. Ổn Định và Phục Hưng (Cuối Thế Kỷ XVII – Hiện Đại)
  2. Sự Pháp Điển Hóa và Các Phiên Bản Sách Nghi Thức

Hiến chế In Suprema đã đánh dấu một thời kỳ ổn định sau nhiều năm rối loạn, bất ổn và tranh cãi. Tuy nhiên, vẫn còn cần phải có sự pháp điển hóa phụng vụ một cách dứt khoát, vì Dòng vẫn giữ lại cuốn Liber Usuum hay Consuetudines. Tổng Công Nghị năm 1667 đã bàn thảo về việc thực thi thực tế các điểm được nêu trong sắc lệnh cải tổ, và quyết định không thực hiện thêm bất kỳ thay đổi nào đối với Sách Thần Vụ, vốn là sách bắt buộc cho mọi tu sĩ đã khấn trọn của Dòng.[95]

Tông thư Ecclesiae catholicae của Đức Clementê IX (26 tháng 1 năm 1669) đã tái xác nhận sự chuẩn thuận của Đức Alexanđê VII (trong In Suprema), và cũng xác nhận các quyết định trước đó của Tổng Công Nghị.[96] Một thế kỷ sau, Đức Clementê XIII, khi khuyến khích một cuộc cải tổ lấy đan viện Salem ở Swabia làm trung tâm, đã lặp lại nguyên văn tông thư của Đức Alexanđê VII.[97] Một lần nữa vào năm 1871 (ngày 7 tháng 2), Đức Piô IX, trong tông thư Quae a sanctissimis, cũng lặp lại những lời lẽ gần như tương tự.

Chúng ta đã thấy biết bao nhiêu yếu tố của nghi lễ Xitô truyền thống đã bị hy sinh trên bàn thờ của “chủ nghĩa tân thời”; tuy vậy, như cha Colomban Bock nhận định: “Khi người ta chứng kiến sự hời hợt mà một tu sĩ Xitô tầm cỡ như Hồng y Bona đã khuyến khích việc xóa bỏ nghi lễ Xitô và bám chặt vào đường hướng ấy mà không chút tiếc nuối, thì không thể không cảm thấy biết ơn sâu xa đối với công trình của Claude Vaussin — người đã là và mãi mãi sẽ là một trong những vinh quang rực rỡ của Dòng Xitô.”[98]

Tổng Công Nghị tiếp tục giám sát việc duy trì sự hiệp nhất, nhưng thành tựu đáng kể nhất sau cuộc cải cách dưới thời Vaussin là việc biên soạn Sách Nghi Thức (Rituale) vào năm 1689. Các quy tắc chữ đỏ (rubricae) cổ xưa của Sách Thần Vụ và Sách Lễ đều có thể tìm thấy trong Sách Tập Tục (Liber Usuum) hoặc trong phần “Các nghĩa vụ Hội Thánh” (Officia Ecclesiastica) của Sách Các Tập Tục (Consuetudines).[99] Tuy nhiên, sự du nhập của phụng vụ cải tổ đã khiến việc áp dụng các quy định từ những nguồn cổ này trở nên bất khả thi. Do đó, mỗi đan viện buộc phải kết hợp các yếu tố Rôma với những thành tố của phụng vụ truyền thống, và từ đó đã hình thành nên nhiều sách nghi thức hoặc bản ghi chép tập tục riêng nhằm giải quyết những khó khăn trong phụng vụ.

Một cuốn sách như thế đã được biên soạn theo yêu cầu của Phêrô II Scherenberger, viện phụ Ebrach (1646–1658) và đại diện giám tỉnh (vicar-general) các đan viện vùng Franconia, bởi Joseph Agricola vào năm 1648. Tác phẩm này đã được viện phụ Xitô chuẩn nhận ngày 16 tháng 6 năm 1654.[100] Tổng Công Nghị năm đó, xét thấy nguyên tắc hiệp nhất đang bị đe dọa, đã xác quyết ý định ban hành một Sách Nghi Thức duy nhất cho toàn Dòng.[101]

Hiến chế In Suprema đã quy định việc pháp điển hóa (codificatio) các hiến pháp (constitutiones) và điều luật (statuta) của Dòng, đồng thời yêu cầu dịch chúng ra tiếng địa phương vì lợi ích của các nữ tu. Ý định của Đức Giáo hoàng còn bao hàm việc pháp điển hóa toàn bộ luật Dòng Xitô, cùng với việc giải thích cuốn Libellus antiquarum definitionum (Sách Các Định Nghĩa Cổ Xưa), theo như nguyện vọng (votum) của Tổng Công Nghị năm 1487.[102]

Năm 1667, Tổng Công Nghị đã đưa công việc này vào chương trình nghị sự và giao phó việc thực hiện cho một ủy ban gồm các viện phụ La Ferté và Foucar-mont, cùng với vị giám quản của Học viện thánh Bênađô tại Paris và Jean Petit, viện phó Đan viện Bonport và là viện phụ tương lai của Xitô. Dù không loại trừ công trình biên soạn quy mô lớn được dự liệu trong văn kiện của Giáo hoàng, Tổng Công Nghị vẫn nhấn mạnh đến một công việc bao gồm cả Sách Tập tục (usus), các nghi lễ (ceremoniae) và các nghi thức (ritus).[103] Tuy nhiên, trong thực tế, chỉ có phần biên soạn và hệ thống hóa các tập tục và nghi lễ cả trong lẫn ngoài nhà thờ (compilatio et reductio usuum, caeremoniarum tam intra quam extra ecclesiam) được hoàn thành.

Quá trình biên soạn Sách Nghi Thức mới diễn ra vô cùng phức tạp. Năm năm sau, Tổng Công Nghị phải chỉ thị cho các viện phụ Tamié, Hauterive và Grüssau xem xét bản thảo đầu tiên,[104] nhưng họ đã không thể hoàn thành nhiệm vụ và phải yêu cầu Viện phụ Xitô can thiệp.[105] Nhiều bản thảo khác cũng được đệ trình, dẫn đến việc Tổng Công Nghị năm 1683 phải thành lập một ủy ban thẩm định mới gồm các viện phụ Orval và Pontifroid, cùng các viện phó của bốn đan viện con đầu tiên và thư ký của viện phụ Wettingen.[106] Ủy ban này đã loại bỏ tất cả các bản thảo, chỉ giữ lại hai bản: một của vị phụ tá viện trưởng La Charmoie và một của đan sĩ Nicolas Villart thuộc Đan viện Dunes.[107]

Cuối cùng, bản thảo của Nicolas Villart được chọn, và Viện phụ Xitô được chỉ thị hoàn thiện nó để cho in và phổ biến càng sớm càng tốt. Thế nhưng, công việc lại tiếp tục bị trì hoãn bởi các đan sĩ khác muốn bản thảo của mình được xem xét. Viện phó Đan viện Barbeaux thậm chí đã đệ trình một bản thảo lên Tổng Công Nghị năm 1686. Để giải quyết dứt điểm, Tổng Công Nghị đã giao việc thẩm định cuối cùng cho một ủy ban gồm viện phụ Sept-Fonts và các viện phó của Xitô, La Ferté, Clairvaux, Leroy và Longpont,[108] kèm theo chỉ thị rằng ủy ban này không được rời khỏi đan viện cho đến khi hoàn tất nhiệm vụ.[109] Các viện phụ Tamié và La Charité, đan phó Fontenay và phó đan phó Xitô cũng được chỉ định làm thẩm định viên bổ sung.[110]

Mãi đến ngày 28 tháng 7 năm 1688, Viện phụ Xitô, Jean Petit, mới có thể ký sắc lệnh phê chuẩn (mandatum) cho Sách Nghi Thức mới, và cuốn sách được xuất bản vào năm sau.[111] Mục đích của Sách Nghi Thức này có thể được tóm gọn trong bốn điểm:

  1. Cứu lấy những gì còn sót lại của nghi lễ truyền thống khỏi tay những người muốn “làm mọi sự nên mới”: Omnes ritus nostros negligendos(“tất cả các nghi lễ của chúng ta đều bị bỏ qua”).
  2. Trình bày rõ ràng có bao nhiêu trong số các tập tục cổ xưa của Dòng vẫn có thể được bảo tồn.
  3. Tái lập trật tự và sự hài hòa trong các phần khác nhau của phụng vụ, bằng cách hòa hợp, trong mức độ có thể, các quy tắc phụng vụ mới với nghi lễ cổ truyền.
  4. Nhằm loại bỏ mọi nghi thức và tập tục xa lạ với nghi thức Xitô: quo omnes ab ordine nostro diversae ceremoniae, ritus et consuetudines e medio tollerentur ac solis legibus nostris deinceps viveremus– “để mọi nghi thức, nghi lễ và tập tục không thuộc về Dòng chúng ta được loại bỏ, và từ nay chỉ sống theo luật riêng của chúng ta.”[112]

Sách Nghi Thức năm 1689 thể hiện một sự hiểu biết rất thực tế và sâu sắc về các tập tục phụng vụ của Dòng Xitô. Tuy nhiên, nếu sự hài hòa giữa hai yếu tố phụng vụ – truyền thống Xitô và nghi lễ Rôma – không luôn đạt được, thì đó là do bản chất không tương thích giữa chúng. Viện phụ Xitô, khi phê chuẩn Sách Nghi Thức này và buộc các đan viện trong Dòng phải sử dụng, đã chỉ đưa ra một sự chuẩn thuận tạm thời, đồng thời cho phép các đan viện gửi những nhận xét và đề nghị để trình lên Tổng Công Nghị kế tiếp, trước khi đi đến một ấn bản chung cuộc và dứt khoát.

Tại Tổng Công Nghị năm 1697, cha Edmund Perrot, vị linh mục giải tội cho các nữ tu Battant, được bổ nhiệm để xét duyệt các đề nghị và thực hiện những chỉnh sửa cần thiết.[113] Tuy nhiên, hai năm sau, công việc vẫn không có tiến triển gì. Đến năm 1699, nhằm thúc đẩy việc giải quyết vấn đề, Tổng Công Nghị đã truyền thị cho viện phó Benoît Rioux của Đan viện Royaumont và cha Edmund Perrot phải ở lại Xitô trong ba tháng để hoàn tất việc duyệt lại Sách Nghi Thức.[114]

Công trình này được xuất bản năm 1721, vẫn giữ tựa cũ, kèm theo sắc lệnh (mandatum) của Viện phụ Tổng quyền Edmund Perrot, người đã được bầu vào chức vụ này từ năm 1712.[115] Tuy nhiên, người biên tập đã hy sinh nhiều yếu tố truyền thống hơn mức cần thiết để thiên về nghi lễ Rôma, và đồng thời lại cho thấy những xu hướng đáng lo ngại nghiêng về thuyết quốc giáo (Gallicanism). Thay vì sửa các lỗi nhỏ trong Sách Nghi Thức năm 1689, ông lại thường khiến các lỗi này trở nên nghiêm trọng hơn.

Tuy vậy, chính ấn bản năm 1721 này đã được sử dụng phổ biến cho đến năm 1892, khi Đan viện Lérins cho tái bản văn bản năm 1689, đồng thời ghi chú các điểm khác biệt của bản năm 1721 ở cuối trang, và để mỗi cộng đoàn tùy ý lựa chọn. Dẫu vậy, chính ấn bản “tạm thời” năm 1689 mới là ấn bản tiêu chuẩn, vì đây là văn bản duy nhất đã được Đức Giáo hoàng Alexanđê VII phê chuẩn chính thức, và tính hợp pháp cũng như thẩm quyền của nó đã được xác nhận bởi Thánh Bộ Nghi Lễ trong văn thư hồi đáp đề ngày 8 tháng 3 năm 1913.

Có người cho rằng sắc lệnh của năm 1721 đã được ký mà Viện phụ Xitô không hề đọc kỹ bản văn, vì trong đó không có một lời chú thích nào liên quan đến những thêm thắt chịu ảnh hưởng từ quan điểm “địa phương chủ nghĩa” đang lan rộng tại Pháp lúc bấy giờ.

Một vài năm trước khi bản nghi thức thứ hai này được xuất bản, cha Edmund Perrot đã cho thực hiện một bản dịch tiếng Pháp của nghi thức năm 1689 để phục vụ nhu cầu của các nữ đan viện trong Dòng.[116] Bản dịch này xuất bản năm 1715, mang tựa đề: Rituel françois pour les religieuses de l’Ordre de Cisteaux (Sách Nghi Thức tiếng Pháp dành cho các nữ tu Dòng Xitô). Tổng Công Nghị năm 1738 đã áp dụng cuốn sách này cho tất cả các đan viện nữ trong Dòng.[117] Một bản dịch tiếng Đức cũng đã được thực hiện vào năm 1723 bởi bà Anne Lucy Cloosings, nữ tu viện trưởng Đan viện Eschenbach gần Lucerne.

  1. Tranh Luận và Phán Quyết Cuối Cùng

Một Sách Nghi Thức bằng tiếng Pháp dành cho nhà mẹ Xitô, bao gồm những điểm phụng vụ đặc thù riêng của đan viện này, đã được xuất bản vào năm 1724 với tựa đề: Rituel propre de l’Abbaye de Cisteaux (Sách Nghi Thức riêng của Đan viện Xitô).[118] Một số chỉ dẫn phụng vụ (rubricae) trong Sách Nghi Thức này không hoàn toàn phù hợp với các chỉ dẫn trong Sách Lễ (Missale). Tuy nhiên, một sắc lệnh của Thánh Bộ Nghi Lễ đề ngày 8 tháng 3 năm 1913 đã xác định rõ rằng, trong trường hợp có sự mâu thuẫn, cần tham chiếu đến Sách Nghi Thức hơn là Sách Lễ để giải quyết các khó khăn về thực hành phụng vụ. Các chỉ dẫn phụng vụ mới, được điều chỉnh theo quy chuẩn trên, đã được Thánh Bộ Nghi Lễ phê chuẩn dành cho Dòng Xitô Nhặt Phép vào ngày 11 tháng 6 năm 1924.[119]

Tuy nhiên, cuộc tranh luận vẫn chưa chấm dứt xung quanh các sách phụng vụ của Dòng. Thậm chí vào giữa thế kỷ XIX, bất chấp sự phê chuẩn được ban hành bởi Đức Giáo hoàng Alexanđê VII và các vị giáo hoàng kế nhiệm, một số tu sĩ trong Dòng vẫn cho rằng Dòng Xitô đã bị tước quyền sử dụng nghi lễ riêng của mình từ thế kỷ XVII, và do đó có bổn phận phải chấp nhận sử dụng Sách Thần Vụ Đan Tu (Breviarium Monasticum) mà Thánh Bộ Nghi Lễ đã quy định từ năm 1615.

Mười lăm tu sĩ thuộc cộng đoàn Bornhem, trong giáo phận Malines (Bỉ), đã đưa vấn đề này lên Rôma, đồng thời nêu lên các than phiền về Sách Lễ và sự thiếu sót trong niên lịch của Dòng. Vấn đề này đã được tranh luận suốt mười lăm năm. Đến ngày 3 tháng 7 năm 1869, Thánh Bộ Nghi Lễ đã ban hành một sắc lệnh, và hai năm sau, một Đoản sắc của Đức Giáo hoàng đã xác nhận lại sắc lệnh ấy.[120] Qua đó, Tòa Thánh một lần nữa nhìn nhận tính chính đáng của Sách Thần Vụ và Sách Lễ của Dòng Xitô, đồng thời cũng yêu cầu thực hiện việc duyệt lại niên lịch.[121]

Lời lẽ của Đoản sắc này vượt xa sự phê chuẩn đơn thuần các sách phụng vụ do Viện phụ Claude Vaussin biên soạn, bởi vì Đức Thánh Cha đã làm rõ rằng những thay đổi được đưa vào trong thế kỷ XVII chỉ mang tính phụ trợ, và vì thế không làm tổn hại đến bản chất của nghi lễ Xitô.[122] Do đó, các đan sĩ áo trắng đã có thể trở về với nghi lễ truyền thống của mình, vốn đã được tuân giữ trong thời “hoàng kim” của Dòng. Trong các phần sau, chúng ta sẽ thấy việc trở về ấy đã được thực hiện như thế nào tại một số đan viện thuộc nhánh Xitô Chung Phép.

Năm 1900, một bản tường trình (mémoire) đã được trình lên Tổng Công Nghị, đề nghị việc công bố một Sách Nghi Thức mới và dứt khoát, vì những mâu thuẫn giữa các chỉ dẫn trong Sách Lễ và các quy định trong Sách Nghi Thức đã gây ra không ít khó khăn. Một Sách Chỉ Dẫn Nghi Lễ đã được xuất bản vào năm 1908 với tựa đề: Manuale Caeremoniarum in missa et altaris ministerio juxta ritum sacri Ordinis Cisterciensis servandarum ad usum monachorum Strictioris Observantiae. (Sách Chỉ Dẫn Các Nghi Lễ phải giữ trong Thánh Lễ và việc phục vụ bàn thờ theo nghi thức của Thánh Dòng Xitô, dành cho các đan sĩ Nhánh Xitô Nhặt Phép). Một lần nữa, sự phản đối lại xuất hiện, và cuốn sách bị tố cáo trước Thánh Bộ Nghi Lễ vì bị cho là mang “hơi hướng giáo thuyết Gallican” (gallicanas redolens doctrinas), đồng thời cũng bị phê phán do không phù hợp với một số quy tắc phụng vụ trong Sách Lễ.

Bề trên Tổng quyền Dòng Xitô Nhặt Phép khi ấy, Đức ông Marre, đã gửi hai vấn nghi (dubia) lên Thánh Bộ: (1) liệu nghi thức Xitô cải tổ, đã được nhiều vị Giáo hoàng chuẩn nhận, có thể tiếp tục được giữ hay không; (2) liệu bản Sách Nghi Thức năm 1689 có hợp pháp hay không. Câu trả lời được ban hành vào ngày 8 tháng 5 năm 1913: Affirmative ad utrumque – “Đồng ý với cả hai”. Đồng thời, Thánh Bộ còn chỉ thị rằng Sách Lễ phải được điều chỉnh sao cho phù hợp với Sách Nghi Thức, chứ không phải ngược lại, và rằng các sách phụng vụ cần được hiệu đính càng sớm càng tốt, lấy Sách Nghi Thức làm chuẩn mực.

Năm 1913, Tổng Công Nghị đã thiết lập một ủy ban nhằm hiệu đính lại Sách Lễ, Sách Tập tục (Liber Usuum) và Sách Nghi Thức, nhưng công việc này đã bị gián đoạn do Thế chiến thứ nhất. Mãi đến ngày 11 tháng 6 năm 1924, các bản hiệu đính mới được Thánh Bộ Nghi Lễ phê chuẩn. Một số quy tắc phụng vụ cổ xưa đã được phục hồi nhờ công thức adhibito antiquo missali (với việc sử dụng Sách Lễ cổ). Ví dụ, Thánh lễ Phục Sinh Resurrexi được dùng làm Thánh lễ ban sáng vào các Chúa Nhật trong Mùa Phục Sinh; tương tự, Thánh lễ kính Chúa Ba Ngôi được dùng vào các Chúa Nhật sau lễ Hiện Xuống. Vào Chúa Nhật Lễ Lá, Bài Thương Khó được dành cho Thánh lễ cộng đoàn trọng thể, còn bài Tin Mừng của nghi thức rước lá thì được đọc trong Thánh lễ riêng.

  1. Sự Tồn Tại và Phục Hưng của Nghi Lễ Cổ Truyền

Như đã đề cập, các sách phụng vụ cải tổ của Claude Vaussin đã được các đan viện nằm dưới quyền trực tiếp của Viện phụ Xitô áp dụng, trong khi các đan sĩ Feuillants tại Pháp thì sử dụng một Sách Thần Vụ khác, và các đan sĩ Feuillants tại Ý thì dùng Sách Lễ Rôma cùng Sách Thần Vụ Đan Tu của Đức Giáo hoàng Phaolô V. Một số đan viện thuộc nhánh Xitô Chung Phép tại Ý cũng sử dụng Sách Thần Vụ Đan Tu, và khi Tổng Công Nghị của họ có ý định áp dụng sách phụng vụ cải tổ của Dòng Xitô, thì Thánh Bộ Nghi Lễ (vào ngày 31 tháng 5 năm 1907) đã không chấp thuận sự thay đổi này.

Một hội dòng Xitô, đó là Hội dòng Chung Phép (Congregatio Regularis Observantiae) tại Castile,[123] đã duy trì nghi lễ truyền thống cho cả Thánh Lễ và Các Giờ Kinh Thần Vụ cho đến thế kỷ XIX, mặc dù lòng yêu chuộng cái “mới lạ” đã du nhập một số yếu tố của nghi lễ Rôma. Một âm vang của những cuộc đấu tranh giữa phái bảo thủ và phái “cấp tiến” có thể được tìm thấy trong tác phẩm của Bề trên Tổng quyền Hội dòng là Augustin Vasquez: Ilustración apologética al Breviario, Misal y Rituale Cisterciense de la Congregación de San Bernardo en los reinos de Castilla (“Lời Minh Giải Mang Tính Biện Hộ về Sách Thần Vụ, Sách Lễ và Sách Nghi Thức Xitô của Hội dòng thánh Bênađô tại các vương quốc Castilla”), xuất bản tại Madrid năm 1783.

Một Sách Lễ đã được xuất bản cho Hội dòng vào các năm 1589 (Missale Sacri Ordinis Cisterciensis), 1606 và một lần nữa vào năm 1762. Trong ấn bản sau cùng, in tại Antwerp, có đoạn chú thích dưới tiêu đề Ritus servandus như sau: Cum in nostro hoc Ordine semper fuerit peculiaris liber ceremoniarum qui vulgo Usus vocari solet, in quo Rubricae generales et particulares necessariae ad missarum celebrationem maxima cum claritate habentur, idcirco nihil hic inserendum duximus (“Vì trong Dòng chúng ta luôn luôn có một sách nghi lễ riêng, thường được gọi là Usus, trong đó các Quy tắc chung và riêng cần thiết cho việc cử hành Thánh lễ đã được trình bày rất rõ ràng, nên chúng tôi thấy không cần phải chép lại ở đây”). Một ấn bản của Sách Lễ cũ cũng đã được xuất bản dành riêng cho Hội dòng tại Bồ Đào Nha vào năm 1738.[124]

Các dòng tu đã bị giải thể tại Bồ Đào Nha năm 1834 và tại Tây Ban Nha vào năm sau đó. Nhiều tu sĩ bị tước đoạt tài sản đã phải lánh nạn sang Pháp. Người ta kể rằng đan sĩ Xitô cuối cùng của Hội dòng Tây Ban Nha, một đan sĩ thuộc Đan viện Valdigna (giáo phận Valencia), đã qua đời vào năm 1877 hoặc 1878. Cùng với sự ra đi của ngài, Thánh lễ cổ truyền của Dòng cũng được cho là đã mai một, mặc dù Các Giờ Kinh Thần Vụ vẫn còn tồn tại trong một số đan viện nữ theo truyền thống thánh Bênađô (Bernardine). Đó là quan điểm phổ biến, nhưng một lịch sử gần đây của Đan viện Veruela cho biết rằng một cựu đan sĩ của đan viện đó tên là Antonio José Viñes đã trở lại thăm vào năm 1877, sau khi đan viện được Dòng Tên tiếp quản, và ông cũng có mặt trong buổi lễ đội triều thiên cho Đức Mẹ Veruela năm 1881.[125]

Một cựu viện phụ của Đan viện Sainte-Marie-du-Désert, khi nói về việc các nữ tu Tây Ban Nha vẫn giữ lại Giờ Kinh cũ, đã viết: Le rit cistercien traditionnel est donc encore sur un coin de terre comme une étincelle couverte de cendre. Dieu permettra-t-il qu’il soit rallumé? (Nghi thức Xitô truyền thống do đó vẫn còn tồn tại trên một mảnh đất như một tia lửa bị phủ trong tro. Liệu Thiên Chúa có cho phép nó được thổi bùng trở lại chăng?)[126]

Thiên Chúa đã nhận lời nguyện của ngài, và “tia lửa” đó nay đã trở thành một ngọn lửa ổn định. Tại Đan viện Boquen (giáo phận St-Brieuc), một tu viện thuộc nhánh Xitô Chung Phép được tái lập vào năm 1936, Các Giờ Kinh Thần Vụ được đọc theo sách kinh Tây Ban Nha cổ,[127] và Thánh lễ được cử hành theo nghi thức năm 1608, đối chiếu với bản văn thế kỷ XII.[128] Một đặc ân (indult) đã được Rôma chấp thuận cho việc phục hồi nghi lễ truyền thống, dù cũng có thể lập luận rằng điều này không thật sự cần thiết, vì nghi lễ ấy chưa bao giờ bị bãi bỏ một cách chính thức.[129]

Đan viện Hauterive tại Thụy Sĩ, được tái nhập vào Dòng Xitô năm 1938, cũng được phép cử hành Thánh lễ cộng đoàn theo nghi lễ cũ vào các Chúa Nhật ad experimentum (như một thử nghiệm). Đan viện Poblet ở Catalunya, được các đan sĩ Xitô phục hồi năm 1940, cũng đang tích cực tiến hành công cuộc phục hưng các thực hành truyền thống.

Song song với các nghiên cứu phụng vụ tại các đan viện thuộc nhánh Xitô Chung Phép, đặc biệt là tại Hauterive, một ủy ban phụng vụ năng động cũng được thành lập trong nhánh Xitô Nhặt Phép (Trappist) tại Chimay (Đức Mẹ Scourmont), dưới sự hướng dẫn của vị Giám quản Tông Tòa.

 

III. THÁNH NHẠC: TÌM VỀ SỰ THUẦN KHIẾT VÀ TRANG NGHIÊM

  1. Cuộc Cải Tổ Cung Giọng Phụng Vụ

Những đan sĩ Xitô tiên khởi không chủ trương giới hạn giai điệu một cách khắt khe như các đan sĩ dòng Chartreuse, nhưng các ngài tìm cách phục hồi thánh ca Grêgôriô nguyên bản ở hình thức thuần khiết nhất, đồng thời loại bỏ những đoạn thêm thắt hoa mỹ. Thành Metz được xem là quê hương của thánh nhạc bình ca chính thống, và chính từ đó thánh Stêphanô Harding đã lấy các bản sao Sách Đối Ca (antiphonarium) và Sách Xướng Lễ (graduale).[130] Tuy nhiên, kết quả không được như mong đợi,[131] và dù có một số đan viện đã áp dụng, Tổng Công Nghị — vào một thời điểm nào đó từ năm 1132 đến 1148 — đã chỉ định thánh Bênađô thực hiện việc hiệu đính.[132]

Công việc thực tế được đảm trách bởi ba đan sĩ: William, đan sĩ của Clairvaux, sau trở thành viện phụ tiên khởi của Rievaulx; Guy, viện phụ của Cherlieu; và Guy d’Eu, đan sĩ của Longpont. Các lời tựa cho Sách Đối Ca[133] và Sách Xướng Lễ được soạn bởi viện phụ Cherlieu.[134]

Thánh Bênađô rất nhiệt thành với Sách Đối Ca mới, và ngài nhận xét: cantu sicut credimus et littera irreprehensibile – “xét về giai điệu cũng như lời ca, chúng tôi tin là không thể chê trách được”.[135] Ngài khẳng định rằng bản mới này đã “loại bỏ các giai điệu và quãng nhạc không tự nhiên, những tùy tiện bất thường, và tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc âm nhạc.” Các tác giả của bản hiệu đính thừa nhận rằng có yếu tố mới mẻ trong công trình này,[136] nhưng họ biện minh rằng điều đó là cần thiết vì giữa các sách đối ca xưa kia có sự khác biệt quá lớn, và chúng chỉ thống nhất với nhau ở những lỗi sai.[137]

Tuy vậy, Tổng Công Nghị không hoàn toàn ca ngợi tác phẩm này một cách vô điều kiện. Trong một bản ghi nhận, các vị bề trên nhận xét: Hortatu dominorum et patrum nostrorum multa retinuimus de veteri antiphonario quae quidem tolerabilia sunt, sed multo melius possent haberi – (“Theo lời khuyên của các vị bề trên và các giáo phụ, chúng tôi đã giữ lại nhiều yếu tố từ Sách Đối Ca cũ, những yếu tố này tuy có thể châm chước được, nhưng chắc chắn có thể có những bản tốt hơn nhiều.”)[138]

  1. Triết Lý về Thánh Nhạc của Thánh Bênađô

Quan điểm của thánh Bênađô về thánh nhạc trong phụng vụ được trình bày trong một bức thư gửi Guy, viện phụ của Montiéramey,[139] nhân dịp các tu sĩ dòng thánh Victor ở Paris xin ngài soạn một giờ kinh để kính thánh bổn mạng của họ là thánh Victor:

“Không phải là con người không nên ca ngợi những vị đã được các thiên thần tôn vinh, nhưng trong các lễ kính các thánh ấy, mọi biểu hiện mới lạ hay hời hợt đều không tương xứng. Những dịp như thế đòi hỏi điều gì đó trang trọng và hoàn toàn chính thống, thấm đượm sự uy nghiêm thánh thiêng và có sức xây dựng đức tin cho mọi người.

Nhưng nếu anh muốn nghe điều gì mới mẻ, và nếu hoàn cảnh đòi hỏi điều ấy, thì hãy chọn những gì vừa làm đẹp lòng người nghe vừa mang lại ích lợi thiêng liêng nhờ vào sự cao quý trong cách diễn đạt và uy tín của tác giả.

Hơn nữa, ý nghĩa của lời ca phải rõ ràng, phải sáng ngời sự thật, nói lên công chính, thúc đẩy lòng khiêm nhường và gieo vào lòng người đức công chính; lời ấy phải đưa chân lý vào tâm trí người nghe, khơi lên lòng sốt mến trong tâm hồn, đóng đinh các đam mê tội lỗi, và rèn luyện kỷ luật cho các giác quan.

Nếu có ca hát, thì giai điệu phải trang nghiêm, không được tầm thường hay thô thiển. Nó phải ngọt ngào nhưng không phù phiếm; vừa làm say đắm tai nghe, vừa lay động con tim; phải làm nhẹ nỗi buồn trong lòng và làm dịu những cơn giận dữ; và trên hết, giai điệu ấy không được che khuất mà phải làm nổi bật ý nghĩa của lời ca.

Lợi ích thiêng liêng không nhỏ bị đánh mất khi tâm trí bị xao lãng khỏi ý nghĩa của lời ca chỉ vì sự hời hợt của giai điệu, khi điều được truyền đạt lại là sự uốn lượn của giọng hát hơn là sự phong phú của ý nghĩa.”[140]

  1. Sự Tiếp Nhận, Suy Thoái và Phục Hưng

Các nhận định về sau này không còn xác nhận lời tuyên bố về sự hoàn hảo của cung giọng Xitô, dù cung giọng này vẫn được Dòng giữ lại cho đến thế kỷ XVII. Tuy nhiên, công trình ấy không phải là không có giá trị; trái lại, trong thời đại chúng ta, nó đã được dùng làm nền tảng cho việc phục hồi hình thức thánh ca chân chính.

Vào thế kỷ XII, đặc biệt là Đan viện Clairvaux nổi tiếng về sự tinh tuyền trong thánh ca, điều mà cả thánh Malachy (qua đời năm 1148) và Giám mục Stêphanô thành Tournai (qua đời năm 1203) đều viết với niềm hứng khởi. Giám mục Stêphanô, trong một bức thư gửi Robert de Gallardon, tu viện phó của Pontigny, đã so sánh việc hát Các Giờ Kinh Thần Vụ với tiếng ngợi ca của một ca đoàn thiên thần.[141]

Tổng Công Nghị đã lập tức có biện pháp để loại bỏ bất kỳ sự vi phạm nào đối với các quy tắc điều hành việc hát bình ca, nếu những vi phạm ấy được báo cáo. Bộ sưu tập quy chế đầu tiên – hiện nay được cho là có niên đại vào khoảng năm 1150 – đã bao gồm một lệnh cấm việc hát theo kiểu the thé của phụ nữ (non more femineo tinnulis) hoặc bằng “giọng giả”, bắt chước sự lả lơi của diễn viên sân khấu (falsis vocibus veluti histrionicam imitari lasciviam).[142] Còn Tổng Công Nghị năm 1217 thì chỉ thị cho các viện phụ của Neath và Flaxley cải tổ cung giọng tại các đan viện Dore và Tintern, nơi mà việc hát nhiều bè (triparti vel quadriparti voce) đã được du nhập.[143]

Một Sách Xướng Lễ (Graduale) với hình thức đa âm sơ khai, có niên đại từ nửa sau thế kỷ XIII và trước đây thuộc tu viện Hauterive, hiện được lưu giữ tại Thư viện Bodleian ở Oxford.[144] Việc xướng âm không theo quy tắc đã bị Tổng Công Nghị năm 1302 xếp vào loại những điều mới lạ và tò mò đáng chú ý (novitates et notabiles curiositates).[145] Những sáng tạo kỳ quặc (ridiculosas novitates), như đảo phách (sincopationibus notarum) hay kỹ thuật nấc giọng (hoquetis), đã bị Tổng Công Nghị năm 1320 nghiêm khắc lên án, đồng thời khẳng định phải gìn giữ lối xướng âm được truyền lại từ thời thánh Bênađô.[146] Những quy định tương tự cũng được tìm thấy trong các Tổng Công Nghị các năm 1439, 1445, 1461, cũng như trong văn kiện Các Điều khoản Paris (Articuli Parisienses).[147]

Sách Đối Ca (Antiphonarium) năm 1545 vẫn còn bảo lưu nét đặc trưng của thánh ca Bênađô, nhưng đến thế kỷ XVII, dưới ảnh hưởng của thời kỳ Phục Hưng và Baroque, tình trạng suy thoái đã xuất hiện, thậm chí âm nhạc khí cụ cũng trở nên phổ biến, ít nhất là tại các đan viện lớn trong những dịp đại lễ. Thánh ca phụng vụ truyền thống bắt đầu bị diễn giải lại theo thị hiếu của nền đa âm đang thịnh hành. Kết quả của trào lưu này là các ấn bản phụng vụ theo kiểu gọi là “Medicean”, được xuất bản tại Rôma vào năm 1614–1615, và phong cách này cũng thâm nhập vào phụng vụ Xitô. Sách Lễ và Sách Thần Vụ được “cải tổ” dưới thời Claude Vaussin đã cho thấy những biến đổi và cắt xén rõ rệt trong các giai điệu, giống như những gì thấy trong tuyển tập “Medicean”.[148]

Viện phụ André Malet đã nhận định về Sách Rước (processionale) xuất bản năm 1649 như sau: Voilà comment on traitait le chant Grégorien: une prodigalité de notes blessant l’oeil, et déchirant l’oreille par ses rudes dissonances. (Đó là cách người ta đã đối xử với thánh ca Grêgôriô: một sự phung phí nốt nhạc làm chói mắt và xé tai bởi những hòa âm thô kệch và chói chang.)[149]

Thế kỷ XVIII đã không làm gì để cải tổ lại thánh nhạc, mặc dù trong lời tựa của Sách Rước năm 1752, chúng ta đọc thấy dòng chữ: Quoad cantum cum optime dispositi sunt quoad suavitatem et facilitatem (“Về phần thánh ca, chúng tôi đã sắp xếp cách tốt nhất có thể về sự êm dịu và dễ hát”).

Các vị tổ phụ tiên khởi của Xitô rất không tán thành việc sử dụng đàn organ, và thánh Aelred (qua đời năm 1167) đã viết với giọng phê phán gay gắt về âm nhạc thời đại của ngài, với những tiếng đàn organ và chũm chọe, “đưa người ta đến nhà thờ như thể đến rạp hát, không phải vì lòng đạo đức mà để tìm sự giải trí”.[150] Những lời phê phán của vị viện phụ Yorkshire thế kỷ XII về “những thú vui phù phiếm của lỗ tai”, như bác sĩ Coulton đã chỉ ra, khiến người ta liên tưởng kỳ lạ đến nhà Thanh giáo Richard Baxter.[151]

Tuy nhiên, về sau, các đan sĩ Xitô lại có phần dễ chịu hơn với điều mà người theo nhánh Trưởng Lão thường gọi là “hòm sáo thổi” (kist of whistles), và đàn organ dần không còn xa lạ trong các nhà thờ của họ,[152] mặc dù việc sử dụng đàn organ vẫn cần sự chuẩn thuận của Tổng Công Nghị cho đến tận thế kỷ XV.[153] Hai thế kỷ sau đó, chúng ta đọc thấy về vị viện phụ theo chủ trương cải cách của Đan viện Orval, Charles de Bentzeradt, đã cho dẹp bỏ đàn organ trong nhà thờ đan viện để trở về gần hơn với “thời kỳ hoàng kim”.[154] Đàn organ thế kỷ XVIII của các đan viện Clairvaux và Morimond hiện nay vẫn còn được sử dụng trong các nhà thờ chính tòa của Troyes và Langres.

Các bài thánh thi theo truyền thống Ambrôsiô có lẽ đã được tiếp nhận từ Milan vào khoảng giữa năm 1109 và 1113. Bộ sưu tập này bao gồm mười hai trong số mười bốn bài thánh thi mà giới học thuật hiện đại quy cho thánh Ambrôsiô.[155] Phần lớn các bài này sau đó được thánh Bênađô chia thành hai phần bằng nhau. Bộ thánh thi theo kiểu Bênađô này đã được sử dụng trong Dòng suốt năm trăm năm và có ảnh hưởng sâu đậm trong đời sống Xitô. Sách Thần Vụ “cải tổ” năm 1656, trong số ba mươi bài thánh thi cổ bị loại bỏ, đã bỏ đi tám trong số mười hai bài thánh thi xác thực của thánh Ambrôsiô. Tổng cộng, khoảng bốn mươi bài thánh thi mới đã được tiếp nhận, và cũng chừng ấy số bài của bộ sưu tập cũ được giữ lại.[156]

Sau vài nỗ lực dè dặt nhằm trở về với thánh nhạc truyền thống, vào năm 1883, Dòng Xitô Nhặt Phép (La Trappe) đã cho xuất bản một Sách Rước (tại Tournai), lấy cảm hứng từ các thủ bản cổ và một Sách Rước thế kỷ XVI. Năm 1894, Tổng Công Nghị của Dòng Xitô Nhặt Phép ra lệnh tái bản các sách thánh ca, và chỉ thị nghiên cứu các thủ bản thế kỷ XII. Sách Xướng Lễ (graduale, Westmalle) được xuất bản năm 1899; Sách Đối Ca (antiphonarium) năm 1903; Sách Rước (processionale) năm 1910; Sách Thánh vịnh với bộ thánh thi năm 1925; và ấn bản thứ hai của Sách Xướng Lễ vào năm 1934. Các sách thánh ca giống hệt nhau được sử dụng bởi cả hai nhánh Xitô Chung Phép và Nhặt Phép.

 

  1. CÁC SÁCH PHỤNG VỤ VÀ NĂM PHỤNG VỤ
  2. Sách Lễ (Missale)

Nhiều bản thảo phụng vụ đã vượt qua được cả các cuộc Chiến tranh Tôn giáo lẫn Cách mạng Pháp. Thư viện ở Troyes hiện còn lưu giữ năm mươi bộ Sách Thần Vụ Xitô (breviarium) (trong đó có sáu bộ từ thế kỷ XII) và mười tám Sách Lễ, cùng với nhiều sách phụng vụ khác.

Sách Lễ cuối thế kỷ XII, từng được dùng làm mẫu mực cho các đan viện khác trong Dòng, hiện vẫn còn được lưu trữ tại thư viện thành phố Dijon.[157] Nhiều Sách Lễ thuộc loại sách bí tích (sacramentarium), tức chỉ dành riêng cho linh mục chủ tế, và một số sách khác dành cho các Thánh lễ riêng được cử hành tại một bàn thờ nhất định. Chẳng hạn, tại Đan viện Zwettl ở Áo, người ta thấy trên trang đầu của một Sách Lễ thế kỷ XIV–XV có ghi: Hoc missale pertinet ad altare S. Maria Magdalene. Amen. I.Z. (“Sách lễ này thuộc về bàn thờ kính thánh Maria Mađalêna. Amen. I.Z.”).[158]

Bản kê mục lục được lập tại Xitô dưới thời Viện phụ Gioan de Cirey năm 1480 có ghi như sau: Missale pro magno altari valde solemne cum signaculis argenteis (“Sách lễ dành cho bàn thờ chính, rất trọng thể, có các ấn dấu bằng bạc”).

Sách Lễ Xitô in lần đầu tiên, như đã đề cập trước, được xuất bản tại Strasbourg năm 1487, và cuốn cuối cùng (trước khi có Sách Lễ “cải cách” của Claude Vaussin) được in tại Paris năm 1617.[159]

Việc có đủ sách phụng vụ là điều thiết yếu để bảo đảm sự thống nhất và kỷ luật trong toàn Dòng, và Tổng Công Nghị năm 1515 đã lưu ý toàn Dòng về nhu cầu thiết yếu này.[160] Một lần nữa, vào năm 1565, khi nhiều sách đã bị tiêu hủy trong các cuộc Chiến tranh Tôn giáo, Tổng Công Nghị đã truyền rằng mọi đan viện bị thiệt hại phải phục hồi đầy đủ số sách bị mất trong vòng ba tháng.[161]

Phần mở đầu của Sách Lễ cổ thường được ghi: In nomine Domini Jesu Christi; incipit missale secundum usum ordinis Cisterciensis (“Nhân danh Chúa Giêsu Kitô, đây là khởi đầu Sách Lễ theo nghi thức của Dòng Xitô”). Trước thời cải cách, không có phần chung cho các thánh, và khi Tổng Công Nghị quy định một lễ mới, lễ ấy thường được quy chiếu về một lễ hiện có. Tổng Công Nghị năm 1329 đã quy định như sau khi du nhập lễ thánh Tôma Aquinô: quod de beato Thoma de Aquino Ordinis Praedicatorum… septimo die martii fiat festum XII lectionum sicut de S. Dominico per universum Ordinem (“rằng về thánh Tôma Aquinô, thuộc Dòng Giảng thuyết… vào ngày 7 tháng Ba sẽ cử hành lễ mười hai bài đọc như lễ thánh Đa Minh trong toàn Dòng”).[162]

  1. Năm Phụng Vụ

Việc phân loại các lễ được trình bày trong Sách Lễ năm 1617 vẫn còn giữ đặc điểm của truyền thống Xitô, và dường như được duy trì như vậy cho đến khi xuất hiện các sách “cải cách” vào các năm 1656 và 1657. Cụ thể như sau: lễ mười hai bài đọc kèm hai Thánh lễ và bài giảng (cả cộng đoàn nghỉ lao động); lễ mười hai bài đọc kèm hai Thánh lễ nhưng không có bài giảng (chỉ các đan sĩ ca sĩ (choir monks) được nghỉ lao động); lễ mười hai bài đọc kèm một Thánh lễ; lễ nhớ có Thánh lễ; và lễ nhớ đơn giản. Các danh xưng (nomenclature) của các lễ vẫn giữ nét đặc trưng của Xitô, nhưng cách sắp xếp tổng quát đã được tổ chức lại theo mô hình của lễ nghi Rôma.

Sách Toát Yếu Phụng Vụ (Collectaneum) xuất bản tại Tournai năm 1900 nêu các loại lễ như sau:

  • Sermo major cum octava solemni (bài giảng trọng thể kèm tuần bát nhật trọng thể – 18 lễ),
  • Sermo minor sine octava solemni (bài giảng nhỏ không có tuần bát nhật trọng thể – 10 lễ),
  • Các Chúa Nhật trọng thể được chia thành hai bậc,
  • Festivitates MM maiores (các lễ hai Thánh lễ trọng thể – 42 lễ),
  • Festivitates MM minores (các lễ hai Thánh lễ bậc thường – 9 lễ),
  • Lễ có mười hai bài đọc (32 lễ),
  • Lễ có ba bài đọc (67 lễ),
  • Các ngày lễ nhớ có hoặc không có Thánh lễ (118 lễ).[163]

Thuật ngữ sermo cho thấy ngày đó có giảng huấn trong phòng hội chung của đan viện,[164] trong khi MM (duplae Missae conventuales) chỉ các lễ có hai Thánh lễ cộng đoàn.

Trong Sách Lễ ‘cải cách’ do Claude Vaussin ban hành năm 1657, các bài đọc ngôn sứ vốn được sử dụng trong phụng vụ vọng Giáng Sinh cũng như trong ba Thánh lễ Giáng Sinh truyền thống đã bị loại bỏ.

Thứ Tư Lễ Tro: Bốn lời nguyện trong nghi thức làm phép tro giống như trong Sách Lễ Rôma,[165] nhưng nghi lễ bắt đầu bằng điệp ca Exurge Domine (“Lạy Chúa, xin trỗi dậy”), tiếp theo là Kyrie eleison (“Lạy Chúa, xin thương xót”), Pater noster (“Kinh Lạy Cha”), Thánh vịnh Deus misereatur (“Lạy Thiên Chúa, xin xót thương chúng con”) và lời nguyện Concede nobis, Domine, praesidia militiae Christianae (“Lạy Chúa, xin ban cho chúng con sự bảo vệ trong cuộc chiến thiêng liêng của người Kitô hữu”).

 

MÙA CHAY

Tập tục truyền thống che phủ thánh giá, tượng ảnh và kéo rèm ngang cửa cung thánh sau giờ Kinh Tối ngày Chúa Nhật I Mùa Chay đã được phục hồi. Sách Lễ năm 1702 vẫn giữ nguyên hướng dẫn theo phụng vụ Rôma dành cho ngày thứ Bảy trước Chúa Nhật Thương Khó: Ante vesperas cooperiuntur cruces et imagines (“Trước giờ Kinh Chiều, thánh giá và các tượng ảnh được che phủ”).[166] Tuy nhiên, sách không đề cập đến rèm Mùa Chay.

Tập hợp các quy tắc chữ đỏ Sách Lễ (Rubricae missalis) xuất bản năm 1924 có một chỉ dẫn mới rằng quy định Rôma đó bị bãi bỏ: Sabbato post Dominicam IV Quadragesimae. Deleatur rubrica: Ante vesperas cooperiuntur cruces et imagines (“Thứ Bảy sau Chúa Nhật IV Mùa Chay: Hãy loại bỏ quy định: Trước giờ Kinh Chiều, thánh giá và các tượng ảnh được che phủ”).[167]

Rèm Mùa Chay (cortina)[168] được quy định trong Sách Tập Tục (liber usuum) nguyên thủy: được kéo ra từ Thứ Bảy đầu tiên của Mùa Chay[169] cho đến sau giờ Kinh Tối ngày Thứ Tư Tuần Thánh.[170] Rèm này được mở ra vào các ngày Chúa Nhật và các lễ có mười hai bài đọc, từ Kinh Chiều I cho đến sau Kinh Tối của ngày hôm sau.

Hai vòng treo rèm này vẫn còn được tìm thấy trong nhà thờ Đan viện Dore tại Herefordshire, rất cao trên tường phía bắc giữa một cột tường và cửa sổ nhọn nằm phía đông nó, cùng với một vòng nữa bên phía nam.[171]

Bản kiểm kê kho báu và phòng áo của Đan viện Clairvaux, được lập năm 1640, cũng ghi nhận một tấm rèm Mùa Chay với mục sau: Linge de Carême, 1041: Item, une grande courtine de lacis façonné en feuillage, qui se met devant le grand autel (“Vải Mùa Chay, số 1041: Một tấm màn lớn bằng lưới trang trí hoa lá, được treo trước bàn thờ chính”).

Sách Chỉ Dẫn Nghi Lễ xuất bản tại đan viện Westmalle dành cho các đan sĩ Xitô Nhặt Phép năm 1908 có quy định về việc sử dụng rèm Mùa Chay như sau:

“Vào Thứ Bảy đầu tiên của Mùa Chay, trong giờ lao động buổi chiều, một tấm màn màu tím được treo trước cung thánh. Rèm được mở ra vào các ngày lễ có mười hai bài đọc và vào các ngày Chúa Nhật, từ Kinh Chiều I (kể cả) cho đến Kinh Tối ngày hôm sau, trừ khi cử hành lễ thường nhật. Vào các ngày thường, trong Thánh lễ cộng đoàn, rèm được mở ra lúc truyền phép, ở phần “Vậy xin Chúa vui lòng chấp nhận” (Hanc igitur); cũng như trong các dịp tuyên khấn trọng thể; các Thánh lễ trọng thể; khi có giám mục hiện diện trong Thánh lễ trọng; và trong các trường hợp tương tự khác; tại các cuộc rước ngày thứ Sáu; khi ca trưởng xướng điệp ca “Xin đừng chấp tội” (Ne reminiscaris);[172] trong các nghi thức an táng và khi đọc các Thánh vịnh sám hối sau đó… Vào Thứ Tư Tuần Thánh, sau Kinh Tối, rèm được mở ra, và sáng hôm sau, trước Thánh lễ, thì được gỡ xuống.”

Một chỉ dẫn trong cùng tập sách dành cho Thánh lễ thường nhật khi viện phụ hiện diện trong ca tòa viết như sau: Accedit cum ampulla ad cornu cortinae quod paululum retrahit, et ibi stans super gradum ampullam ostendit abbati dicens: Benedicite Pater reverende. Et statim cortinam dimittens revertitur ad altare. (“Người giúp lễ cầm bình rượu tiến đến đầu rèm, hơi kéo rèm ra một chút, đứng trên bậc thềm, giơ bình rượu cho viện phụ và thưa: ‘Xin cha đáng kính ban phép lành.’ Sau đó, lập tức thả rèm xuống và trở lại bàn thờ.”)

Tập hợp các quy tắc chữ đỏ Sách Lễ (Rubricae Missalis) xuất bản năm 1924 cũng nhấn mạnh việc sử dụng rèm: Domenica I in Quadragesima. In fine Missae ante feriam secundam ponatur rubrica: Post completorium cooperiuntur cruces et imagines et cortina tendatur. (“Chúa Nhật I Mùa Chay. Cuối Thánh lễ, trước thứ Hai, thêm vào quy định: Sau giờ Kinh Tối, các thánh giá và tượng ảnh được che phủ và rèm được kéo ra.”)[173]

Tương tự như vậy, sách lễ quy hiện hành quy định: Post Completorium (Dom. I Quadrages.) cooperiuntur Cruces et Imagines, et tenditur cortina … Post Completorium, aperiatur cortina et mane seq. auferatur (Fer. IV Major. Hebdom.). (“Sau giờ Kinh Tối (Chúa Nhật I Mùa Chay), các thánh giá và tượng ảnh được che phủ, và rèm được kéo ra… Sau Kinh Tối, rèm được mở, và sáng hôm sau thì gỡ xuống [Thứ Tư Tuần Thánh].”)[174]

Tổng Công Nghị năm 1948 đã quyết định xin phép được đọc Kinh Chiều vào buổi chiều trong các ngày thường Mùa Chay, và yêu cầu này đã được Thánh Bộ Nghi Lễ chấp thuận vào ngày 5 tháng Hai năm sau đó.

 

CHÚA NHẬT LỄ LÁ

Nghi thức của ngày này hoàn toàn độc lập với Nghi thức Lễ quy (Ordo Missae), và lẽ ra có thể rất đơn giản nếu chỉ theo nghi lễ Xitô truyền thống mà không vay mượn gì từ nghi lễ Rôma.

Việc làm phép lá được cử hành tại bậc cung thánh (ad gradum presbyterii), gồm lời chào “Dominus vobiscum” (Chúa ở cùng anh em) với lời đáp, và một lời nguyện dài duy nhất không được tìm thấy trong Sách Lễ Rôma: Omnipotens sempiterne Redemptor, qui de coelis ad terram descendere (“Lạy Đấng Cứu Chuộc toàn năng hằng hữu, Đấng đã từ trời xuống thế gian…”).[175] Sau đó, lá được phân phát cho cộng đoàn mà không có nghi thức gì kèm theo.

Ngày nay, đã thêm phần mở đầu với Hosanna filio David (“Hoan hô Con vua Đavít”), cùng với nghi thức long trọng phân phát lá bởi vị chủ tế, bao gồm việc hôn tay và nhánh lá, và hát bài Pueri Hebraeorum (“Các thiếu nhi Do Thái…”). Trong cuộc rước quanh hành lang đan viện, phó tế mang thánh giá không che phủ (crux nuda),[176] với tượng chịu nạn hướng về cộng đoàn, những người cầm lá và hát các bài đáp ca được trích từ Sách Các Tập Tục (consuetudines). Có ba chặng dừng được thực hiện: trước phòng hội (chapter house), phòng ăn và nhà thờ. Ở chặng cuối, khi hát điệp ca Ave Rex noster (“Kính chào Vua chúng con”), mọi người phủ phục, rồi đứng lên và kết thúc điệp ca trong tư thế quay mặt về phía thánh giá. Phó tế trao thánh giá lại cho phụ phó tế (subdiaconus), và sau khi xin phép lành từ viện phụ, hát Tin Mừng mà không thêm nghi thức nào khác. Bài thánh ca Gloria laus et honor (“Vinh danh và ca tụng”) được hát tiếp, và khi hát bài đáp ca Ingrediente Domino (“Khi Đức Chúa vào thành”), đoàn rước trở lại nhà thờ. Khi đi qua bậc cung thánh, các thành viên cộng đoàn đặt lá xuống, và chúng được thầy giữ phòng thánh (sacristan) mang đi.

Xu hướng chuộng “điều mới lạ” đã xen vào nghi thức này: việc hát Tin Mừng nay kèm theo nhiều nghi thức phụ như kinh Munda cor meum (“Xin thanh luyện tâm hồn con”), làm phép hương, xông hương và hôn sách Phúc Âm, cũng như xông hương vị chủ tế.[177] Lá cũng được giữ lại sau cuộc rước và cầm trên tay khi nghe bài Thương Khó và Tin Mừng.[178]

Việc vay mượn từ Sách Lễ Rôma đã được chấp nhận trong Sách Nghi Thức năm 1689, tuy nhiên nhiều nghi thức đã được “xitô-hóa”.[179] Một tập tục không có trong nghi lễ Rôma được ghi trong Sách Nghi Thức năm 1721: cộng đoàn bẻ lá ra và rải xuống đất khi hát câu: “những người khác rải nhành lá xuống đường.”[180] Theo nghi lễ này, sau cuộc rước, lá được đặt lại trên bậc cung thánh.

Sách Nghi Thức dành riêng cho Đan viện Xitô (1724) cũng giới hạn việc dùng lá chỉ trong cuộc rước, bỏ phần kinh Munda cor meum, nhưng vẫn giữ nghi thức hôn tay như trong bản 1689. Hội dòng Castile vẫn giữ nghi thức Chúa Nhật Lễ Lá một cách chính xác theo truyền thống, ngay cả khi viện phụ chủ tế,[181] và đan sĩ Dom Augustin Lestrange đã phục hồi nghi thức ấy trong bộ quy luật Règlements de la Val-Sainte. Thánh giá cuộc rước vẫn để trần trên bàn thờ cho đến sau kinh Chiều cuối ngày (compline). Bài Thương Khó không được đọc trong Thánh lễ ban sáng hay Thánh lễ riêng, và trong Thánh lễ cộng đoàn thì được bắt đầu bằng lời chào và câu Gloria tibi Domine (“Lạy Chúa Kitô, vinh danh Chúa”).[182]

THỨ NĂM TUẦN THÁNH

Trong quá khứ, các Thánh lễ kính Đức Mẹ (Missa de Beata) và cầu cho các tín hữu đã qua đời (Missa pro Defunctis) vẫn được cử hành trong ngày này,[183] nhưng Thánh lễ riêng chỉ được phép cử hành nhằm mục đích cho các tu sĩ trợ sĩ (conversi) rước lễ. Cộng đoàn thường rước lễ trong Thánh lễ cộng đoàn (Missa conventualis) được cử hành sau giờ Kinh Sáng (Prime), khi đó dấu bình an (pax) được trao cho những người rước lễ. Mình Thánh được trữ lại (Sacramentum reservatum) cũng được thay mới trong Thánh lễ này, và tấm khăn thánh (corporale) trong hộp đựng Mình Thánh (pyx) được thay đổi.[184] Bánh thánh dùng cho phụng vụ ngày Thứ Sáu Tuần Thánh được lưu giữ trong chính hộp đựng ấy.

Các nghi lễ và nghi thức trong sách lễ cải cách gần như hoàn toàn tương đồng với nghi thức Rôma, ngoại trừ việc thánh giá được rước trong nghi thức kiệu một cách trần trụi, và do phó tế đảm trách.

THỨ SÁU TUẦN THÁNH

Trong nghi thức cổ, có hai cây nến được thắp sáng trên bàn thờ. Vị chủ tế, sau khi tôn kính thánh giá, đọc kinh thú nhận (Confiteor) cùng với các phụ tá như thường lệ, rồi đặt hộp đựng Mình Thánh (pyx) lên bàn thờ, lấy Mình Thánh ra và rước lễ và cho các thừa tác viên rước lễ.

Ngày nay, điểm khác biệt duy nhất so với nghi thức Rôma dường như chỉ là hai cây nến trên bàn thờ, và việc chỉ hát một lần điệp ca Ecce lignum crucis (“Này là cây thánh giá”).

Một sách rước của Dòng Xitô xuất bản tại Lisbon năm 1757 và hiện được lưu giữ tại Viện Nghiên Cứu Lịch Sử (Instituto de estudos históricos) ở Coimbra, có ghi lại các bài hát trong cuộc rước Depositio Christi (Mai táng Đức Kitô) vào ngày Thứ Sáu Tuần Thánh. Một trong những bài hát đó theo sát văn bản phụng vụ theo nghi lễ Braga, với phần nhạc được soạn cho bốn bè: Heu heu Domine! Heu heu Salvator noster… (“Khốn thay, lạy Chúa! Khốn thay, lạy Đấng Cứu Chuộc của chúng con!…”).[185]

THỨ BẢY TUẦN THÁNH

Phụng vụ truyền thống không có nến ba ngọn cũng như không hát điệp ca Lumen Christi (Ánh sáng Chúa Kitô). Viện phụ làm phép lửa mới, từ đó một thầy phụ phó tế (subdiaconus) thắp một cây nến và giữ nến đó cho tới khi thầy phó tế (diaconus) cần đến để thắp Nến Phục Sinh (cereus paschalis).[186]

Nghi thức cải cách cung cấp ba lời nguyện làm phép lửa mới[187] và lời nguyện cho các hạt nhũ hương,[188] như trong Sách Lễ Rôma. Sách Nghi Thức năm 1689 và Sách Lễ năm 1702 đã tiếp nhận việc hát Lumen Christi (hát một lần), nhưng chỉ thắp một cây nến từ lửa mới, mặc dù nghi thức có nói đến cereum tripartitum (nến ba ngọn).[189] Nến Phục Sinh đã được quy định trong các tập tục tiên khởi của Dòng,[190] và Tổng Công Nghị năm 1270 đã phê chuẩn các quy định liên quan đến trọng lượng của nến.[191] Nến được thắp sáng từ phụng vụ Đêm Vọng Phục Sinh cho đến sau kinh Tối (completa) ngày lễ Phục Sinh, và sẽ không được thắp lại cho đến kinh Chiều I của lễ Thăng Thiên; từ đó tiếp tục được thắp cho đến sau kinh Tối ngày lễ này.

Sách Lễ năm 1702[192] và Sách Nghi Thức xuất bản năm 1908[193] chỉ dẫn rằng nến sẽ được dập tắt sau khi công bố Tin Mừng lễ Thăng Thiên, theo thói quen Rôma, nhưng truyền thống của Dòng Xitô đã được phục hồi.[194] Một tấm bảng được gắn vào cây nến, trên đó ghi các dữ kiện để tính lịch phụng vụ, bao gồm: năm, epact (ngày của tuần trăng), số vàng,[195] chữ Chúa Nhật, indictio Romana (chu kỳ chỉ số Rôma) và danh sách các lễ di động trong năm. Sách Nghi Thức (1908) ghi:
in qua sint anni Domini, concurrentes et indictiones sub hac forma: cereus iste benedictus in honorem Domini nostri Jesu Christi et beatae Virginis Mariae, matris ejus, patronae hujus monasterii et totius Ordinis Cisterciensis. (“Trên đó ghi năm Chúa, các chu kỳ và chỉ số theo hình thức sau: nến này được làm phép để tôn vinh Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, và Đức Trinh Nữ Maria, Mẹ Người, là bổn mạng của đan viện này và của toàn thể Dòng Xitô.”)[196]

Thánh Bêđa (qua đời năm 735) có nhắc đến thói quen của Giáo Hội Rôma là ghi ngày Thương Khó của Đấng Cứu Thế và các sự kiện khác lên nến Phục Sinh.[197]

Bốn bài đọc được chỉ định trong phụng vụ là những bài có trong Sách Lễ của Giáo hoàng Hadrian:[198] “Lúc khởi đầu” (In principio – St 1,1–31), “Canh sáng” (Vigilia matutina – Xh 14,24 tt.), “Họ đã bắt lấy” (Apprehenderunt – Is 53,7 tt.) và “Đây là cơ nghiệp” (Haec est hereditas – Is 54,17 tt.).[199]

Kinh cầu các thánh vào Thứ Bảy Tuần Thánh và Đêm Vọng lễ Hiện Xuống bao gồm các tên: Phêrô thành Tarentaise, Edmund thành Pontigny (hoặc Abingdon hay Canterbury), Málaqui, William thành Bourges, Rôberto Molesme, Alberic, Stephen Harding và Lutgarde.[200]

  1. Các Lễ Trọng và Lòng Sùng Kính Đặc Thù

CHÚA NHẬT LỄ CHÚA BA NGÔI

Tổng Công Nghị năm 1175 đã ấn định việc cử hành Chúa Nhật Lễ Chúa Ba Ngôi.[201] Đến năm 1230, ngày lễ này được nâng lên một bậc cao hơn, nhưng đi kèm với một quy định riêng là “không có bài giảng”, lý do được đưa ra là propter difficultatem materiae (“vì tính chất phức tạp của chủ đề”).

LỄ MÌNH MÁU THÁNH CHÚA KITÔ

Ngày chính xác mà Lễ Mình Máu Thánh Chúa bắt đầu được cử hành trong Dòng là điều chưa chắc chắn, nhưng đã được cử hành tại Đan viện Villers (Brabant) ngay từ năm 1252.[202] Viện phụ của Kamenz, thuộc giáo phận Breslau, đã thỉnh cầu Tổng Công Nghị năm 1278 cho phép đan viện của ngài được cử hành trọng thể lễ này theo tập tục của giáo phận.[203] Một lời thỉnh cầu tương tự cũng được bà Margaret de la Cellebor đệ trình thay mặt đan viện Clairefontaine thuộc giáo phận Besançon vào năm 1294,[204] và vào năm 1313, Công tước xứ Áo đã xin phép cho các đan viện Xitô trong lãnh địa của ông – nếu họ muốn – được phép cử hành lễ này với mười hai bài đọc (lectiones) và Thánh lễ.[205]

Năm 1318, Tổng Công Nghị – được khích lệ bởi những chỉ thị của Đức Giáo hoàng Clêmentê V tại Công đồng Vienne (1311) – đã truyền phải cử hành lễ Mình Máu Thánh Chúa với hai Thánh lễ và Phụng vụ riêng trong tất cả các đan viện của Dòng. Các đan sĩ trợ sĩ (conversi) phải kiêng mọi công việc lao động phổ thông.[206] Những chỉ thị này được nhắc lại vào năm sau đó, và được quy định rằng lễ này phải được cử hành “một cách trọng thể và sốt sắng” (solemniter et devote).[207]

Đến năm 1326, Tổng Công Nghị tiếp tục quan tâm đến việc cử hành đúng đắn lễ này, và đã truyền rằng Phụng vụ Lễ Mình Máu Thánh Chúa phải được đọc trong toàn Dòng, không được thay thế bởi bất kỳ Phụng vụ nào khác.[208] Vào năm 1332, Lễ Mình Máu Thánh Chúa được nâng lên thành lễ có bài giảng trọng thể (sermo),[209] và năm 1350, bộ Novellae quy định rằng phải có cuộc rước kiệu Mình Thánh Chúa, đồng thời nhấn mạnh rằng Phụng vụ phải đồng nhất với phụng vụ được cử hành tại Đan viện Xitô.

Việc chuẩn hóa một Phụng vụ thống nhất dường như đã gây ra một số khó khăn, vì vấn đề này tiếp tục được nêu ra trong các Tổng Công Nghị năm 1439, 1452 và 1486.

Điều đáng chú ý là vào năm 1393, tại Đan viện Kaisheim thuộc giáo phận Augsburg, một quỹ sùng mộ đã được thiết lập cho việc trưng bày Mình Thánh Chúa vĩnh viễn. Tuy nhiên, mãi cho đến thế kỷ XVIII việc chầu Thánh Thể liên lỉ (perpetua adoratio) mới được tổ chức có hệ thống.[210]

 

LÒNG SÙNG KÍNH NHÂN TÍNH THÁNH THIÊNG CỦA CHÚA GIÊSU

Tình yêu mến đối với nhân tính thánh thiêng của Chúa Giêsu lần đầu tiên trở nên phổ biến nhờ các cuộc hành hương đến Thánh Địa tại Palestine, như Đức Giáo hoàng Grêgôriô VIII đã chỉ ra vào năm 1187;[211] tuy nhiên, lòng đạo đức này cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các tác phẩm của thánh Bênađô, “vị giáo phụ cuối cùng.”[212] Truyền thống quy cho vị viện phụ Clairvaux là tác giả của bài thánh thi có khổ thơ: Jesu, decus angelicum (“Lạy Chúa Giêsu, vinh quang của các thiên thần”),[213] và chính văn phong cũng như cảm thức trong bài giảng thứ mười lăm super Cantica (trên sách Diễm Ca) củng cố thêm niềm tin đó. Bài thánh thi hát trong giờ Kinh Chiều Dulcis Jesu memoria (“Ngọt ngào thay ký ức về Chúa Giêsu”) dường như cũng được gợi hứng từ bài giảng thứ tư de Diversis (về những dịp khác nhau), dù có lẽ có nguồn gốc từ Anh quốc.

Các đan sĩ Xitô tiên khởi là những vị tiền thân của lòng sùng kính Thánh Tâm Chúa Giêsu. Thánh Bênađô dường như tiếp nối cảm thức của thi sĩ Prudentius thế kỷ IV khi cho rằng lưỡi đòng đã đâm vào phía bên phải thân thể Chúa, xuyên qua thân thể và tới phía bên trái.[214] Dù ngài không trực tiếp nói rằng lưỡi đòng đâm thấu Trái Tim, nhưng chính tại đây ta thấy khởi đầu của lòng tôn kính Trái Tim bị đâm thâu của Chúa. Guillaume de Saint-Thierry đã thốt lên lời chào mừng: “Vết thương rất thánh nơi cạnh sườn, là cánh cửa bên của Hòm Bia”,[215] và chính biểu tượng Hòm Bia này đã được Chân phước Guerric ở Igny lập lại trong các bài giảng của ngài.[216]

Sang thế kỷ kế tiếp, một loạt bài thánh thi nhằm tôn vinh bàn chân, bàn tay, đầu gối, ngực và gương mặt Đấng Cứu Thế đã được sáng tác bởi Arnulf xứ Louvain, viện phụ Đan viện Villers (qua đời năm 1250).

 

LÒNG SÙNG KÍNH ĐỨC TRINH NỮ MARIA DIỄM PHÚC

Dẫu có nguy cơ cường điệu lòng sùng kính Đức Maria của các đan sĩ Xitô thời kỳ đầu nếu nhìn từ lăng kính của lòng đạo đức các thế kỷ sau, sự thật vẫn là việc tôn kính Mẹ đã chiếm một vị trí ưu việt. Phêrô de Celles (mất năm 1183), trong một lá thư gửi cho Nicola thành St. Albans, đã viết: “Nếu anh muốn chạm đến con ngươi của Đức Mẹ, thì hãy viết chống lại thánh Bernard, người mà chính Mẹ đã nói: ‘Kẻ nào chạm đến con, là chạm đến con ngươi của Mẹ’.”[217]

Rất có thể chính Dòng Xitô đã đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến tước hiệu “Đức Bà” (Our Lady). Nhà thờ đan viện Molesme đã được cung hiến cho Đức Trinh Nữ Maria, và các đấng sáng lập tiên khởi của Cîteaux không chỉ đặt nhà thờ của mình dưới sự bảo trợ của Mẹ, mà còn quy định rằng mọi nhà thờ của Dòng về sau cũng phải được dâng kính cho Mẹ.[218]

Bổn mạng chính thức của các nhà thờ Xitô là Đức Bà với tước hiệu Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (Assumpta), nhưng văn kiện chính thức đầu tiên ghi nhận Mẹ là Bổn mạng đặc biệt của toàn Dòng được tìm thấy trong một sắc lệnh của Tổng Công nghị năm 1281.[219]

Trong cùng thế kỷ đó, người ta cũng đã thấy các hình ảnh mô tả Đức Trinh Nữ đang che chở các thành viên của Dòng dưới tà áo của Mẹ – hình ảnh này đã trở thành hình mẫu cho chủ đề hình tượng “Đức Bà Hay Thương Xót” (Our Lady of Mercy). Tổng Công nghị năm 1335 quy định rằng hình ảnh của Đức Mẹ phải được chạm khắc trên con dấu chính thức của mỗi đan viện.[220]

Pho tượng Đức Mẹ cổ nhất được biết đến trong một nhà thờ Xitô có lẽ là pho tượng tại đan viện Fontenay, có niên đại từ thế kỷ XIII.

 

CÁC LỄ KÍNH ĐỨC MARIA

Lễ Dâng Chúa Giêsu trong Đền Thánh (2 tháng 2)

Nến, cũng như lá trong Lễ Lá, được làm phép tại bậc cung thánh (ad gradum presbyterii). Vị chủ tế mặc áo choàng phụng vụ màu tím (pluviale violaceum) và không đeo khăn tay lễ (manipulus). Sách lễ cải tổ sử dụng năm lời nguyện làm phép nến và một lời nguyện trước cuộc rước giống như trong Sách Lễ Rôma. Theo nghi lễ cổ, các cây nến được người coi phòng thánh (sacristanus) phát một cách đơn giản không có nghi thức; ngày nay, chúng được vị chủ tế trao khi hôn tay và hôn nến. Các tu sĩ cầm nến sáng trong phần Tin Mừng, sau đó tắt nến trước phần Dâng lễ (offertorium).[221] Các cây nến được làm phép trong ngày này sẽ được dùng cho các nến trên bàn thờ trong suốt năm phụng vụ.[222] Lễ này được cử hành với tuần bát nhật vào năm 1294, bị bãi bỏ năm 1304, nhưng được phục hồi vào năm 1321.[223] Cuối cùng, tuần bát nhật bị hủy bỏ vào năm 1656. Tổng Công nghị năm 1295 truyền cử hành Thánh lễ trọng thể vào ngày vọng của lễ.[224]

Lễ Truyền Tin (25 tháng 3)

Đôi khi có ý kiến cho rằng lễ này đã được ban tuần bát nhật vào năm 1219, nhưng một học giả Xitô gần đây đã xác quyết: “Dòng Xitô chưa bao giờ cử hành tuần bát nhật cho Lễ Truyền Tin.”[225]

Lễ Đức Maria Thăm Viếng (2 tháng 7)

Lễ này được Dòng cử hành từ năm 1476, và từ năm 1533 được cử hành với tuần bát nhật. Lời Nguyện Nhập Lễ (collecta) của lễ này không có trong Sách Lễ Rôma.[226]

Lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (15 tháng 8)

Đây là lễ bổn mạng của Dòng Xitô, được xếp vào bậc lễ có bài giảng chính (sermo major), và được cử hành với tuần bát nhật. Lễ đã có ngày vọng kể từ năm 1220.[227]

Lễ Sinh Nhật Đức Maria (8 tháng 9)

Lễ được cử hành với tuần bát nhật từ năm 1245, và có ngày vọng từ năm 1286.[228] Tổng Công nghị năm 1289 truyền cử hành Thánh lễ trọng thể vào ngày vọng của lễ.[229]

Lễ Dâng Mình của Đức Trinh Nữ Maria (21 tháng 11)

Lễ Dâng Mình của Đức Trinh Nữ Maria được Tổng Công nghị năm 1540 công nhận là một lễ Kính. Năm 1613, lễ này trở thành lễ có bài giảng (sermo), mặc dù sách lễ xuất bản cùng năm không ghi rõ bậc lễ. Các sách Niên lịch năm 1644 và 1648 xếp đây là lễ có bài giảng (sermo); sách Niên lịch năm 1656 xếp là lễ có bài giảng nhỏ (sermo minor).

LỄ ĐỨC MARIA VÔ NHIỄM NGUYÊN TỘI (8 tháng 12)

Thánh Bênađô đã kịch liệt phản đối việc cử hành lễ này khi các kinh sĩ ở Lyon đưa vào thực hành năm 1140. Ngài lên án việc cử hành này vì cho rằng đó là một “ngày lễ mới, thiếu nền tảng hợp lệ, nghịch với lý trí và được thiết lập mà không tham vấn Tòa Thánh.” Thánh nhân viết: “Phải chăng chúng ta khôn ngoan hay đạo đức hơn các Giáo phụ?” Ngài lập luận rằng: “Đối với Đức Maria, được thanh tẩy và thánh hóa trước khi sinh ra, như Giêrêmia và thánh Gioan Tẩy Giả, là đã đủ rồi…” Cuối cùng, thánh Bênađô kết thúc bằng việc khẳng định lòng tôn kính đối với Tòa Thánh và sẵn sàng tuân phục mọi quyết định của Tòa Thánh về vấn đề này.[230]

Tuy nhiên, dường như đã có một số tu sĩ Xitô thế kỷ XII chấp nhận ý niệm Đức Maria được thụ thai mà không vướng tội nguyên tổ: Oger thành Locedio, thánh Amadeô thành Lausanne và, nếu các bài giảng In Nativitate Domini mà Horst quy cho ngài là xác thực, thì còn có cả thánh Aelred. Bức thư của thánh Bênađô gửi Gilduin, viện phụ đan viện Thánh Victor,[231] trong đó ngài nhắc đến Natalis animae Dominae nostrae dies festus (ngày lễ sinh nhật linh hồn của Đức Bà chúng ta), thực ra ám chỉ đến lễ Sinh Nhật[232] chứ không phải lễ Thụ Thai, như học giả Eales đã chỉ ra.[233]

Tổng Công nghị năm 1356 quy định lễ Vô Nhiễm được cử hành như một lễ Kính (MM. – Missa media), với các bản văn Thánh lễ và Giờ kinh được lấy từ lễ Sinh Nhật Đức Maria.[234] Năm 1604, lễ được nâng lên bậc sermo (Lễ Giảng), sau đó là sermo minor (Lễ Giảng phụ) năm 1656, và sermo major cum octava (Lễ Giảng chính kèm tuần bát nhật) năm 1672. Kể từ năm 1854, các bản văn Thánh lễ được lấy từ Sách Lễ Rôma. Ngày vọng được công nhận vào năm 1880, tuy nhiên đã xuất hiện trong niên lịch của Sách Lễ Salamanca năm 1590 dành cho Tỉnh Dòng Castile.

 

CÁC THÁNH LỄ VÀ GIỜ KINH KÍNH ĐỨC MARIA

Một Thánh lễ tùy chọn kính Đức Maria sầu bi (de Compassione B. M. V.) được ghi lại trong một số sách lễ thế kỷ XV.[235] Tổng Công nghị năm 1520 chỉ thị hát điệp ca Inviolata trước Thánh lễ cộng đoàn,[236] nhưng đến năm 1533, Tổng Công nghị thay bằng điệp ca Sub tuum praesidium.[237] Sau điệp ca là câu xướng, đáp và lời nguyện Pietate tua. Những phần này được hát trước Thánh lễ chính trong các ngày có hai Thánh lễ, vào các Chúa nhật và những dịp khác; nhưng nếu lễ rơi vào Mùa Chay thì các phần đó được đọc trước Thánh lễ riêng trong ngày. Thánh lễ tùy chọn de Beata (kính Đức Mẹ) vào các ngày thứ Bảy được ghi trong các luật phụng vụ cổ,[238] và Tổng Công nghị năm 1220 quy định phải cử hành một cách trọng thể (solemniter dicatur), đồng thời truyền đọc kinh Gloria in excelsis, (Kinh Vinh Danh) “vì lòng tôn kính đối với Đức Trinh Nữ Rất Thánh”.[239] Các ngày được phép dâng Thánh lễ này đã được các Tổng Công nghị sau đó xác định rõ. Tuy nhiên, Giờ Kinh Tùy chọn kính Đức Mẹ (Officium votivum) chưa được quy định cho đến năm 1645.[240] Một Thánh lễ hằng ngày de Beata (cũng như Thánh lễ cầu cho các linh hồn) được Tổng Công nghị năm 1194[241] truyền cử hành tại một bàn thờ riêng biệt và chỉ được miễn trừ trong những trường hợp hiếm hoi. Khi nghi lễ Rôma được áp dụng, có người trong Dòng cho rằng đây là một Thánh lễ tùy chọn đơn thuần và có thể được thay thế bởi một lễ kính khác; nhưng cũng có người giữ lập trường rằng phải tiếp tục cử hành vào những ngày đã quy định trong nghi lễ cũ vì đó là một đặc ân phụng vụ. Năm 1623, để trả lời câu hỏi về vấn đề này, Tổng Công nghị đã tuyên bố: Standum consuetudini Ordinis (“Phải giữ theo tập quán của Dòng”), và điều này được tái khẳng định trong biên bản năm 1738: sedulo servandas esse rubricas (“phải cẩn trọng tuân giữ các chỉ dẫn phụng vụ”). Sách Rubricae missalis năm 1924 quy định: Thánh lễ de Beata phải được cử hành hằng ngày trong năm, với kinh Gloria và các lời nguyện cầu cho Chúa Thánh Thần (de Spiritu Sancto) và cho Hội Thánh (pro Ecclesia), ngoại trừ ba đại lễ, các lễ trọng kính Đức Maria và lễ Các Thánh (cùng với các ngày vọng và tuần bát nhật của những lễ này).[242]

Giờ Kinh Nhỏ kính Đức Mẹ (Officium parvum B. M. V.) đã được cho phép từ năm 1157 dành cho những người đang đi xa hoặc sống ở các nông trại của đan viện (grangiae).[243] Đến năm 1185, Tổng Công nghị quy định phải đọc kinh này trong ca tòa và tại phòng bệnh.[244] Một lần nữa, Tổng Công nghị năm 1373 lặp lại quy định này,[245] và từ năm 1439, đã có tập tục đọc Officium de Beata trước khi đọc giờ kinh chính trong ngày.[246] Tổng Công nghị năm 1953 bãi bỏ việc đọc Officium parvum trong những ngày mà Giờ Kinh Phụng Vụ đã có tính chất tương tự.[247]

Bài hát Salve Regina (Kinh Lạy Nữ Vương), vốn trở nên gắn bó mật thiết với truyền thống Xitô, dường như khởi nguyên là một điệp ca (antiphona) được hát trước bài Benedictus hoặc Magnificat. Trong một sách điệp ca năm 1225 được lưu giữ tại Westmalle, bài Salve Regina được dùng trước Benedictus vào lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời, và trước Magnificat vào các lễ Dâng Chúa trong Đền Thánh, Truyền Tin và Sinh Nhật Đức Mẹ. Tổng Công nghị năm 1218 chỉ thị hát Salve Regina sau giờ Kinh Sáng (prime) hoặc sau giờ hội họp hằng ngày (capitulum),[248] nhưng vào các năm 1220 và 1221, các tu sĩ lại được truyền đọc riêng.[249] Năm 1251 (khoản VII) và một lần nữa vào năm 1272, kinh Salve được chỉ định hát sau giờ Kinh Tối (compline),[250] một thực hành đã trở nên phổ quát trong toàn Dòng vào năm 1335.[251] Do đó, bài hát Salve Regina đã được tu sĩ Xitô hát một cách phổ biến hơn một thế kỷ trước năm 1483 – là năm mà người ta thường lầm tưởng là thời điểm thiết lập truyền thống này.

Lời nguyện Memorare (Kinh Hãy Nhớ), mà truyền thống gán cho thánh Bênađô, dường như là một bản phóng tác của hai đoạn văn trong các bài giảng của ngài.[252] Việc phổ biến lời nguyện này như một kinh nguyện riêng phần lớn là nhờ công của linh mục triều người Pháp Claude Bernard vào đầu thế kỷ XVII.

 

  1. CÁC THÁNH TRONG LỊCH PHỤNG VỤ XITÔ

Thánh Giuse
Lễ thánh Giuse vào ngày 19 tháng Ba xuất hiện trong Sách Lễ (Missale) năm 1613 với bậc lễ Mười hai Bài đọc (duodecim lectionum), và trong Sách Lễ năm 1617 với bậc lễ Kính (MM. – Missa Media), nhưng thực ra lễ này đã được đưa vào sách lễ của Tỉnh Dòng Castile xuất bản tại Salamanca năm 1590 (cũng với bậc Mười hai Bài đọc).

 

LỊCH KÍNH CÁC THÁNH (SANCTORAL)

Trong thời Trung Cổ, Tổng Công nghị (Capitulum Generale) là thẩm quyền tối cao trong mọi vấn đề liên quan đến phụng vụ, và bất kỳ nỗ lực đơn phương nào từ một đan viện nhằm thay đổi đều bị xử lý nghiêm khắc. Tổng Công nghị năm 1448 đe dọa xử phạt viện phụ hoặc viện mẫu bằng hình thức đình chỉ thi hành tác vụ thánh (suspensio a divinis), nếu một trong hai vị dám tự ý đưa vào các thánh thi (hymni) hay bài đọc (lectiones) mới trong lễ Mình Thánh Chúa (Corpus Christi) hoặc lễ thánh Biển Đức.[253]

Các lễ tưởng niệm (commemorationes) cũng không được phép đưa vào Giờ Kinh Phụng Vụ nếu không có sự chấp thuận của Tổng Công nghị, như quy định: Commemorationes non fiant praeter consuetudinem Ordinis, nisi per Capitulum Generale (Các lễ tưởng niệm không được cử hành ngoài tập tục của Dòng, nếu không có quyết nghị từ Tổng Công nghị).[254]

Quyền tài phán phụng vụ (jus liturgicum) của Dòng đã được Giáo hoàng Eugenius IV (1431–1447) chính thức công nhận vào năm 1437 qua một sắc chỉ long trọng: Necnon omnia alia et singula quae pro felici monasteriorum… in spiritualibus et temporalibus, ac aliis quibuscumque directione, necnon religionis propagatione ac Divini cultus incremento expedire eis visa fuerint, plenam et liberam auctoritate apostolica habeant facultatem, et etiam potestatem (Và đối với mọi điều khác, dù là về mặt thiêng liêng hay trần thế, liên quan đến việc quản trị, đến việc truyền bá đời sống tu trì và thăng tiến việc phụng tự Thiên Chúa, mà họ thấy là ích lợi cho các đan viện…, thì họ có đầy đủ và tự do năng quyền cùng thẩm quyền tông tòa để thực hiện điều ấy).

Những cuộc cải tổ sâu rộng của thánh Piô V và các vị kế nhiệm bao gồm việc quy định rằng mọi vấn đề phụng vụ từ nay chỉ do Tòa Thánh xử lý. Tuy nhiên, người ta vẫn thấy các Tổng Công nghị tiếp tục bàn luận chi tiết về các nghi thức, như trong Tổng Công nghị năm 1771, cấm việc cử hành một lễ mới nếu không được sự đồng thuận rõ ràng của hội nghị. Thực tế, Dòng Xitô chưa bao giờ bị buộc phải chấp nhận một lễ do Rôma thiết lập, trừ khi lễ ấy được áp đặt trực tiếp trên Dòng hoặc đã được Tổng Công nghị chuẩn thuận trước.[255]

Lịch kính các thánh trong thế kỷ đầu tiên của Dòng Xitô vốn rất hạn chế, vì các vị sáng lập tiên khởi chủ ý tránh xa mọi ảnh hưởng có tính địa phương. Trong lịch lễ, người ta chỉ thấy những lễ chung của toàn thể Giáo hội có nguồn gốc Rôma, kèm theo một số ít các thánh thuộc truyền thống Gallo-Rôma, mà hình thức cử hành thường là các lễ tưởng niệm (commemorationes) chứ không phải lễ kính trọng thể (festivitates). Dĩ nhiên, theo dòng thời gian, lịch lễ đã dần phát triển, nhưng việc thêm các lễ mới vẫn được thực hiện rất dè dặt.

Việc cổ võ án tuyên thánh cho các tu sĩ trong Dòng dường như không được khuyến khích, tuy không có bằng chứng nào xác thực cho lời khẳng định thường được lặp lại rằng Tổng Công nghị năm 1228 đã chính thức cấm việc này.

Tuy vậy, các đan viện như Clairvaux, Villers, Himmerod và Heisterbach – chỉ nêu vài tên tiêu biểu – thực sự là những vườn ươm các vị thánh trong thế kỷ XII. Bốn người được mệnh danh là “bốn thánh sử của Cîteaux” (quattuor evangelistae Cistercii) – tức thánh Bênađô, William thành St. Thierry, thánh Aelred và chân phước Guerric – là những gương mẫu điển hình trong việc xây dựng linh đạo Xitô.[256]

Một đóng góp cho bộ sưu tập Collectanea của nhóm Xitô Cải Cách (Reformed Observance) đã liệt kê không dưới hai trăm mười tám vị thánh (sancti) và chân phước (beati), những người đã được chấp thuận cho phép tôn kính (cultus) mà phần lớn không qua tiến trình phong thánh chính thức.[257]

Về các cuộc phong thánh chính thức (canonizatio), chỉ có ba trường hợp được xác nhận một cách không thể chối cãi – và tất cả đều dường như được tôn phong vì những hoạt động của họ trong xã hội: thánh Bênađô (1174), thánh Phêrô thành Tarentaise (1191), và thánh William thành Bourges (1218).

Thánh nữ Hedwig (mất năm 1243), được phong thánh năm 1267, chưa từng tuyên khấn như một nữ tu Xitô, mà chỉ sống như một soror familiaris (nữ cộng tác viên – sống theo linh đạo mà không tuyên khấn).

Hai nữ tu của đan viện Xitô tại Avignon, tử đạo tại Orange năm 1794, đã được tuyên chân phước năm 1925: sơ Maria Thánh Henri (de Justamont) và sơ Thánh Tâm Maria (cũng là de Justamont).

Bảng sau đây trình bày số lượng các lễ mới được thêm vào, cũng như các lễ được nâng hạng theo từng thế kỷ:[258]

Thế kỷ 12th 13th 14th 15th 16th 17th 18th
Những lễ mới 11 29 3 2 0 4 1
Những lễ được nâng lên 6 6 6 1 1 0 0

 

Các Tổng Công nghị cũng đã chấp thuận những đặc ân cho các đan viện riêng lẻ – có ba trường hợp trong thế kỷ XII và chín mươi chín trong thế kỷ XIII. Một số lễ đã được đưa vào do ảnh hưởng từ bên ngoài; các lễ thánh Đaminh, thánh Phêrô thành Verona (1255) và thánh Phanxicô (1259) được thêm vào theo thỉnh cầu của các tu sĩ dòng hành khất (friars).

Lễ thánh Bênađô (20 tháng Tám) có hai thánh lễ (Missae) được chỉ định từ năm 1175, với Phụng vụ riêng (Officium proprium) vào năm 1202, được nâng lên thành Lễ Giảng (sermo) năm 1260 và có tuần bát nhật (octava) vào năm 1295. Năm 1200, Đức Giáo hoàng Innocente III đã sáng tác riêng một Lời Nguyện Nhập Lễ (collecta), Lời Nguyện Tiến Lễ (secreta) và Lời Nguyện Hiệp Lễ (postcommunio) cho lễ kính vị thánh, và gửi đến Clairvaux[259] – những lời nguyện này vẫn còn được sử dụng cho đến ngày nay.

Trong số các viện phụ tiên khởi của Cîteaux, thánh Rôbêtô (lễ ngày 29 tháng Tư) đã được cử hành từ năm 1222;[260] thánh Albericô (26 tháng Giêng) có hai thánh lễ được thiết lập vào năm 1738; còn thánh Stêphanô Harding (16 tháng Bảy) được nâng lên thành Lễ Giảng (sermo) với tuần bát nhật vào năm 1628.

Trong giai đoạn đầu của Dòng, người ta rất dè dặt trong việc đưa thêm các lễ Mười hai Bài đọc (duodecim lectionum) vào lịch phụng vụ, vì lo ngại rằng các lễ mới này sẽ làm giảm tần suất cử hành Phụng vụ cầu cho các tín hữu đã qua đời (Officium defunctorum).

Các thỉnh nguyện từ các đan viện về các lễ tưởng niệm đặc biệt thường không được chấp thuận dễ dàng. Tuy nhiên, một số yêu cầu được xem là không thể từ chối: lễ thánh Tôma thành Canterbury cho các đan viện Anh (1185), thánh Malachy cho Clairvaux (1192, 1220, 1234, 1250), thánh Ursula và các bạn trinh nữ tử đạo trong giáo phận Cologne (1217), thánh Albert và thánh Wenceslas cho các đan viện ở Ba Lan (1217), thánh Gioan và thánh Phaolô de mandato Domini Papae (theo lệnh Đức Giáo hoàng, 1218), thánh Edward cho các đan viện Anh (1231), thánh Lambert cho giáo phận Liège (1246), thánh Phêrô thành Tarentaise cho Bellevaux (1239), lễ Mão Gai (Corona Spinea) cho các đan viện Pháp (1241), thánh Edmund cho Pontigny (1247, bậc Lễ Giảng), thánh Augustinô thành Canterbury cho Boxley (1266) và cho tất cả các đan viện Anh (1267), thánh Malachy cho Mellifont (1268, bậc Lễ Giảng), thánh Patrick cho các đan viện tại Ireland (1274), và lễ Máu Thánh (Sanguis Domini) cho Hayles (1275, bậc Lễ Giảng).

Năm 1705, Đức Giáo hoàng Clêmentê XI đã phê chuẩn sắc lệnh của Bộ Nghi Lễ (Congregatio Rituum) về việc tôn kính chân phước Têrêsa và chân phước Sancha, hai công chúa Bồ Đào Nha và là thành viên của Dòng;[261] cũng vị Giáo hoàng ấy, năm 1710, đã chuẩn thuận một số lễ cho Tỉnh Dòng Thánh Bênađô tại Ý, bao gồm: thánh Rôbêtô thành Knaresborough, thánh nữ Lutgarde, thánh nữ Hedwig, thánh Rôbertô Molesme và một số vị khác.[262]

Các sắc lệnh liên quan đến chân phước Guerric thành Igny và chân phước Eugenius III được Đức Piô IX ban hành năm 1873.[263] Theobald, viện phụ đan viện Vaux de Cernay (mất năm 1247), có một bàn thờ kính ngài tại Cîteaux vào thế kỷ XVIII, và việc tôn kính ngài được các tu sĩ Feuillants tại Ý duy trì.[264]

Dòng Xitô Cải cách có một phần bổ sung riêng cho sách Nhật tụng (breviarium), và vào năm 1869, Bộ Nghi Lễ đã phê chuẩn việc đưa mười chín vị thánh Xitô vào lịch phụng vụ.[265] Tuy nhiên, các quy tắc được áp dụng khi ấy lại dựa trên các bản văn riêng của nghi lễ Rôma (propria ritus Romani), và các bậc lễ như Lễ Giảng chính (sermo major), Lễ Giảng phụ (sermo minor), hai thánh lễ (duae Missae), Mười hai Bài đọc (duodecim lectiones), v.v., đã bị nhầm lẫn khi xem như tương đương với các lễ kép hạng nhất và hạng nhì (duplicia primae et secundae classis) trong phụng vụ Rôma. Một số vị thánh cũng được đưa vào như các lễ chính, trong khi đúng ra chỉ nên là lễ tưởng niệm (commemorationes), bởi họ không có liên hệ trực tiếp nào với Dòng. Đồng thời, lại có nhiều thiếu sót nghiêm trọng như việc không đưa vào các vị sau: Gertrude, Mechtilde, Albert thành Sestri, Oger thành Locedio, Guerric thành Igny, Isebald thành Dunes và Gioan thành Montmirail.

Lịch phụng vụ hiện hành (ordo) bao gồm các vị thánh và chân phước Xitô sau: Thánh Guarinus, giám mục Sion (14 tháng Giêng); Thánh William, giám mục Bourges (19 tháng Giêng); Thánh Albericô (26 tháng Giêng); Chân phước Amadeus, giám mục Lausanne (28 tháng Giêng); Chân phước Gérard, em ruột thánh Bênađô (30 tháng Giêng); Chân phước Aelred (3 tháng Hai); Chân phước Raymond, viện phụ Fitero (6 tháng Hai); Chân phước Humbeline, em gái thánh Bênađô (12 tháng Hai); Chân phước Conrad thành Bavaria (14 tháng Hai); Thánh Boniface, giám mục Lausanne (19 tháng Hai); Chân phước Phêrô thành Castelnau (5 tháng Ba); Thánh Stêphanô thành Obazine (11 tháng Ba); Chân phước Hugh thành Bonnevaux (1 tháng Tư); Chân phước Juliana thành Mont Cornillon (5 tháng Tư); Thánh Francha (26 tháng Tư); Thánh Rôbêtô thành Molesme (29 tháng Tư); Thánh Martinô (hoặc thánh Sacerdos, 5 tháng Năm); Thánh Phêrô, giám mục Tarentaise (10 tháng Năm); Các chân phước Bênađô, Maria và Gratia – tu sĩ và nữ tu tử đạo (1 tháng Sáu); Thánh Rôbêtô thành Newminster (7 tháng Sáu); Chân phước Adelaide, nữ tu Brussels (Aleydis, 12 tháng Sáu); Thánh nữ Lutgarde (16 tháng Sáu); Chân phước Eugenius III, Giáo hoàng (3 tháng Bảy); Thánh Theobald, viện phụ Vaux de Cernay (3 tháng Bảy); Thánh Stêphanô Harding (16 tháng Bảy); Thánh Baldwin, viện phụ (24 tháng Bảy); Thánh Famian (8 tháng Tám); Kính Mão Gai Chúa (11 tháng Tám); Thánh Bênađô (20 tháng Tám); Thánh Martinô, viện phụ (8 tháng Mười); Thánh Maurice, viện phụ (13 tháng Mười); Thánh Bênađô Calvo, viện phụ Santes Creus và giám mục Vich (25 tháng Mười); Lễ Các Thánh Dòng Xitô và Biển Đức (13 tháng Mười Một); Thánh Edmund thành Pontigny, tổng giám mục Canterbury (16 tháng Mười Một); Thánh Galgan, ẩn tu (3 tháng Mười Hai)

 

  1. CÁC THÁNH LỄ VÀ SÁCH PHỤNG VỤ KHÁC

Thánh lễ hằng ngày cầu cho các tín hữu đã qua đời (Missae quotidianae pro defunctis) có cùng đặc ân và quy định như thánh lễ de Beata. Phụng vụ cầu cho các tín hữu đã qua đời (officium pro defunctis), được quy định trong các tập tục (consuetudines), đã bị giới hạn chỉ cử hành vào các ngày thường trong tuần (feriae) kể từ năm 1871. Tổng Công nghị năm 1953 đã bãi bỏ hẳn việc cử hành này, ngoại trừ phụng vụ hằng tháng (officium mensuale) và bốn ngày giỗ trọng đại hằng năm.

Sách Lễ cũ (missale vetus) phong phú hơn về một số phương diện so với sách lễ của cuộc cải cách thế kỷ XVII, chẳng hạn như có bốn thánh lễ cho thánh Laurensô (10 tháng Tám): lễ vọng (vigilia), hai lễ trong chính ngày lễ, và lễ bát nhật (octava).

Hai thánh lễ cộng đoàn (Missae conventuales) được cử hành vào các đại lễ không giống nhau. Thánh lễ ban sáng Chúa Nhật (Missa matutinalis dominicalis) là thánh lễ tùy chọn kính Chúa Ba Ngôi (Missa votiva de Sanctissima Trinitate) từ Tuần Bát Nhật Chúa Thánh Thần cho đến Mùa Vọng, và vào các ngày thứ Năm là thánh lễ tùy chọn kính Chúa Thánh Thần (Missa votiva de Spiritu Sancto). Những quy định này được thiết lập để tránh sự đơn điệu khi phải cử hành cùng một thánh lễ Chúa Nhật hai lần trong ngày, và được Tổng Công nghị năm 1202 quy định.[266] Điệp ca Resurrexit được hát vào mọi Chúa Nhật không bị ngăn trở từ Phục Sinh đến Mùa Vọng, và Lễ Phục Sinh được tưởng niệm vào Chúa Nhật cuối cùng sau Lễ Chúa Thánh Thần.[267] Thực hành này được lấy từ nghi lễ Mộ Thánh (Ritus Sancti Sepulchri) và có thể đã được vay mượn từ sách chỉ dẫn nghi thức (ordinarium) của nghi lễ ấy (khoảng năm 1160).[268] Năm 1359, Tổng Công nghị quy định phải cử hành đúng thánh lễ của Chúa Nhật đó. Một thánh lễ dâng kính thánh Bênađô được quy định vào mọi ngày thứ Ba không bị ngăn trở (omnibus feriis tertiis liberis) theo quyết định của Tổng Công nghị năm 1336.[269]

Việc phân bổ các thánh lễ tùy chọn (Missae votivae) đã được thay đổi trong thế kỷ XVII để tiệm cận với thực hành phụng vụ Rôma. Nghi thức năm 1689 đi theo chuỗi thánh lễ trong Sách Lễ của Đức Piô V (Missale Pianum), ngoại trừ việc thay thánh lễ kính các Thiên Thần bằng thánh lễ kính thánh Bênađô.[270]

Các tu sĩ Xitô tiên khởi đã không dùng sách Tử đạo lục (martyrologium) mà họ quen thuộc ở Molesme, thay vào đó họ đã chọn sách của Usuard, với một số bổ sung và chỉnh sửa.[271] Lịch phụng vụ (kalendarium) hay Tử đạo lục (martyrologium) này được thống nhất trong toàn Dòng,[272] và được cập nhật qua các Tổng Công nghị mỗi khi có lễ mới được đưa vào. Một ấn bản đã được xuất bản năm 1689,[273] tuy nhiên không đạt yêu cầu. Phần phụ lục được bổ sung năm 1872 và một ấn bản mới được xuất bản năm 1880. Việc hiệu đính sách Tử đạo lục được Tổng Công nghị năm 1911 quy định, nhưng công việc này rất phức tạp và cho đến nay vẫn chưa hoàn thành.

 

  1. TRANG TRÍ PHỤNG VỤ VÀ TINH THẦN KHÓ NGHÈO
  2. Các Quy Định về Trang Trí Nhà Thờ và Phẩm Phục

Việc trang trí nhà thờ và phẩm phục của các thừa tác viên phải hài hòa với kiến trúc: “không được phép có bất cứ điều gì mang dáng vẻ của sự kiêu hãnh hay dư thừa, hoặc có thể làm tổn hại đến đức khó nghèo — là thành trì của các nhân đức — mà họ đã tự nguyện ôm lấy”.[274] Những quy định sau đây, rất có thể do thánh Stêphanô Harding soạn thảo, được ghi lại trong Exordium Parvum:

“Họ quyết định không dùng các thánh giá bằng vàng hay bạc mà chỉ dùng thánh giá bằng gỗ có sơn màu; không sử dụng chân nến (candelabrum) nhiều nhánh, mà chỉ dùng một chân nến duy nhất bằng sắt; không sử dụng bình hương (thuribiles) bằng bạc hay vàng, mà chỉ bằng đồng hoặc sắt; áo lễ (chasubles) chỉ được làm bằng len hoặc vải gai, không dệt bằng lụa, vàng hay bạc; áo trắng (albs) hoặc khăn vai (amices) chỉ được làm bằng vải gai, cũng không có lụa, vàng hay bạc. Họ hoàn toàn loại bỏ việc sử dụng các phẩm phục như dây Pallium, áo choàng phụng vụ (copes), áo phó tế (dalmatics) và áo phụ phó tế (tunicles). Tuy nhiên, họ giữ lại chén thánh (chalices) bằng bạc — không phải bằng vàng — nhưng nếu có thể thì được mạ vàng; cũng như ống hút Mình Thánh Máu Thánh (fistula) bằng bạc và mạ vàng nếu có thể; dây các phép (stola) và khăn tay lễ (manipula) thì bằng lụa, nhưng không được dệt chỉ vàng hay bạc. Họ cũng quy định khăn trải bàn thờ (altar cloths) phải được làm bằng vải gai trơn, không có thêu thùa, và các bình rượu nước (cruets) không được có chi tiết nào bằng vàng hay bạc”.[275]

Trải qua nhiều thế kỷ và dưới các yêu cầu của Bộ Nghi Lễ (Congregatio Rituum), việc trở về một cách triệt để với những hình thức khổ chế này là điều không thể, nhưng sự đơn sơ và tiết chế trong việc trang trí nhà thờ vẫn được truyền dạy rõ ràng:

“Nihil omnino ponatur circa altare vel supra, quod modestiam et paupertatem Ordinis honestam dedeceat; omnesque superfluae novitates et notabiles curiositates studiose evitentur; nec aliquid apponantur quod sacrificio non deserviat” (Không được đặt bất kỳ thứ gì xung quanh hoặc trên bàn thờ có thể làm phương hại đến sự khiêm tốn và đức khó nghèo đáng kính của Dòng; mọi sự mới lạ dư thừa và những chi tiết cầu kỳ phô trương cần được cẩn trọng tránh xa; cũng không được đặt bất cứ vật gì không phục vụ cho hy tế thánh).[276]

Tuy nhiên, không phải mọi đan viện Xitô đều tuân thủ các huấn lệnh này, và nhiều bức tượng thạch cao theo phong cách Place St. Sulpice đang làm tổn hại đến vẻ đẹp nguyên sơ của nhà thờ và đan viện thế kỷ XII tại Aiguebelle có thể được xem là superfluae novitates (những đổi mới dư thừa), nếu không muốn nói là notabiles curiositates (những chi tiết cầu kỳ đáng chê trách).

Bàn thờ chính ban đầu chỉ là một bàn đơn giản đặt trên các trụ cột, và việc đặt retable hay reredos (các tấm trang trí phía sau bàn thờ) bị nghiêm cấm. Vào năm 1259, Tổng Công nghị (Capitulum Generale) ra lệnh cho viện phụ của Royaumont tháo dỡ các bức tranh, tượng, trướng che và các cột có trang trí hình thiên thần — những thứ mà nhà vua đã dâng tặng để trang trí bàn thờ chính. Dường như đã có sự do dự trong việc tuân theo mệnh lệnh này, vì Tổng Công nghị năm 1263 đã đe dọa sẽ cắt phần rượu dành cho viện phụ và phó viện phụ nếu những novitates (điều mới lạ) gây chướng mắt này không được tháo dỡ trong vòng một tháng.[277]

 

  1. Các Vật Dụng Phụng Vụ
  2. Thánh Giá Bàn Thờ

Thánh giá bằng gỗ sơn màu (Cruces tamen pictas quae sunt ligneae habemus – Tuy nhiên, chúng tôi có những thánh giá bằng gỗ được sơn màu)[278] được đặt trên bàn thờ và cũng được sử dụng trong các cuộc rước. Chính sự đơn sơ triệt để của thánh giá này đã khiến Đức Giáo hoàng Innocente II ngạc nhiên khi ngài viếng thăm đan viện Clairvaux vào năm 1131.

Tổng Công nghị năm 1157 đã nghiêm cấm rõ ràng việc sử dụng thánh giá bằng kim loại quý:

Cruces cum auro non habeantur, nec tam magnae quae congrue non portentur ad processionem, sed ad altare ponantur. Item aureae vel argenteae cruces notabilis magnitudinis non fiant (Không được có thánh giá bằng vàng, cũng không được làm thánh giá lớn đến độ không thể rước đi cách xứng hợp trong các cuộc rước, nhưng có thể đặt trên bàn thờ. Tương tự, không được làm các thánh giá bằng vàng hoặc bạc có kích thước lớn).[279]

Tuy vậy, một số đan viện dường như đã không tuân thủ quy định này. Vì lý do đó, Tổng Công nghị năm sau đã một lần nữa lên án việc sử dụng các thánh giá bằng vàng hoặc bạc trong các cuộc rước.[280]

Một cây thánh giá nhỏ, được dùng như vật trang trí bổ sung trên bàn thờ trong các đại lễ, đã được Tổng Công nghị năm 1185 cho phép.[281] Sau này, thánh giá trở thành một vật cố định trên bàn thờ, và Sách Nghi thức năm 1689 chỉ dẫn rằng chân của tượng chịu nạn (corpus) phải cao hơn các chân nến (candlesticks).[282]

 

  1. Ánh Sáng trên Bàn Thờ và Đèn Dầu

Theo Exordium Parvum, chỉ có một cây nến duy nhất đặt trong chân nến bằng sắt được quy định cho Thánh lễ.[283] Sách các Tập tục (Consuetudines) đề cập đến hai cây nến, được đặt hai bên bàn thờ: Accendat minister duas candelas quae solent ardere juxta altare, hinc et inde (Thừa tác viên hãy thắp hai cây nến, vốn thường được đốt hai bên bàn thờ).[284]

Vào thời kỳ đầu, việc sử dụng hai ngọn đèn là dấu chỉ của một đại lễ. Gaucher de Ochies, viện phụ đan viện Cîteaux (1219–1223), trong một bức thư gửi đến Étienne Munerius, viện phụ đan viện Larivour, đã viết: Duo luminaria circa magnum altare diebus solemnibus quibus sermo habetur in capitulo (Hai ngọn đèn được đặt gần bàn thờ chính vào những ngày đại lễ có bài giảng tại phòng hội).[285]

Đan viện đã được phục hồi tại Boquen thuộc giáo phận Saint-Brieuc (năm 1936) đã khôi phục tập tục đặt nến ở hai bên bàn thờ thay vì đặt trên mặt bàn thờ (mensa). In pavimento ecclesiae (trên nền nhà thờ) là nơi thường đặt các chân nến cho đến thế kỷ XIII, và thói quen đặt nến trên bàn thờ không trở nên phổ quát cho đến thế kỷ XVI.

Tổng Công nghị năm 1226 quy định rằng phải mang hai cây nến đi trước thánh giá trong các cuộc rước:

In processionibus quae fiunt in Ordine, duo cerei ante crucem a duobus monachis indutis albis candidis deportentur (Trong các cuộc rước được cử hành trong Dòng, hai cây nến phải được hai tu sĩ mặc áo trắng (albis) mang đi trước thánh giá).[286]

Tuy nhiên, vào các ngày thứ Sáu Mùa Chay, thánh giá được rước mà không có các ngọn đèn đi kèm.

Tổng Công nghị tiếp tục duy trì sự đơn sơ và khổ chế trong các vật dụng phụng vụ. Năm 1270, việc sử dụng đuốc khi nâng Mình Thánh đã bị cấm, cũng như việc sử dụng “nhiều ánh đèn xung quanh bàn thờ trong các lễ trọng”, trừ khi đã được các quy định trước đó cho phép.[287] Tuy nhiên, đến năm 1288, ta thấy một sự nới lỏng nhẹ trong luật khổ chế, khi việc sử dụng đèn hay đuốc tại lúc nâng Mình Thánh được chấp thuận.[288]

Ngày nay, ngoài sáu cây nến trên bàn thờ chính, hai cây nến lớn (majora candelabra ad gradum altaris – hai chân nến lớn đặt ở bậc bàn thờ) được thắp sáng từ sau kinh Sanctus cho đến sau phần Rước lễ trong Thánh lễ cộng đoàn. Trong Thánh lễ riêng, một cây nến thứ ba được thắp ở phía đọc Thánh thư (epistle side) của bàn thờ.[289]

ĐÈN DẦU TRONG NHÀ THỜ (LAMPS IN THE CHURCH)

Việc duy trì một ngọn đèn dầu cháy liên tục trong nhà nguyện (oratorium) đã được Tổng Công nghị (Capitulum Generale) cho phép vào năm 1152.[290] Vào dịp lễ kính một vị thánh, một ngọn đèn – chứ không phải nến – có thể được thắp sáng suốt đêm trước bàn thờ kính ngài.[291] Vào các đại lễ, ba ngọn đèn được thắp trước bàn thờ chính (altare maius), và Tổng Công nghị năm 1195 truyền rằng điều này cũng phải áp dụng cho Chúa Nhật Lễ Lá (Dominica in Ramis Palmarum), vì ngày này đã được nâng lên bậc Lễ Giảng (festum cum sermone).[292]

  1. c. THÁNH TÍCH (RELICS)

Việc đặt thánh tích (reliquiae) trên bàn thờ đã được Tổng Công nghị cho phép vào năm 1185. Tuy nhiên, việc thắp nến trước thánh tích bị nghiêm cấm.[293] Sau này, lệnh cấm này được nới lỏng: hai cây nến được cho phép vào các đại lễ (festivitates majores).[294]

  1. d. VIỆC LƯU GIỮ MÌNH THÁNH CHÚA (RESERVATION OF THE BLESSED SACRAMENT)

Thực hành lưu giữ Mình Thánh Chúa (reservatio Sanctissimi Sacramenti) để trao cho bệnh nhân chắc chắn đã là một tập tục ngay từ những ngày đầu của Dòng, mặc dù các văn kiện sơ khởi không đề cập trực tiếp đến. Không có ghi chép nào về thời điểm thực hành này được thiết lập, nhưng từ thế kỷ XIII, các Tổng Công nghị (capitula generalia) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo quản Bí tích Thánh Thể một cách an toàn: Eucharistia sub clave et bona sera conserventur (Mình Thánh phải được lưu giữ dưới khóa chắc chắn).[295]

Phương thức lưu giữ xưa nhất có lẽ là một nhà tạm thánh (aumbry) đặt trong tường của cung thánh (presbyterium). Đan sĩ Dom Edmund Martène, khi viết về chuyến viếng thăm đan viện Auberive thuộc giáo phận Langres vào đầu thế kỷ XVIII, cho biết rằng Mình Thánh Chúa được lưu giữ trong một aumbry ở phía Thư tín (epistle side) của nhà thờ, nơi có một chấn song đóng kín để bình đựng Mình Thánh (ciborium) vẫn có thể được nhìn thấy.[296] Một aumbry như vậy vẫn còn tồn tại đến ngày nay trong phần còn lại của ca đoàn, nhưng sự tồn tại của một lỗ thoát nước cho thấy nơi đó từng được dùng như một piscina (bồn rửa thánh).

Tại đan viện Dunes, người ta tìm thấy một tháp nhỏ kiểu Gothic dùng làm nơi lưu giữ Mình Thánh, còn tại Altenberg gần Köln, một sacrament house (nhà tạm dạng tháp) được xây dựng ở phía Tin Mừng (gospel side) của cung thánh vào năm 1490,[297] tương tự như các mẫu vẫn còn thấy ở Nürnberg, Liège và Louvain.

Một hình thức lưu giữ khác, phổ biến trong nhiều nhà thờ Xitô, là một pyx (hộp đựng Mình Thánh) được treo lơ lửng phía trên bàn thờ chính. Vị viện phụ dòng Premonstratensian ở Grimbergen, khi đến Orval với tư cách là khâm sai Tòa Thánh trong thế kỷ XVIII, đã nhắc đến một “chim bồ câu bằng bạc dưới một mái vòm nhỏ” (ám chỉ dụng cụ treo đựng Mình Thánh).[298]

Tại đan viện Cîteaux trong thế kỷ XVII và XVIII, Mình Thánh Chúa được treo từ một giá đỡ (console) có hình dạng gậy mục tử (crosier) gắn vào thánh giá và lơ lửng trên bàn thờ.[299] Một mô tả về tập tục tại đan viện mẹ này được trình bày trong sách nghi thức (ritual) năm 1721 như sau:

Sur le gradin de cet autel et au milieu est la crosse servant à la suspension du St. Sacrement. Nostre rit moderne est de conserver les hosties pour les communions dans un ciboire doré mis en suspension sous un pavillon sur l’autel; y ayant dedans un linge fin et très propre entre les plis duquel elles sont enveloppées comme entre deux suaires. Ce linge sera changé tous les ans au Jeudy St. et les hosties renouvellées tous les quinze jours. Sous le pied du ciboire il y aura un petit corporalier de forme convenable. (Trên bậc của bàn thờ này, ở chính giữa, có một giá đỡ hình gậy mục tử dùng để treo Mình Thánh. Nghi thức hiện đại của chúng tôi là lưu giữ các bánh thánh trong một bình ciborium mạ vàng, treo dưới một tán nhỏ trên bàn thờ; bên trong có một tấm khăn vải tinh sạch, được gấp lại cẩn thận như hai khăn liệm. Tấm khăn này sẽ được thay vào mỗi Thứ Năm Tuần Thánh, và bánh thánh được đổi mới mỗi hai tuần. Dưới chân bình ciborium sẽ có một túi đựng khăn thánh (burse) với hình dạng phù hợp.)[300]

Những người hành hương thuộc Dòng Thánh Maurô thuật lại rằng tại La Trappe: Il y a l’image de la sainte Vierge qui tient la suspense de l’Eucharistie au dessus du grand autel: (Có một tượng Đức Mẹ đang giữ dụng cụ treo đựng Mình Thánh lơ lửng phía trên bàn thờ chính.)[301]

Một thiết kế tương tự từng tồn tại tại Boquen, vùng Bretagne, nơi một tượng Đức Mẹ cầm một vật hình chuông từ đó treo xuống bình đựng Mình Thánh. Tượng này bị di dời đến Lamballe vào thời Cách mạng Pháp và sau đó được dùng để tượng trưng cho “Nữ thần Lý trí”. Hiện nay, bức tượng ấy vẫn còn có thể thấy trên vòm cửa chính phía tây của nhà thờ cũ Notre-Dame ở Lamballe.[302]

Sách Nghi thức (Rituale) năm 1689 đã đề cập đến tabernaculum (nhà tạm) theo nghĩa hiện đại, mặc dù vẫn tỏ rõ sự ưu ái đối với hình thức truyền thống:

Si Sacramentum fuerit suspensum super altare, ut debet, sacristia vel subdiaconus demittat ipsum, lente ac reverenter laxans funiculum sericeum, quo tabernaculum suspensum tenetur: (Nếu Mình Thánh được treo trên bàn thờ theo đúng quy định, thì người coi phòng thánh hoặc phụ phó tế phải hạ xuống một cách từ tốn và cung kính, bằng cách nới lỏng sợi dây lụa dùng để giữ nhà tạm treo.)[303]

Dạng nhà tạm hiện đại có thể đã được các nghị phụ của Tổng Công nghị năm 1601 nghĩ đến, khi các ngài truyền rằng, nếu có thể, tabernaculum nên được đặt tại một vị trí nổi bật trên hoặc phía trên (super) bàn thờ chính (altare maius).[304]

Sách Nghi thức Xitô Pháp năm 1715 mô tả cách thức lưu giữ Mình Thánh Chúa như sau:

Le Très Saint-Sacrement du Corps de Jésus-Christ sera renfermé dans un vase appelé ciboire, doré du moins au-dedans en sa partie inférieure, il sera suspendu sur le grand autel, ou bien ce vase sera mis dans une armoire fermant à clef, proprement garnie d’étoffe au-dedans et ornée au-dehors de quelques sculptures qui aient rapport au mystère du Sacrement, dorées ou richement peintes : cette armoire c’appelle tabernacle: (Mình Thánh Cực Trọng của Chúa Giêsu Kitô sẽ được đặt trong một bình gọi là ciborium, với ít nhất phần bên trong được mạ vàng; bình này sẽ được treo phía trên bàn thờ chính, hoặc được đặt trong một tủ có khóa, được lót vải bên trong một cách trang nhã và bên ngoài được trang trí bằng các chạm khắc có liên quan đến mầu nhiệm Thánh Thể, được mạ vàng hoặc sơn son thếp vàng; tủ này được gọi là tabernacle – nhà tạm.)[305]

Nhà tạm bằng gỗ chạm khắc được mạ vàng, có niên đại từ nửa đầu thế kỷ XVIII, từng được đưa khỏi đan viện Morimond vào thời Cách mạng Pháp, hiện đang được sử dụng tại nhà thờ giáo xứ của làng Fresnoy gần đó.

Theo các quy định phụng vụ hiện đại, nhà tạm phải được đặt trên hoặc phía trên bàn thờ, trừ khi có chuẩn miễn riêng (indult) cho phép sử dụng phương thức lưu giữ khác.

Năm 1926, Đan phụ Dom Alexis Presse của đan viện Tamié thuộc vùng Savoie đã đưa vào sử dụng một hộp đựng Mình Thánh treo (hanging pyx) dưới hình dạng một con chim bồ câu bằng bạc mạ vàng, có cánh tráng men và mắt đính kim cương.[306] Tuy nhiên, mười năm sau, khi vị đan phụ này buộc phải từ chức, hộp đựng này cũng bị tháo dỡ.

Cũng trong năm đó, Dom Alexis tiếp nhận lại đan viện đổ nát Boquen thuộc giáo phận St. Brieuc, nơi mà trong một cộng đoàn thuộc Xitô Thường Phép (Common Observance), Mình Thánh Chúa được lưu giữ trong một hộp treo tạm thời bên trong một nhà thờ tiền chế.

Tại Hauterive, Thụy Sĩ – nơi được trao lại cho Dòng Xitô vào năm 1938 – Mình Thánh được lưu giữ ở hai địa điểm: một aumbry (tủ âm tường) ở bức tường phía bắc của cung thánh dùng để trao cho bệnh nhân, và một hộp treo (hanging pyx) trước bàn thờ, có hình dạng chim bồ câu đứng trên một đĩa, được bao bọc ba phía bởi một tấm trướng.

 

  1. e. KHĂN BÀN THỜ (CLOTHS OF THE ALTAR)

Các khăn bàn thờ bằng vải lanh trắng đơn sơ được dọn đi sau khi Thánh lễ kết thúc. Trong trường hợp vị chủ tế là một giám mục, người ta được phép dùng khăn bàn thờ trang trí công phu hơn:

Prohibetur ne in nostris altaribus mappae sive pallae habeantur cum limbo serico vel auriphrygio, nisi episcopo ibi celebrante. Hoc quoties transgressum fuerit, sacrista loci illius, et prior, si consenserit, tribus diebus sint in levi culpa. (Bị cấm không được dùng các khăn trải bàn thờ hoặc các tấm phủ có viền lụa hay viền dệt chỉ vàng, trừ khi có giám mục cử hành Thánh lễ tại đó. Mỗi khi điều này bị vi phạm, người coi phòng thánh của nơi đó, và cả vị bề trên nếu đã đồng thuận, đều phải chịu phạt ba ngày trong lỗi nhẹ.)[307]

Tổng Công nghị năm 1256 đã nới lỏng các quy định khổ chế bằng cách cho phép sử dụng khăn trải bàn thờ bằng lụa trong các đại lễ:

Statuit et ordinat Capitulum Generale, ut in praecipuis solemnitatibus liceat nobis pannis holosericis et olosericis altaria nostra adornare. (Tổng Công nghị quy định và ấn định rằng, vào những đại lễ chính yếu, chúng ta được phép trang trí bàn thờ bằng các tấm vải lụa.)[308]

 

LƯ HƯƠNG (THURIBLES)

Trong những ngày đầu của Dòng, lư hương chỉ được làm bằng đồng hoặc sắt; việc sử dụng kim loại quý bị nghiêm cấm.

Năm 1196, Hoàng đế Heinrich VI (trị vì 1190–1197) đã tặng Tổng Công nghị 2.000 bảng Anh, trích từ số tiền chuộc mà ông thu được từ vua Richard I của Anh, nhằm mục đích chế tạo lư hương cho tất cả các đan viện trong Dòng. Tuy nhiên, các đan sĩ Xitô – vốn nhận nhiều ân huệ từ vua Richard – đã từ chối món quà này một cách chính đáng: “Tuy nhiên, các viện phụ – vốn ghê tởm cả hoàng đế lẫn gia tộc của ông – đã từ chối nhận món quà xuất phát từ một số tiền thu được một cách ô nhục như thế.”

 

BÌNH THÁNH VÀ DỤNG CỤ BÀN THỜ (ALTAR VESSELS)

Theo các quy định ban đầu, chén thánh (calix) và ống hút Mình Thánh Máu Thánh (fistula) được phép làm bằng bạc hoặc bạc mạ vàng, nhưng không được làm bằng vàng nguyên khối.[309]

Tuy nhiên, việc từ chối những món quà của các ân nhân thường là điều khó khăn. Nhân dịp cung hiến nhà thờ Mellifont vào năm 1157, bà Devorgilla – phu nhân của Tighernan O’Rourke – đã dâng tặng một chén thánh bằng vàng cho bàn thờ chính, cùng với những vật dụng quý giá cho chín bàn thờ khác.[310]

Một aumbry đựng bình thánh có niên đại từ thế kỷ XIII tại đan viện Obazine thuộc giáo phận Limoges vẫn còn tồn tại đến ngày nay.[311]

Quy định hiện hành về dụng cụ bàn thờ như sau:

Qui (calix) debet esse argenteus, vel saltem habere cuppam argenteam intus inauratem, et simul cum patena itidem inaurata: (Chén thánh phải được làm bằng bạc, hoặc ít là có lòng chén bằng bạc được mạ vàng, đi kèm với đĩa thánh (patena) cũng phải được mạ vàng.)[312]

 

  1. Phẩm Phục Thánh (Vestimenta Sacra)

Exordium Parvum quy định rằng áo lễ (chasuble) phải được may bằng vải fustian (một loại vải bông thô) hoặc vải lanh, và không có viền dệt bằng chỉ vàng hay bạc: …neque casulas nisi de fustaneo vel lino sine pallio auroque et argento (…không được có áo lễ nào ngoại trừ làm bằng vải fustian hoặc vải lanh, không có viền trang trí bằng vàng hay bạc).[313]

Áo choàng phụng vụ (cope), áo phó tế (dalmatic) và áo phụ phó tế (tunicle) bị cấm hoàn toàn.[314] Khăn vai (amice) và áo trắng (alb) cũng phải không có phần trang trí cầu kỳ.[315] Dây các phép (stole) và khăn tay lễ (maniple) chỉ được làm bằng vải thường.[316]

Các quy định ban đầu không chấp nhận việc sử dụng lụa cho phụng phục, ngoại trừ dây các phép và khăn tay lễ: Altarium linteamina, ministrorum indumenta sine serico sint, praeter stolam et manipulum. Casula vero nonnisi unicolor habeatur. (Các khăn trải bàn thờ và phẩm phục của các thừa tác viên phải không có lụa, ngoại trừ dây các phép và khăn tay lễ. Áo lễ chỉ được phép có một màu đơn sắc.)[317]

Về sau, len trở thành chất liệu phổ biến cho phụng phục.

Tổng Công nghị năm 1152 cho phép vị viện phụ được mặc áo choàng phụng vụ bằng lụa trong nghi thức ban phép lành, nhưng không được sử dụng vào bất kỳ dịp nào khác.[318]

Tổng Công nghị năm 1157 từ chối chấp thuận việc một tu sĩ mặc áo choàng phụng vụ hoặc áo phó tế khi phụ giúp giám mục trong một Thánh lễ trọng.[319]

Một viện phụ cả gan mặc áo lễ bằng lụa đã bị Tổng Công nghị năm 1183 truyền phải ăn chay một ngày chỉ với bánh và nước. Người coi phòng thánh đã chuẩn bị bộ áo lễ ấy cũng bị phạt tương tự.[320]

Tổng Công nghị năm 1195 qui định, một tu sĩ mặc áo choàng phụng vụ bằng lụa bị tuyên ba ngày trong hình phạt levis culpa (lỗi nhẹ), trong đó có một ngày chỉ ăn bánh và nước.[321]

Sự nghiêm khắc về phụng phục tiếp tục được duy trì trong những năm đầu thế kỷ XIII. Tổng Công nghị năm 1207 đã tái xác nhận quy định liên quan đến áo lễ:

Casulae simplices sint et unius coloris sine aurifrigio et additamentis quibusdam appositis ad ornatum, ne diversitas in Ordine habeatur: (Áo lễ phải đơn sơ và đơn sắc, không có viền chỉ vàng hoặc các chi tiết trang trí phụ thêm, để tránh sự khác biệt trong Dòng.)[322]

Việc Dòng lan rộng khắp Kitô giáo và dòng chảy liên tục của các cuộc dâng cúng khiến cho việc nới lỏng các quy định nghiêm ngặt ban đầu trở nên không thể tránh khỏi. Năm 1226, việc sử dụng áo lễ bằng lụa được cho phép, với điều kiện chúng là quà tặng dâng cúng cho đan viện; tuy nhiên, hình phạt ăn chay với bánh và nước vẫn được áp dụng cho những ai sử dụng áo lễ như vậy nếu biết rằng chúng đã được mua bằng tiền.

Nhà biên niên sử thế kỷ XVII, Manrique, viết:

Hic primus in Cistercio leges sancivit, ut pannis sericis, atque olosericis ad ornanda altaris; itemque in vestibus sacris liceret uti. (Người này là người đầu tiên trong Dòng Xitô ban hành luật cho phép sử dụng vải lụa và vải toàn lụa để trang trí bàn thờ và cả trong các phẩm phục thánh.)[323]

Theo lời thỉnh cầu đặc biệt của Đức Giáo hoàng Alexandre IV (1254–1261), các Tổng Công nghị năm 1257 và 1258 đã chấp thuận cho viện phụ được mặc áo choàng phụng vụ bằng lụa, không chỉ trong dịp ban phép lành, mà còn khi chủ sự với áo trắng và gậy mục tử trong các cuộc rước và khi làm phép các tập sinh.

Các thừa tác viên phụ lễ cũng được phép sử dụng áo phó tế và áo phụ phó tế trong các Thánh lễ do giám mục chủ sự (pontifical Mass), và sau đó được mở rộng áp dụng cho tất cả các Thánh lễ trọng, ngay cả khi viện phụ không trực tiếp chủ sự.

Tuy nhiên, tinh thần đơn sơ vẫn được duy trì trong mức độ có thể, và các phẩm phục quá lộng lẫy hoặc làm bằng chất liệu quý giá vẫn bị khuyến cáo tránh sử dụng.

Cho đến ngày nay, chất liệu phù hợp nhất cho áo lễ vẫn là len, và kiểu dáng rộng hơn – thường được gọi là kiểu Gothic – vẫn giữ vị trí danh dự, vì là hình thức truyền thống của Dòng và đã được các vị tiền bối truyền lại.

Sau đây là quy định trong Sách Hướng dẫn Nghi lễ (Manual of Ceremonies), xuất bản tại Westmalle năm 1908:

Paramenta vero, tam celebrantis quam ministrorum, juxta veterem Ordinis consuetudinem, lanea (attamen stola, manipulus, velum, bursa, velum offertorii et velum tabellae pacis ex serico esse debent) sint, vel, si ex eleemosyna accepta, serica, ita tamen ut paupertatem Ordinis honestam non dedeceant; amplioris etiam formae, ut aiunt, Gothicae ab antiquo apud nos receptae et a Patribus traditae habeantur. Serica autem pro diebus solemnioribus reserventur. (Phẩm phục của vị chủ tế cũng như của các thừa tác viên, theo tập tục cổ xưa của Dòng, phải làm bằng len (tuy nhiên, dây các phép, khăn tay lễ, khăn phủ chén thánh, túi đựng khăn thánh, khăn phủ lễ vật và khăn bình an phải làm bằng lụa), hoặc nếu nhận từ lòng hảo tâm thì có thể bằng lụa, miễn là không làm phương hại đến đức khó nghèo đáng kính của Dòng; kiểu dáng cũng nên thuộc loại rộng hơn, thường gọi là Gothic, vốn đã được Dòng chúng ta tiếp nhận từ xưa và các vị Tổ Phụ truyền lại. Phẩm phục bằng lụa chỉ nên dành riêng cho những ngày đại lễ.)[324]

  1. g. MÀU PHỤNG VỤ VÀ ÁO LỄ

Như đã thấy, theo các quy định ban đầu của Dòng, áo lễ (chasuble) phải “đơn sắc và đơn sơ”. Tuy nhiên, các đan viện thời Trung Cổ dường như vẫn sử dụng những phẩm phục tốt nhất của mình vào các ngày lễ, bất kể màu sắc phụng vụ. Một danh sách đặc biệt về các màu sắc phụng vụ được sử dụng tại đan viện Eberbach, được Braun ghi lại, cung cấp một minh chứng cụ thể.[325] Dưới đây là một số mục tiêu biểu và khá độc đáo:

  • Lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời: vải bạc
  • Thánh Bênađô: màu xám
  • Lễ Sinh Nhật Đức Mẹ: trắng có đính ngọc trai
  • Lễ Vô Nhiễm và Thăm Viếng: xám tro và vàng
  • Lễ Hiển Linh và Chúa Nhật Lễ Chúa Ba Ngôi: xám tro và vàng
  • Lễ Vọng Giáng Sinh: lụa nâu
  • Thánh lễ thứ nhất đêm Giáng Sinh: xám
  • Thánh lễ thứ hai đêm Giáng Sinh: đỏ và vàng
  • Thánh lễ thứ ba đêm Giáng Sinh: xanh lá và vàng
  • Lễ Dâng Chúa và Truyền Tin: trắng và vàng
  • Các lễ vọng Phục Sinh và Hiện Xuống: nâu
  • Lễ Phục Sinh: vải bạc
  • Thứ Hai và Thứ Ba trong tuần Bát Nhật Phục Sinh: nhung xanh lá
  • Thứ Tư trong tuần Bát Nhật Phục Sinh: nhung xanh dương
  • Tuần Bát Nhật Phục Sinh: lụa xanh dương
  • Lễ Hiện Xuống: xanh lá và vàng
  • Thứ Hai và Thứ Ba sau lễ Hiện Xuống: nhung xanh lá
  • Thứ Tư sau lễ Hiện Xuống: nhung xanh dương
  • Các lễ kính các Tông Đồ: xanh lá

Danh sách trên cho thấy sự phong phú phi thường về phẩm phục tại một số đan viện lớn trong Dòng, đồng thời phản ánh sự mất mát khôn lường mà các cuộc chiến tranh và các cuộc giải thể dòng tu đã gây ra cho kho tàng phụng vụ ấy.

Việc áp dụng chu kỳ màu sắc phụng vụ theo nghi lễ Rôma dường như đã được đưa vào cùng thời điểm với việc cấm mặc và cởi áo lễ ngay tại bàn thờ.[326] Chu kỳ màu sắc này chính thức được áp dụng trong Sách Lễ năm 1617, dưới tiêu đề: Indiculus de coloribus congruis officiis (Danh mục các màu sắc phù hợp với Các Giờ Kinh Thần Vụ).

 

  1. CÁC THỰC HÀNH THÁNH LỄ KHÁC
  2. a. Thánh Lễ Hằng Ngày (Daily Mass)

Trong những thế kỷ đầu của Dòng, việc các linh mục cử hành Thánh lễ hằng ngày không phải là một thực hành phổ biến, mặc dù có bằng chứng cho thấy thánh Bênađô (mất năm 1153) đã tuân giữ thói quen này cho đến khi lâm bệnh nặng vào cuối đời.[327]

Tổng Công nghị năm 1202 đã khiển trách các viện phụ xứ Wales của các đan viện Aberconway, Carleon (Llantarnam) và Valle Crucis vì rarissime (rất hiếm khi) dâng Thánh lễ, dù không xác định cụ thể mức độ “rất hiếm khi” này là như thế nào.[328] Thậm chí mãi đến thế kỷ XVII và XVIII, việc cử hành Thánh lễ mỗi ngày vẫn chưa được xem là nghĩa vụ bắt buộc đối với linh mục. Tổng Công nghị năm 1601 và 1768 chỉ yêu cầu “ít nhất hai lần một tuần”; năm 1611 thì nói là saepius (“thường xuyên hơn”); còn vào năm 1738 thì quy định là “ít nhất ba hoặc bốn lần mỗi tuần”.

Nếu mùa gặt đòi hỏi phải có thêm người lao động, số lượng các Thánh lễ riêng được giảm bớt, nhưng theo sách nghi thức của đan viện Cîteaux năm 1724, những linh mục muốn dâng Missam privatam (Thánh lễ riêng) thì được miễn nghĩa vụ lao động chân tay.[329]

Thánh lễ thường được giúp bởi một tu sĩ giáo sĩ và một tu sĩ trợ sĩ, như các du khách Hội dòng Thánh Maurô (les Mauristes) đã ghi nhận khi đến thăm đan viện Orval.[330] Vị tu sĩ giáo sĩ đáp lời Thánh lễ, còn vị tu sĩ trợ sĩ thì dâng nước rửa tay (lavabo) và thắp nến cho phần truyền phép.

Hai người giúp lễ này đã được đề cập trong Đối thoại giữa một tu sĩ Cluny và một đan sĩ Xitô (Dialogue between the Cluniac and the Cistercian) với quy định như sau: Praecipimus ut sicut statutum est, nullus presbyter presumat missam celebrare, nisi ad minus duos habeat, quibus convenienter possit dicere Dominus vobiscum.
(Chúng tôi truyền rằng, như đã được quy định, không linh mục nào được phép cử hành Thánh lễ nếu không có ít nhất hai người giúp lễ, để có thể xướng một cách thích hợp: “Chúa ở cùng anh em”.)[331]

 

  1. b. Rước Lễ (Holy Communion)

Các đan sĩ ca sĩ (choir monks) được rước lễ vào các ngày Chúa Nhật, nếu họ không dâng Thánh lễ trong tuần, và vào các ngày lễ; còn các tu sĩ trợ sĩ (conversi) thì được rước lễ ít nhất bảy lần trong năm, trừ khi viện phụ quy định khác.[332] Các quy tắc ban đầu của Dòng đã quy định việc rước lễ mỗi tháng một lần, nếu như viện phụ không thấy rằng điều đó là quá thường xuyên hoặc quá hiếm hoi.[333]

Phó tế và phụ phó tế được rước một phần nhỏ từ Bánh Thánh của linh mục, ngoại trừ những ngày có rước lễ chung. Không nhất thiết phải sử dụng ống hút Máu Thánh (fistula), trừ khi là ngày có rước lễ cộng đoàn. Sách các Tập tục nguyên thủy (primitive consuetudines) ghi:

“Khi các anh em rước Máu Thánh, nếu cần, phó tế sẽ đổ thêm rượu vào chén thánh từ một bình riêng đã được phụ phó tế chuẩn bị. Và phần còn lại của Máu Thánh thì chính thừa tác viên phải dùng hết.”

Hồng y Bona (mất năm 1674), khi chú giải chương 53 của Liber usuum, viết:

“Fistulam inquit necessariam non esse, cum soli ministri communicant: cum vero pluries communicant fistula uti debent, quam peracta communione ab utraque parte sugendo a sanguine Domini evacuari jubet.” (Ngài nói rằng việc dùng ống hút là không cần thiết khi chỉ có các thừa tác viên rước lễ; nhưng nếu có nhiều người rước lễ hơn, thì phải dùng ống hút, và sau khi hoàn tất, phải hút ở cả hai đầu để làm sạch hết Máu Thánh của Chúa.)[334]

Việc cả cộng đoàn rước lễ dưới hình rượu đã bị Tổng Công nghị năm 1261 nghiêm cấm.[335] Tuy nhiên, các thừa tác viên trong Thánh lễ cộng đoàn vẫn tiếp tục rước lễ dưới hai hình cho đến năm 1437.[336]

Sau khi rước lễ, người coi phòng thánh (sacristan) trao rượu thanh tẩy miệng (ablutio vini) cho những người vừa rước lễ.[337] Tập tục này, gọi là “rửa miệng”, vẫn được giữ lại sau khi bỏ việc rước lễ dưới hình rượu, và được quy định trong sách nghi thức năm 1689,[338] dù về sau không còn được thực hành.

Sách nghi thức năm 1689 cũng quy định rằng việc rước lễ sẽ được thực hiện với các Bánh Thánh đã được truyền phép trong một Thánh lễ trước đó, chứ không phải trong chính Thánh lễ hiện tại.[339] Tập tục tại nhà mẹ Cîteaux được mô tả trong sách nghi thức năm 1724 như sau:

“Notre rite moderne est de conserver les hosties pour la communion dans un ciboire doré mis en suspension sous un pavillon sur l’autel.” (Tập tục hiện nay của chúng tôi là lưu giữ các Bánh Thánh dành cho việc rước lễ trong một bình đựng mạ vàng (ciborium), được treo dưới một tán nhỏ phía trên bàn thờ.)[340]

Các sách nghi thức sau này cấm việc truyền phép Bánh Thánh mới trong chính Thánh lễ cộng đoàn hoặc vào các ngày Chúa Nhật, nhưng hiện nay việc truyền phép Bánh Thánh mới thường được thực hiện trong Thánh lễ ban sáng (matutinal Mass) Chúa Nhật.[341]

Trong những thời kỳ đầu của Dòng, khi mang Mình Thánh Chúa đến cho người bệnh, các tu sĩ dùng chén thánh có đậy khăn thánh và một tấm khăn nhỏ; tuy nhiên, Tổng Công nghị năm 1262 đã yêu cầu các viện phụ phải chuẩn bị một vật đựng thích hợp (aliquod vas idoneum) cho Bánh Thánh, nhằm bảo đảm an toàn hơn so với việc dùng chén thánh.[342]

Việc Chầu Phép lành Thánh Thể được đưa vào Dòng trong dịp lễ Mình Máu Thánh Chúa (Corpus Christi) và một số lễ khác vào thế kỷ XVII, và Hội dòng La Trappe đã quy định Chầu Phép lành Thánh Thể vào các ngày Chúa Nhật và các ngày lễ buộc, từ năm 1834.

 

  1. Các Bậc Lễ và Các Cuộc Rước

Các Bậc Lễ của Thánh Lễ Cộng Đoàn: Các chỉ dẫn phụng vụ (rubricae) của Sách Nghi thức năm 1689 (Rituale), một nét đặc thù của Dòng Xitô, phân biệt các bậc Thánh lễ khác với Sách Lễ Rôma (Missale Romanum) truyền thống.

Có ba bậc Thánh lễ như sau:

  1. Missa Solemnis (Thánh lễ trọng thể):

Được cử hành trong các đại lễ, khi chủ tế có sự trợ giúp của một phó tế,[343] một phụ phó tế, một người xông hương (thurifer) và hai người giúp lễ (acolyti). Hương được sử dụng xuyên suốt Thánh lễ.

  1. Missa Festiva (Thánh lễ Kính):

Được cử hành vào các ngày lễ Mười hai Bài đọc, Ba Bài đọc, và trong các tuần bát nhật. Chủ tế có sự trợ giúp của một phó tế, một phụ phó tế và một thừa tác viên phụ (subminister), nhưng không có người giúp lễ. Thừa tác viên phụ cũng đảm nhận vai trò người xông hương trong các lễ Mười hai Bài đọc, trong tuần bát nhật trọng thể của lễ Phục Sinh và lễ Hiện Xuống, trong những ngày có hai Thánh lễ, và trong lễ giỗ hằng tháng. Trong những trường hợp này, hương được sử dụng trong phần Dâng lễ (offertorium)[344] và phần Truyền phép (consecratio).[345]

  1. Missa cum unico ministro (Thánh lễ với một thừa tác viên duy nhất):

Được cử hành vào các ngày thường (không phải lễ Ba Bài đọc), trong các Thánh lễ ban sáng (Missae matutinales),[346] các Thánh lễ cầu hồn thông thường (Requiem ordinaria), và các Thánh lễ tùy chọn vào ngày thường (feriae votivae). Trong Thánh lễ này, chủ tế được trợ giúp bởi một phó tế và một thừa tác viên phụ, nhưng không sử dụng hương.[347] Thánh lễ loại này còn được gọi là Missa cum ministro non induto (Thánh lễ với thừa tác viên không mặc phẩm phục), vì thừa tác viên phụ mặc áo dòng (cuculla), và phó tế không mặc áo phó tế (dalmatica).

 

CÁC CUỘC RƯỚC (Processions): Sách các Tập tục (Liber usuum) chỉ quy định ba cuộc rước, tất cả đều dựa trên các trình thuật Tin Mừng: Chúa Nhật Lễ Lá, Lễ Thăng Thiên và Lễ Dâng Chúa vào Đền Thánh (Purificatio Beatae Mariae Virginis). Lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (Assumptio B.M.V.) được Tổng Công nghị (Capitulum Generale) thêm vào năm 1223.[348]

Các cuộc rước được tổ chức trước Thánh lễ và diễn ra quanh khuôn viên nội vi (claustrum), với ba điểm dừng (stationes).

Năm 1441, một cuộc rước được quy định phải tổ chức trong tất cả các ngày lễ thuộc bậc Lễ Giảng (festivitates cum sermone), và cùng thời gian đó tại Pháp, cũng được mở rộng cho mọi ngày Chúa Nhật. Năm 1492, Tổng Công nghị quy định một cuộc rước đến nghĩa trang vào ngày 2 tháng 11 (Lễ Các Đẳng Linh Hồn).[349] Năm 1601, một cuộc rước có ba chặng được thiết lập trong ngày lễ thánh Bênađô (20 tháng 8).[350]

Tổng Công nghị năm 1672 quy định tổ chức cuộc rước vào mọi ngày Chúa Nhật từ lễ Phục Sinh cho đến ngày 14 tháng 9 (Lễ Suy Tôn Thánh Giá).[351]

Bảy Thánh vịnh Sám hối (septem psalmi poenitentiales) được hát trong các cuộc rước vào các ngày thứ Sáu Mùa Chay, theo nghị quyết của các Tổng Công nghị năm 1251 và 1252.[352] Trong các cuộc rước này, chỉ mang thánh giá (crux), và nếu viện phụ có hiện diện thì không được sử dụng gậy mục tử (baculus).[353]

Các cuộc rước Mùa Chay này đã bị Tổng Công nghị năm 1953 bãi bỏ.

 

  1. d. CÁC NGHI THỨC VÀ LỄ NGHI TRONG THÁNH LỄ

Như chúng ta đã thấy, Dòng Xitô đã chấp nhận sử dụng nghi lễ Rôma vào thế kỷ XVII. Tuy nhiên, nhờ công lao của Đan phụ Claude Vaussin, Dòng vẫn giữ lại được nhiều yếu tố truyền thống trong nghi lễ cổ của mình.[354]

Trong nghi thức rảy nước thánh (asperges), vị chủ tế được chỉ dẫn đi vòng quanh bàn thờ: Postea circuit altare celebrans (Sau đó, vị chủ tế đi vòng quanh bàn thờ).[355]

Vào các ngày lễ trọng có sử dụng hương, sau khi mặc áo lễ, vị chủ tế bỏ hương vào bình, chúc lành cho phó tế, rồi cùng các thừa tác viên phụ lễ tiến ra bàn thờ khi đến câu Gloria Patri của phần nhập lễ.[356]

Hai người giúp lễ (acolytes), quỳ ở hai bên các thừa tác viên chính, nâng nến lên trong khi đọc các lời nguyện chuẩn bị. Tên thánh Bênađô được thêm vào kinh Confiteor.

Bản kinh Confiteor cổ xưa vẫn được sử dụng trong Bí tích Hòa Giải,[357] cũng như khi cho bệnh nhân rước lễ[358] và khi ban Của Ăn Đàng (Viaticum):[359]

Confiteor Deo, et beatae Mariae, et omnibus sanctis, et tibi pater, quia peccavi nimis, cogitatione, locutione, et opere, mea culpa. (Tôi thú nhận cùng Thiên Chúa, và cùng Đức Maria diễm phúc, cùng toàn thể các thánh, và cùng cha, rằng tôi đã phạm tội rất nhiều, trong tư tưởng, lời nói và việc làm, bởi lỗi tại tôi).

Bản văn này được mượn từ Cluny, nơi có tập quán cổ ngăn cấm thêm bất kỳ yếu tố nào vào kinh này, nhưng Tổng Công nghị Dòng Xitô đã cho thêm tên Đức Trinh Nữ vào năm 1184: In confessione ponatur: Confiteor Deo, et Beatae Mariae, et omnibus sanctis. (Trong lời xưng tội, hãy đặt câu: Tôi thú nhận cùng Thiên Chúa, cùng Đức Maria diễm phúc và cùng toàn thể các thánh).[360]

Sách nghi thức năm 1721 thay thế kinh Confiteor theo kiểu Rôma – có thêm tên thánh Bênađô – để dùng trong Bí tích Hòa Giải và khi cho bệnh nhân rước lễ. Tuy nhiên, như đã nói, ấn bản điển hình vẫn là sách nghi thức năm 1689.

Cũng có những dị bản cho hai lời nguyện sau kinh xưng tội:

Misereatur tui omnipotens Deus, et dimittat tibi omnia peccata tua, liberet te ab omni malo, conservet et confirmet in omni opere bono, et perducat ad vitam aeternam. Amen. (Xin Thiên Chúa toàn năng thương xót anh, tha thứ mọi tội lỗi của anh, giải thoát anh khỏi mọi điều dữ, gìn giữ và củng cố anh trong mọi việc lành, và dẫn đưa anh đến sự sống đời đời. Amen).

Indulgentiam et remissionem omnium peccatorum tuorum, per gratiam sancti Spiritus, tribuat tibi omnipotens et misericors Dominus. Amen. (Xin Chúa toàn năng và giàu lòng thương xót ban cho anh ơn xá giải và tha thứ mọi tội lỗi của anh, nhờ ân sủng của Chúa Thánh Thần. Amen).

Tinh thần đơn sơ của Dòng Xitô loại bỏ các bài ca tiếp liên (sequentia hay prosa), nhưng Sách Lễ năm 1687 (ấn hành tại Paris), theo lệnh của Tổng Công nghị năm đó, đã thêm các bài ca này vào cuối sách cho các lễ Phục Sinh, Hiện Xuống, Mình và Máu Thánh Chúa, và lễ cầu cho các linh hồn. Tuy nhiên, sau đó những bài ca này bị cấm và không xuất hiện trong Sách Lễ năm 1702.

Vị trí của các thừa tác viên tại sedilia (ghế phụng vụ) theo truyền thống thời Trung cổ, với vị chủ tế ngồi gần bàn thờ nhất.

Việc quỳ gối khi tuyên xưng đức tin ở câu Et incarnatus est (Và Người đã nhập thể) được quy định trong Sách Lễ năm 1702 và sách hướng dẫn nghi lễ năm 1908. Tuy nhiên, sách chỉ dẫn Sách Lễ (rubricae missalis) truyền thống năm 1924 quy định phải bắt đầu quỳ từ những lời ấy, và sau khi quỳ xong thì đọc tiếp: Et homo factus est (Và đã trở nên người phàm).[361]

Trong phần Dâng lễ (offertory), phụ phó tế mang các bình thánh (sacra vasa) lên bàn thờ. Tay ngài cầm đĩa thánh (paten) được phủ trong một tấm khăn lụa dài hình chữ nhật gọi là velum offertorii (khăn phủ lễ vật), và giữ đĩa thánh trong đó cho đến kinh Lạy Cha (Pater noster). Trước đây, phó tế cũng mang khăn này khi dâng chén thánh và đĩa thánh.[362]

Cái cúi mình sâu (profound bow) tại câu Gratias agamus Domino Deo nostro (Chúng ta hãy tạ ơn Chúa là Thiên Chúa chúng ta) trong đối thoại dẫn vào Kinh Tiền Tụng (preface) đã được Tổng Công nghị cho phép vào năm 1396.[363] Sáu năm trước đó, Tổng Công nghị đã quy định phải rung chuông trong phần Tiền Tụng khi cử hành Thánh lễ cộng đoàn (Missa conventualis).[364]

Thông thường, kinh Benedictus (Chúc tụng Đấng ngự đến nhân danh Chúa) được hát ngay sau kinh Sanctus (Thánh, Thánh, Thánh), và thánh thi O Salutaris Hostia (Lạy Bánh Thánh Cứu Độ) được hát sau khi truyền phép. Việc đưa bài thánh thi này vào phụng vụ là do đan phụ Xitô, Nicolas I Boucherat, thực hiện vào năm 1574.[365] Đôi khi, bài Ave verum corpus (Kính chào Mình Thánh thật) được hát thay thế; trong các Thánh lễ cầu cho các linh hồn, bài Pie Jesu (Lạy Chúa Giêsu nhân từ) được sử dụng.

Tập tục nâng cao Bánh Thánh không được nhắc đến trong Sách các Tập tục (Liber usuum, khoảng cuối thế kỷ XII), nơi viết rằng: tenendo sic elevatum (ad consecrandum) usque ad haec verba: Hoc est corpus meum; post quae ponet super altare studiose et bene, nec de cetero elevet (giữ Bánh Thánh được nâng lên như thế để truyền phép cho đến những lời: “Này là Mình Thầy”; sau đó, hãy cẩn thận và ngay ngắn đặt Bánh Thánh xuống bàn thờ, và không nâng lên nữa).

Tuy nhiên, các quy chế của Tổng Công nghị vào các năm 1210,[366] 1215[367] và một lần nữa vào năm 1232[368] đã đề cập đến việc nâng cao Bánh Thánh. Vì vậy, thật khó chấp nhận nhận định của nhà phụng vụ học Dòng Cluny, Đan sĩ Claude de Vert, khi ông nói —dựa trên lời kể của một đan sĩ Orval “trong thời đại chúng ta”— rằng, bất chấp các quy định từ thế kỷ XIII, nghi thức nâng cao Bánh Thánh chỉ trở nên phổ quát vào năm 1606.[369]

Tầm quan trọng của việc nâng cao Bánh Thánh trong thời Trung cổ hẳn đã ảnh hưởng đến truyền thống Dòng Xitô. Tổng Công nghị các năm 1214 và 1215 đã chỉ thị rằng những ai nghe chuông báo lúc nâng cao Bánh Thánh thì hãy quỳ gối và cầu nguyện.[370] Tuy vậy, việc rung chuông dường như không phải là tập tục phổ biến tại tất cả các đan viện, nên vào năm 1601, Tổng Công nghị một lần nữa ban hành chỉ thị về việc này: ut qui in ecclesia vel prope sunt adoret (để những ai ở trong nhà thờ hoặc ở gần đó có thể thờ lạy).

Mặc dù có quy định rõ ràng như vậy, sách nghi thức năm 1689 lại không đề cập gì đến việc rung chuông khi nâng cao Bánh Thánh. Trong khi đó, sách nghi thức của đan viện mẹ (rituel propre à la maison-mère, năm 1724) còn viết rõ rằng: Ce n’est point au reste nostre coutume de sonner une clochette pour en avertir les assistans (Vả lại, không phải là tập tục của chúng tôi rung một cái chuông nhỏ để báo cho cộng đoàn tham dự biết).[371]

Tham chiếu sớm nhất về việc nâng cao chén thánh (calix) dường như xuất phát từ chỉ thị của Đức Giáo hoàng Eugêniô IV (1431–1447) gửi đến Tỉnh dòng Xitô tại Castile vào năm 1437: Item quia Romana Ecclesia calicem post hostiam elevare consuevit, hanc consuetudinem volumus in omnibus monasteriis dictae Observantiae perpetuis temporibus observari ad tollendum scandalum saecularium (Hơn nữa, vì Giáo hội Rôma có thói quen nâng chén thánh sau Bánh Thánh, chúng tôi muốn thói quen này được tuân giữ mãi mãi trong tất cả các đan viện thuộc Hội dòng nói trên, để tránh gây gương xấu cho người đời).[372] Điều này được tiếp nối bằng một sắc lệnh của Tổng Công nghị năm 1444, truyền rằng cả chén thánh lẫn Bánh Thánh đều phải được nâng cao trong tất cả các đan viện của Dòng.[373]

Cử chỉ quỳ gối (genuflexio) chưa từng hiện diện trước thế kỷ XVII. Năm 1589, Tỉnh dòng Castile quy định thực hiện một động tác cúi mình sâu (profunda inclinatio).[374]

Quy định về việc cúi đầu khi đọc câu per eumdem Christum (nhờ chính Đức Kitô Chúa chúng con) được Tổng Công nghị phê chuẩn vào năm 1609 và được đưa vào sách lễ năm 1617, tuy không xuất hiện trong sách lễ của Tỉnh dòng Castile.

Khi hát xong câu Agnus Dei đầu tiên trong Thánh lễ cộng đoàn, các đan sĩ phủ phục trên các khớp ngón tay (prostrati super nodos manuum) trong khoảng thời gian của một kinh Lạy Cha.

Nghi thức hôn bình an không được cử hành nếu không có ai rước lễ: Si nullus communicet, osculum altaris, et pacis datio omittitur (Nếu không ai rước lễ, thì việc hôn bàn thờ và trao bình an đều được bỏ qua).[375] Tấm pax-brede (dụng cụ trao bình an, còn gọi là instrumentum pacis) được phụ phó tế hoặc người giúp lễ trao cho các tín hữu rước lễ tại bậc cung thánh. Trong Thánh lễ riêng, linh mục và người giúp lễ cùng hôn tấm pax-brede.[376]

Có khả năng là việc trao bình an ban đầu được thực hiện mà không có công thức lời nói nào dành cho phó tế, như Sách các Tập tục ghi lại: divertat os suum ad diaconum osculans eum (quay mặt mình về phía phó tế và hôn ngài). Tuy nhiên, sách Usos của Tỉnh dòng Castile quy định rằng linh mục phải đặt tay phải lên vai phó tế khi nói: Pax tecum (Bình an của Chúa ở cùng anh), và phó tế đáp lại: Et cum spiritu tuo (Và ở cùng thần trí cha). Bản ấn hành năm 1586 quy định nghi thức khác: linh mục trước tiên hôn Bánh Thánh mà ngài đang giữ phía trên chén thánh, rồi hôn tấm pax-brede, và sau đó trao nó cho phó tế.

Sau đó, tất cả những ai rước lễ sẽ hôn tấm pax-brede.

Trong Thánh lễ riêng, không đọc lại Confiteor hay các lời nguyện chuẩn bị trước khi rước lễ, vì người giúp lễ đã tham gia các lời nguyện đầu lễ. Một khăn trắng (mappula) được người giúp lễ hoặc phó tế và phụ phó tế giữ dưới cằm của các tín hữu rước lễ, tại góc bàn thờ bên phía bàn đọc Thánh Thư (epistle side).[377] Sách các Tập tục (Liber usuum) cấm việc rước lễ trong các Thánh lễ cầu cho các tín hữu đã qua đời (Missa pro defunctis), nên nghi thức hôn bình an cũng không được cử hành trong các Thánh lễ đó.

Sau Thánh lễ cộng đoàn ngày Chúa Nhật, vị chủ tế sẽ chúc lành cho người đọc sách trong phòng ăn (refectorium) tại góc bàn thờ bên phía Thư tín, để người ấy thi hành nhiệm vụ trong tuần tới.[378] Công thức chúc lành này được vay mượn từ truyền thống Cluny.

 

 

[1] Exordium Parvum III; Nomasticon Cisterciense, tr. 54.

[2] La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115), Morimond (1115).

[3] Janauschek, Origines Cistercienses, tập I (Vienna, 1877), tr. 282, 304.

[4] “Để trong Nhà Chúa… không còn lại điều gì toát lên vẻ kiêu ngạo hay thừa thãi, hoặc bằng cách nào đó làm tổn hại đến đức khó nghèo, người canh giữ các nhân đức, mà họ đã tự nguyện chọn lấy.” Exordium Cisterciensis Coenobii, chương XVII; Patrologia Latina, tập CLXVI, cột 1509A.

[5] Vào ngày 13 tháng 9 năm 1953, nhân dịp kỷ niệm một trăm năm ngày sinh của thánh Bênađô, một Thánh lễ đại triều đã được cử hành trong nhà thờ bởi viện phụ tổng quyền Dòng Xitô Cải Cách, với sự hiện diện của giám mục giáo phận Dijon và sáu mươi vị viện phụ Xitô.

[6] Anselme Dimier, Recueil de Plans d’Eglises Cisterciennes, I, phần giới thiệu, tr. 31-32. Aiguebelle-Paris, 1949.

[7] Ví dụ: Clairvaux, Pontigny, Ourscamp, Villers, Heisterbach, Croxden, Beaulieu, Hayles, Moreruela, Veruela, Fitero và Poblet. Ví dụ duy nhất về một nhà thờ đan viện có hậu cung (apse) là ở Gradafes (Tây Ban Nha).

[8] Một nhà nguyện tại: Waverley, Lysa, Tarouca, Poblet, Santes Creus; hai tại: Fontenay, Boquen Roche, Buildwas, La Oliva; ba tại: Ourscamp, Kirkstall, Rievaulx, Furness, Fountains; bốn tại: La Ferté.

[9] Ví dụ: Fountains, Cambron, Prières.

[10] Ví dụ: Anh: Fountains, Rievaulx, Byland, Tintern, Dore; Scotland: Melrose; Pháp: Fontenay, Senanque, Thoronet, Silvacane, Noirlac, Pontigny, Aiguebelle; Ý: Fossanova, Valviciolo, Casamari, Staffarda, S. Martino di Viterbo, Chiaravalle Milanese, Morimondo; Bỉ: Villers, Aulne; Thụy Sĩ: Bonmont, Hauterive; Đức: Eberbach, Ebrach, Altenberg, Maulbronn; Tây Ban Nha: Meira, La Oliva, Poblet, Fitero, Santes Creus, Veruela, La Espina, Palazuelos; Bồ Đào Nha: Alcobaça, Tarouca; Áo: Heiligenkreuz; Đan Mạch: Lugumkloster, Soro; Ba Lan: Wonçhock.

[11] Cung thánh và các cánh ngang của nhà thờ đan viện tại Dore (Herefordshire) ngày nay được sử dụng như một nhà thờ giáo xứ.

[12] “Các cửa sổ kính phải làm màu trắng.” Tổng Công Nghị 1134, LXXX; Canivez, Statuta, tập I, tr. 31. Các quy định được cho là của năm 1134 nay được xem là đã soạn thảo vào khoảng năm 1150. Bouton, Negotia Ordinis, Bernard de Clairvaux (Paris, 1953), phần 3, chương X, tr. 149.

[13] Tlđd. (Tài liệu đã dẫn), XX; Canivez, tlđd. (tài liệu đã dẫn), tr. 17.

[14] Ví dụ: Pontigny, Châlis, Thoronet, Silvacane, Senanque ở Pháp; Aulne ở Bỉ; Maulbronn ở Đức; Tilty, Dore ở Anh; S. Martino (Viterbo) ở Ý; Poblet và La Oliva ở Tây Ban Nha; Tarouca ở Bồ Đào Nha.

[15] Exordium Parvum, chương VIII; Guignard, Monumenta primitiva de la règle Cistercienne (Dijon, 1878), tr. 66; Patrologia Latina, CLXVI, cột 1508.

[16] “Cũng có nhiều sách phụng vụ của người Latinh… Tuy nhiên, Sách Thần Vụ (Breviarium) cũng có nghĩa là một bản tóm tắt, một bản toát yếu, một tác phẩm ngắn gọn.” Hồng y Bona, De Divina Psalmodia, chương XVIII, 20, số 2.

[17] R. Trilhe, Dictionnaire d’Archéologie Chrétienne et de Liturgie, tập III, phần 2 (Paris, 1914), cột 1780.

[18] Một hoặc hai nghi thức có thể đã bắt nguồn từ nghi lễ Gallican cổ.

[19] Dictionnaire d’Archéologie Chrétienne et de Liturgie, tlđd. (tài liệu đã dẫn), cột 1781.

[20] Stephen Van Dijk, Journal of Ecclesiastical History, tập I, số 1 (tháng 4, 1950), tr. 59.

[21] David Knowles, Monastic Order in England, chương XII, 2, tr. 210.

[22] Tlđd. (Tài liệu đã dẫn), chương XI, 2, tr. 200.

[23] Hiến chương Bác ái (Carta Caritatis), IV; Canivez, tlđd. (tài liệu đã dẫn), tập I, tr. XXVII. Louis Lekai, White Monks (Okauchee, Wis., 1953), phụ lục II, chương II, tr. 268.

[24] Canivez, tlđd., tr. 13.

[25] Janauschek, Origines Cistercienses, tập I, tr. 147-148.

[26] Annales Cistercienses, năm 1119, chương VI, số 8.

[27] Traditio est in hoc eodem capitulo in quo Carta Caritatis confecta legitur, ordinis quoque caeremoniis fuisse provisum : Non quod ex tunc de novo instituerentur, SS. PP. nihil magis intendentibus, quam omnia antiqua inconcussa reservare, sed quod praxi receptas ab initio, et continuato usu velut sanctitas, scripto redigerent, minori ad posteros dubio transferendas. Hic Liber Usuum, dictum opus illud non quod non leges aeque contineret, sed quod excerptas, ex prisca consuetudine. Ibid., t. I, cap. VI, n. 7. (“Theo truyền thống, chính trong chương mà Hiến chương Bác ái được soạn thảo, các nghi lễ của Dòng cũng đã được quy định: Không phải là chúng được thiết lập mới từ lúc đó, bởi lẽ các Thánh Tổ phụ không có chủ ý nào khác ngoài việc bảo toàn nguyên vẹn mọi điều cổ xưa, mà là để ghi lại thành văn những thực hành đã được tiếp nhận ngay từ đầu. Những thực hành này, vốn đã được thánh hóa bởi việc sử dụng liên tục, nhờ đó có thể được truyền lại cho hậu thế với ít sự hoài nghi hơn. Sách Tập tục này (Liber Usuum) có tên gọi như vậy không phải vì nó không chứa đựng cả các luật lệ, mà chính vì các luật lệ đó được rút ra từ tập tục cổ xưa.”) Tlđd., tập I, chương VI, số 7.

[28] Chương LIII, LIV, LVI, LVII, LVIII, LIX, v.v.; Guignard, tlđd., tr. 141, 150, 153, 155, 156 tt.

[29] Oxford, Thư viện Bodleian, Bản thảo viết tay Add. A. 197 (29175).

[30] Statuistis… easdem penitus observantias, eumdem cantum et eosdem libros qui ad officium ecclesiasticum pertinent, per universas ecclesias vestri Ordinis teneatis… Nos… omnia quae continentur in charta vestra quae appellatur Charitatis,… auctoritate apostolica roboramus; et vobis vestrisque successoribus, et omnibus qui Ordinem vestrum professi fuerint, inviolabiliter perpetuis temporibus decernimus observanda. (“Vì anh em đã thiết lập việc tuân giữ cùng một nếp sống, cùng một cách thức xướng ca và cùng một bộ sách cho Thần Vụ trong tất cả các nhà thờ của Dòng… Chúng ta, nhờ quyền bính Tông Tòa, phê chuẩn và củng cố tất cả những gì chứa đựng trong hiến chương của anh em, vốn được gọi là Hiến chương Bác ái; và Chúng ta ấn định rằng các điều ấy phải được anh em, các đấng kế vị, và tất cả những ai sẽ tuyên khấn trong Dòng, tuân giữ một cách bất khả xâm phạm cho đến muôn đời.”)

[31] Quam videlicet rationem ita nos videmus insistere, et in ea vehementes esse, ut contra omnium consuetudinem ecclesiarum, in divinis officiis, eam tenere ac defendere audeatis. (“Chúng tôi thấy các ngài quả quyết và quyết liệt với đường lối đó đến mức, trong các giờ kinh thần vụ, các ngài dám giữ vững và bênh vực nó, đi ngược lại với tập tục của tất cả các giáo hội khác.”)

[32] Những thánh thi ‘xa lạ’ chính là các thánh thi Ambrôsiô được lấy từ Milan.

[33] * Chúa Nhật Bảy Mươi (tiếng Latinh: Septuagesima): Trong lịch phụng vụ Rôma cổ, đây là Chúa nhật bắt đầu Mùa Tiền Chay, một giai đoạn chuẩn bị cho sự sám hối của Mùa Chay, khoảng 70 ngày trước Lễ Phục Sinh. Theo thông lệ, đây là thời điểm Giáo hội ngưng hát tung hô ca Alleluia. Việc Dòng Xitô vẫn giữ lại Alleluia trong mùa này bị xem là đi ngược lại thực hành chung của Giáo hội. (Mùa này đã được lược bỏ trong lịch phụng vụ thông thường từ năm 1969). (ctcdg)

[34] * Kinh Vinh Danh Chúa Cha (Gloria Patri) trong Tuần Thánh: Tuần Thánh là thời gian trang nghiêm và bi thương nhất của năm phụng vụ. Để thể hiện tâm tình này, các kinh mang tính hân hoan thường bị lược bỏ. Theo thông lệ Rôma, kinh Vinh Danh Chúa Cha, vốn là một kinh ca ngợi vui tươi, cũng được bỏ đi ở cuối các Thánh vịnh trong những ngày cuối Tuần Thánh (đặc biệt là Thứ Sáu và Thứ Bảy Tuần Thánh). Do đó, việc Dòng Xitô vẫn hát kinh này bị xem là không phù hợp với tâm tình của phụng vụ. (ctcdg)

[35] Dijon, Thư viện thành phố, Bản thảo viết tay 30 (12).

[36] Leroquais, Les Psautiers manuscrits latins des Bibliothèques de France, tập I (Mâcon, 1940-1), tr. 179.

[37] Dijon, Thư viện thành phố, Bản thảo viết tay 114 (82).

[38] Bản thảo gốc có mười lăm phần. Các phần từ 11 đến 15 đã bị lấy đi vào khoảng năm 1480.

[39] Dijon, Thư viện thành phố, Bản thảo viết tay 12-15.

[40] Nghi thức mười hai bài đọc là bậc lễ duy nhất.

[41] Konrad Koch, Vollständiges Brevier aus der schreibstube des Hl. Stephan, trong Analecta S.O. Cist., tập II (1946), tr. 146-147. Cũng xem, Cistercienser Chronik, tập LVII (1950), tr. 85-86.

[42] Sách Công vụ Tông đồ, chương XVII, 21.

[43] Người ta đã cẩn trọng chỉ tiếp nhận những gì cốt yếu và loại bỏ mọi sự ‘thừa thãi’. Vì vậy, các nguyên tắc khó nghèo và đơn sơ đã được áp dụng một cách nhất quán.

[44] Theo lời thỉnh cầu của Đức nguyên Giám mục Lyon… viện phụ La Ferté được truyền thị phải tham vấn quan điểm của Đan viện Cluny và Giáo phận Lyon. Tổng Công Nghị 1196, LXVI; Canivez, Statuta, tập I, tr. 209-210.

[45] “Phải viết vào văn bản của Thánh sử Mátthêu, nơi đang thiếu câu: Diviserunt sibi vestimenta mea.” Tổng Công Nghị 1200, V; Canivez, Statuta, tập I, tr. 250.

[46] Xem Năm Phụng vụ.

[47] Lekai, White Monks, XIV, tr. 180.

[48] Tổng Công Nghị 1445, VII; Canivez, tlđd. (tài liệu đã dẫn), tập IV, tr. 562.

[49] Tổng Công Nghị 1504, IX; tlđd., tập VI, tr. 306.

[50] Tổng Công Nghị 1515, X; tlđd., tập VI, tr. 471.

[51] Oxford, Thư viện Bodleian, Bản thảo viết tay Ashmole 6.

[52] Tổng Công Nghị 1609, VIII; tlđd., tập VII, tr. 268. Clairlieu thuộc giáo phận Toul.

[53] Vị viện phụ đã được Tổng Công Nghị năm 1487 khen ngợi vì sự thành công trong công trình của ngài. Tổng Công Nghị 1487, XIV; Canivez, tlđd., tập V, tr. 572-573.

[54] Ví dụ: Halberstadt, 1529.

[55] Thánh Bênađô, De officio Episcoporum (Về nhiệm vụ của các Giám mục), trong Mabillon, Sancti Bernardi… genuina sancti Doctoris opera (Paris, 1719), tập I, chương IX, cột 482.

[56] Pontificaux manuscrits des bibliothèques publiques de France (Các sách Nghi lễ Giám mục viết tay của các thư viện công tại Pháp), tập II. Bản thảo viết tay 1224 (thế kỷ XII-XIII), một sách Nghi lễ Giám mục của Giáo hội Lyon, có thể đã thuộc về Đức Tổng giám mục (John I), người đã về nghỉ hưu tại Clairvaux năm 1193.

[57] Colomban Bock, La Réforme du Droit Liturgique dans l’Ordre de Citeaux (Cải cách Luật Phụng vụ trong Dòng Xitô), trong Collectanea Ordinis Cisterciensium Reformatorum (Tháng 1, 1952), tr. 6-7.

[58] Schneider, L’Ancienne Messe Cistercienne (Thánh lễ Xitô Cổ xưa), phần 2, XVIII, tr. 187, chú thích.

[59] Chủng viện giám mục Bruges, Bản thảo viết tay 50/66; tlđd., tr. 187.

[60] Tam sui quam aliorum subjectorum monasteriorum et locorum monachos in acolythos et subdiaconos ordinare permisit. (“[Ngài] đã cho phép phong chức giúp lễ và phụ phó tế không chỉ cho các đan sĩ thuộc đan viện của mình, mà còn cho các đan sĩ thuộc các đan viện và nơi khác dưới quyền ngài.”) Văn khố Salem; Janauschek, tlđd., tr. 51.

[61] Colomban Bock, La bulle ‘Gerentes ad vos’ de Martin V (Tông sắc ‘Gerentes ad vos’ của Đức Martinô V); trong Collectanea Ordinis Cisterciensium Reformatorum, tháng 1, 1951, tr. 1-7 và tháng 7, 1951, tr. 197-205.

[62] Đặc ân này đã bị thu hồi ba năm sau đó.

[63] Ut quibuscumque dicti (Cistercienses) ordinis monachis, aliis vero quattuor abbatibus praefatis (Firmitatis, Pontiniaci, Claraevallis, Morimundi), ut suorum monasteriorum praedictorum religiosis, quos ad id idoneos repererint, subdiaconatus et diaconatus ordinis rite conferre possent. (Hầu cho bốn vị viện phụ đã nêu trên (La Ferté, Pontigny, Clairvaux, Morimond) có thể ban chức phụ phó tế và phó tế một cách hợp thức cho những tu sĩ thuộc các đan viện của mình mà các vị xét thấy xứng đáng.)

[64] Quod privilegium a variis pontificibus approbatum etiam hodie in suo uo vigore perseverat variosque egomet vidi monachos per praefatos abbates ad subdiaconatus et diaconatus ordines promotos (Đặc ân này, vốn đã được nhiều đức giáo hoàng khác nhau châu phê, vẫn còn hiệu lực cho đến ngày nay. Chính bản thân tôi cũng đã chứng kiến nhiều đan sĩ được các vị viện phụ đã nêu trên phong chức phụ phó tế và phó tế.)

[65] Morinus, De Sacris Ecclesiae Ordinationibus, tập IV, chương III, số 2.

[66] Francis Hanno, Cursus Theologiae Capucino-Seraphicus, phần III, luận đề VII, chương I, câu hỏi 3.

[67] L’Ordre de Citeaux en Belgique (Dòng Xitô tại Bỉ) (Đức Bà Scourmont, 1926), LVI, tr. 429.

[68] R. Trilhe, ‘Citeaux (Liturgie de l’Ordre de)’ (Xitô – Phụng vụ của Dòng), trong Dictionnaire d’Archéologie Chrétienne et de Liturgie, tập III, cột 1799.

[69] Phụ lục, Benedictionale Cisterciense (Sách Phép Lành Xitô), tr. 283-286, 287-292. Sách Toát Yếu Phụng Vụ (collectaneum), bao gồm Sách Các Giờ Kinh ban ngày (diurnal), Sách Rước (processional), Sách Nghi Thức (ritual) và Sách Nghi Lễ Giám mục (pontifical), là ‘nền tảng cho sự hiệp nhất phụng vụ của Dòng Xitô’. Trích từ Le Calendrier Cistercien, trong Annuaire Pontificale Catholique, 1902.

[70] André Malet, La Liturgie Cistercienne (Phụng vụ Xitô), (Westmalle, 1921), phần III, bài III, tr. 46.

[71] Trong Louis Meschet, Privilèges de l’Ordre de Cisteaux (Các Đặc ân của Dòng Xitô), (Paris, 1713), tr. 167.

[72] Jure inde ac merito inclyta cisterciensis familia suos retinuit liturgicos libros. (“Việc Đại gia đình Xitô lừng danh giữ lại các sách phụng vụ của mình là hoàn toàn chính đáng và xứng hợp.”) Đức Piô IX, Acta, tập VI, phần I (Rome, 1873), tr. 383.

[73] Certains esprits, amateurs de nouveautés, et sans estime pour la tradition, poussaient à l’abandon des formules liturgiques cisterciennes pour adopter la nouvelle réforme romaine. (“Một số người, vốn ham thích những điều mới lạ và xem nhẹ truyền thống, đã cổ xúy cho việc từ bỏ các công thức phụng vụ Xitô để tiếp nhận cuộc cải cách mới của Rôma.”) André Malet, tlđd., phần 2, mục IV, tr. 18.

[74] Schneider, tlđd., tr. 242.

[75] Tổng Công Nghị 1601, VI; Canivez, Statuta, tập VII, tr. 204.

[76] Abbatibus et monachis Poloniae et Prussiae in itinere et extra monasteria Ordinis constitutis, more romano missa celebrare conceditur. (“Các viện phụ và đan sĩ của Ba Lan và Phổ, khi đang đi đường và ở bên ngoài các đan viện của Dòng, được ban phép cử hành Thánh lễ theo tập tục Rôma.”) Tổng Công Nghị 1605, LXXXIV; Canivez, tlđd., tập VII, tr. 263.

[77] Concessio nonnullis abbatibus et monachis praecedenti Capitulo facta ut extra Ordinis monasteria constituti romano ritu celebrare possint revocatur ne per eam solvatur Ordinis uniformitas. (“Phép ban cho một số viện phụ và đan sĩ được cử hành Thánh lễ theo nghi thức Rôma khi ở bên ngoài các đan viện của Dòng, vốn đã được Công Nghị trước phê chuẩn, nay bị thu hồi, hầu cho sự thống nhất của Dòng không bị tan vỡ.”) Tổng Công Nghị 1609, X; Canivez, tlđd., tập VII, tr. 269.

[78] Các quy tắc chữ đỏ chi tiết cho Thánh lễ được quy định trong Sách Tập tục (liber usuum); ở cuối Sách Lễ chỉ ghi các quy tắc chung về từng loại Thánh lễ.

[79] Năm 1376, Wolfgang Aprilis, một đan sĩ của Hohenfurt, đã soạn một ordo missae (nghi thức lễ quy) với nhan đề: Canon minor et major secundum usum Sacri Ordinis Cisterciensis (Kinh Nguyện Thánh Thể nhỏ và lớn theo tập tục của Thánh Dòng Xitô).

[80] Missale ad usum S.O. Cist. juxta decreta Capituli generalis dicta Ordinis, Romano conformius redditum primo accentibus ornatum et auctum. (“Sách Lễ dùng cho Thánh Dòng Xitô, được soạn theo các sắc lệnh của Tổng Công Nghị để phù hợp hơn với Sách Lễ Rôma; đây là ấn bản đầu tiên được thêm các dấu nhấn và có các phần bổ sung.”) Paris, nhà Sebastian Cramoisy, 1617.

[81] Tổng Công Nghị 1618, XIV; Canivez, Statuta, tập VII, tr. 332-333.

[82] Louis Lekai, The White Monks, XIV, tr. 182-183.

[83] Tổng Công Nghị 1623, XLIV; tlđd., tập VII, tr. 353.

[84] Ấn bản gần đây nhất được in tại Westmalle năm 1925.

[85] Ad reparandum in officio divino sacri Ordinis uniformitate statuit Capitulum generale ut libri Ordinis corrigantur et imprimantur, ad quod correctionis et impressionis munus deputat… dans eis plenariam potestatem addendi, tollendi et mutandi quae additione, sublatione et mutatione digna judicaverint. (“Để khôi phục sự thống nhất trong Thần Vụ của Dòng, Tổng Công Nghị ấn định rằng các sách của Dòng phải được sửa chữa và in ấn; cho công tác này, [Tổng Công Nghị] đã bổ nhiệm…, ban cho họ toàn quyền thêm, bớt, và thay đổi theo như họ phán đoán là cần thiết.”) Tổng Công Nghị 1651, ΧΧΙΙ; Canivez, tlđd., tập VII, tr. 405.

[86] André Malet, tlđd., phần II, mục IV, tr. 20.

[87] Tlđd., tr. 21.

[88] Tổng Công Nghị 1654, VII; Canivez, Statuta, tập VII, tr. 418.

[89] Một số thành viên của Dòng đã chủ trương chấp nhận nguyên vẹn Sách Thần Vụ Rôma.

[90] Sách Lễ đã được tái bản vào năm 1669.

 

[91] Sắc lệnh, ngày 8 tháng 7 năm 1662.

[92] Malet, tlđd., tr. 22.

[93] In Suprema, chương IV, liên quan đến các chương từ VIII đến XIX của Tu luật Thánh Biển Đức, Về hình thức của Thần Vụ; Séjalon, Nomasticon Cisterciense, tr. 596; Canivez, tlđd., tập VII, tr. 429.

[94] Trilhe, Mémoire pour le cérémonial cistercien (Luận khảo về Sách Nghi Thức Xitô), tr. 21.

[95] Tổng Công Nghị 1667, XXIII; Canivez, tlđd., tập VII, tr. 447.

[96] Nomasticon Cisterciense, tr. 608.

[97] Đoản sắc Impositi nobis, ngày 8 tháng 8 năm 1760.

[98] La Réforme du Droit Liturgique dans l’Ordre de Citeaux, trong Collectanea Ordinis Cisterciensium Reformatorum (Tháng 1, 1952), tr. 23.

[99] Séjalon, tlđd., tr. 84 tt.

[100] Claude Vaussin đã phân biệt giữa các nghi lễ của Thánh Lễ và của Thần Vụ: Missa in altari quoad caeremonias et ritus, celebranda est a sacerdote et a ministris more Ecclesiae Romanae. In choro servantur usus et caeremoniae Ordinis. (“Thánh Lễ tại bàn thờ, xét về các nghi lễ và nghi thức, phải được linh mục và các thừa tác viên cử hành theo tập tục của Giáo hội Rôma. Còn trong các giờ kinh tại ca tòa, phải tuân giữ các tập tục và nghi lễ của Dòng.”)

[101] Tổng Công Nghị 1654, XIV; Canivez, Statuta, tập VII, tr. 418.

[102] Tổng Công Nghị 1487, LI; tlđd., tập IV, tr. 590.

[103] Tổng Công Nghị 1667, XXIII; tlđd., tập VII, tr. 446-447.

[104] Tổng Công Nghị 1672, LII; tlđd., tập VII, tr. 493-494.

[105] Tổng Công Nghị 1672, CCIV; tlđd., tập VII, tr. 519.

[106] Tổng Công Nghị 1683, XXIV: tlđd., tập VII, tr. 536.

[107] Tổng Công Nghị 1683, LVI; tlđd., tập VII, tr. 543.

[108] Tổng Công Nghị 1686, XIV; tlđd., tập VII, tr. 584.

[109] Tổng Công Nghị 1686, XXII; tlđd., tập VII, tr. 585.

[110] Tổng Công Nghị 1686, CLXXXI; tlđd., tập VII, tr. 609.

[111] Rituale cisterciense ex libro Usuum. Definitionibus Ordinis et caeremoniali Episcoporum collectum. (Sách Nghi Thức Xitô, được sưu tập từ Sách Tập Tục, các Định nghĩa của Dòng và Sách Nghi Lễ Giám mục.) Paris, Frédéric Léonard, 1689. Các nghi lễ giám mục được dựa trên Sách Nghi Lễ Giám mục (caeremoniale episcoporum) của Đức Innôcentê X (1650); nghi lễ Rôma hiện hành thì dựa trên sách của Đức Bênêđictô XIV (1752).

[112] Ví dụ: việc sử dụng mũ biretta cùng với mũ trùm. Điều vô lý này đã được một Công nghị cho phép tại các đan viện ở Bohemia và Moravia vào năm 1630, dù mũ biretta đã bị cấm vào năm 1667. Việc tái bản Sách Lễ năm 1669 lại chuẩn nhận việc sử dụng mũ này khi đi đến và rời bàn thờ: mũ trùm được khuyến khích, nhưng đầu không được che trong Thánh lễ.

[113] Tổng Công Nghị 1697, V; Canivez, Statuta, tập VII, tr. 616-617.

[114] Tổng Công Nghị 1699, XXXVIII; tlđd., tập VII, tr. 627.

[115] Sắc lệnh (mandatum) đề ngày 10 tháng 6 năm 1720, văn bản của sắc lệnh này có trong Sách Nghi Thức của năm sau đó, cũng như trong các bản được xuất bản tại Lérins năm 1892 và 1899. Sắc lệnh này bị bỏ qua trong ấn bản của Westmalle năm 1949. Các phần thêm thắt theo “thuyết Gallican” được giữ lại dưới dạng các ghi chú vào năm 1899, và Sách Nghi Thức hiện đang được sử dụng (1949) không có thay đổi nào về phương diện này. Canivez, Le Rite Cistercien, trong Ephemerides Liturgicae, tập LXIII (1949), fasc. III, tr. 279.

[116] Công trình này tiếp nối chương trình đã được Đức Alexanđê VII vạch ra trong Tông hiến In Suprema.

[117] Tổng Công Nghị 1738, CVII; Canivez, Statuta, tập VII, tr. 679-680. Sách này ngày nay được sử dụng trong các đan viện nữ Xitô Nhặt Phép (Trappestine).

[118] Dijon, Thư viện thành phố, Bản thảo viết tay 119 (86).

[119] Schneider, tlđd., phụ lục II, tr. 258-259.

[120] Quae a Sanctissimis, ngày 7 tháng 2 năm 1871.

[121] Bốn mươi lễ mới đã được thêm vào niên lịch: chín lễ được cử hành hai Thánh Lễ, hai lễ mười hai bài đọc, và các lễ còn lại là lễ ba bài đọc hoặc lễ nhớ đơn. Các lễ ba bài đọc đã được đưa vào bởi cuộc cải cách của Claude Vaussin.

[122] Dictionnaire d’Archéologie Chrétienne et de Liturgie, tlđd., cột 1809-1810, chú thích 2.

[123] Năm 1425, một Tông sắc của Đức Martinô V đã loại trừ Hội dòng này khỏi quyền tài phán của Tổng Công Nghị tại Xitô.

[124] Missale Cisterciense ad usum sacrae Congregationis Divi Bernardi in Lusitania et Algarbiorum Regnis, Antwerpiae et Architypographia Plantiniana. (Sách Lễ Xitô dùng cho Hội dòng thánh Bênađô tại các vương quốc Bồ Đào Nha và Algarve, Antwerp, nhà in Plantin).

[125] Pedro Blanco Trías, El Real Monasterio de Santa Maria de Veruela, XI, tr. 284, 290. Palma de Mallorca, 1949.

[126] André Malet, tlđd., phần II, bài IV, tr. 25-26. Vị viện phụ nói rằng các Sách Lễ vẫn còn có thể được thấy ở một số đan viện, nhưng không có linh mục nào để sử dụng chúng.

[127] Breviarium operis Dei ad usum sacri almi Ordinis Cisterciensis per Hispaniam, Madrid, 1826. (Sách Thần Vụ dùng cho Thánh Dòng Xitô cao cả tại Tây Ban Nha).

[128] Dijon, Thư viện thành phố, Bản thảo viết tay 114 (82). Được viết trong khoảng từ năm 1179 đến 1191.

[129] Một phụ lục (III) bàn về sự phục hưng phụng vụ tại Boquen và những nơi khác sẽ được trình bày ở cuối chương.

[130] In caetera quae optime aemulati sunt patres nostri cisterciensis videlicet ordinis inchoatores, hoc quoque studiose et religiose curaverunt, ut in divinis laudibus id canerent quod magis authenticum inveniretur. (“Ngoài những điều khác mà các tổ phụ sáng lập Dòng Xitô chúng ta đã noi theo một cách tuyệt hảo, các ngài cũng chuyên tâm và sốt sắng chăm lo điều này: trong các lời ngợi ca Thiên Chúa, chỉ hát những gì được xem là chính thống nhất.”) Thánh Bênađô, Epistola super antiphonarium cisterciense; Patrologia Latina, tập CLXXXII, cột 265.

[131] Examinatum displicuit eo quod et cantu et littera inventum sit vitiosum et incompositum nimis ac pene omnia contemptibile. (“Sau khi xem xét, [sách] đã bị loại bỏ vì cả giai điệu lẫn lời ca đều bị xét là sai lỗi, quá lộn xộn và gần như hoàn toàn đáng khinh chê.”)

[132] Penitus indignum videbatur qui regulariter vivere proposuerant hos irregulariter laudes Deo decantare. (“Đối với những người đã quyết tâm sống theo tu luật, việc hát những lời ngợi ca Thiên Chúa một cách vô quy tắc là điều hoàn toàn không xứng hợp.”) Praefatio seu Tractatus de cantu seu correctione antiphonarii; Patrologia Latina, tập CLXXXII, cột 266.

[133] Guy của Longpont đã viết phần thứ hai của lời tựa cho Sách Xướng Lễ.

[134] Tractatus de cantu…; Patrologia Latina, tập CLXXXII, cột 1121.

[135] Epistola super antiphonarium cisterciense, tlđd.

[136] Contra usum omnium ecclesiarum, antiphonarium hoc corrigere coacti sumus, magis nimirum naturam quam usum aemulantes. (“Dù đi ngược lại với tập tục đang được thực hành trong Giáo hội, chúng tôi vẫn buộc phải sửa lại Sách Đối Ca này, quả thực là vì muốn noi theo bản chất tự nhiên hơn là theo tập tục.”) Tractatus de Cantu.

[137] Licet enim in vitiis omnia fere conveniant. (“Quả thật, điểm duy nhất mà chúng [các sách đối ca cũ] gần như thống nhất với nhau lại chính là ở những lỗi sai.”) Tlđd.

[138] Tlđd.

[139] Đan viện Biển Đức trong giáo phận Troyes.

[140] Thư 430; Letters of St. Bernard, do Bruno Scott James biên tập (London, 1953), tr. 502.

[141] Epistola LXXI; xem thêm Bona, De Divina Psalmodia, chương XVIII (trong Opera omnia, Antwerp, 1694), IV, tr. 547.

[142] Statuta Ordinis Cisterciensis 1134, LXXIII; Canivez, Statuta, tập I, tr. 30.

[143] Tổng Công Nghị 1217, XXXI; Canivez, tlđd., tr. 472.

[144] Bản thảo viết tay Latinh, phụng vụ, d. 5 (32556).

[145] Tổng Công Nghị 1302, IV; Canivez, tlđd., tập III, tr. 306-307.

[146] Tổng Công Nghị 1320, IX; tlđd., tr. 349.

[147] Một loạt các điều khoản cải tổ Dòng được soạn thảo bởi bốn mươi lăm vị viện phụ tại Học viện thánh Bênađô (Paris) vào năm 1493.

[148] Louis Lekai, The White Monks, XIV, tr. 177. Our Lady of Spring Bank, Okauchee, Wis., 1953.

[149] Tlđd., phần II, bài V, tr. 27.

[150] Speculum Caritatis, sách II, chương XXIII; Patrologia Latina, tập CXCV, cột 571.

[151] Five Centuries of Religion, tập I, phụ lục XXIII, b, tr. 530.

[152] Đan viện Meaux (Yorkshire) vào năm 1396 có đàn organ lớn (organa majora) ở cuối phía tây nhà thờ và đàn organ nhỏ (organa minora) trong ca tòa. Chronica de Melsa, tập III, LXXXII.

[153] Năm 1486, Tổng Công Nghị cho phép có đàn organ tại Schöntal (Wurtemburg): nam juxta prophetam in chordis et organo Domino laudare jubemur. (“vì theo lời tiên tri, chúng ta có bổn phận ca ngợi Chúa với đàn dây và đại phong cầm.”)

[154] Gallia Christiana, tập XIII, cột 633.

[155] Collectanea Ordinis Cisterciensium Reformatorum, năm X, số 2 (ngày 1 tháng 4 năm 1948), tr. 101.

[156] Tlđd.

[157] Bản thảo viết tay 114 (82).

[158] Bản thảo viết tay 229.

[159] Sách Lễ thế kỷ XVII được biên soạn phù hợp hơn với Sách Lễ Rôma (Romano conformius editum), và Nghi thức Cử hành Thánh lễ (ritus celebrandi) của Rôma xuất hiện song song với phần văn bản của Xitô.

[160] Tổng Công Nghị 1515, Χ.

[161] Tổng Công Nghị 1565, XXIV; Canivez, VII, 92.

[162] Tổng Công Nghị 1329, II; Canivez, Statuta, tập III, tr. 385.

[163] Collectaneum Cisterciense (Desclée, Tournai, 1900), tr. XVII–XVIII.

[164] Praecipua festa intelligenda sunt in quibus habetur sermo in capitulo. (“Cần hiểu rằng các lễ chính yếu (praecipua festa) là những lễ trong đó có bài giảng tại phòng hội của đan viện.”) Tổng Công Nghị 1154, XXX; Canivez, Statuta, tập I, tr. 58.

[165] (a) Omnipotens sempiterne Deus, parce poenitentibus (“Lạy Thiên Chúa toàn năng hằng hữu, xin tha thứ cho các hối nhân”); (b) Deus qui non mortem (“Lạy Thiên Chúa, Đấng không muốn kẻ có tội phải chết”); (c) Deus qui humiliatione flectens (“Lạy Thiên Chúa, Đấng đã chịu khuất phục bởi sự khiêm nhường”); (d) Omnipotens sempiterne Deus, qui Ninivitis (“Lạy Thiên Chúa toàn năng hằng hữu, Đấng đã tha thứ cho dân thành Ninivê”).

[166] Tờ 102.

[167] Rubricae Missalis (Westmalle, 1924), tr. 49.

[168] Xem Phụ lục.

[169] Usus, chương XV; Guignard, tlđd., tr. 106.

[170] Usus, chương XIX; tlđd., tr. 110.

[171] Roland Paul, kiến trúc sư của công trình trùng tu (1892–93), được trích dẫn trong Edwin Sledmere, Abbey Dore (Hereford, 1914).

[172] Rèm không được mở trong cuộc rước ngày thứ Sáu. Tổng Công Nghị năm 1953 đã hoàn toàn bãi bỏ cuộc rước này.

[173] Rubricae Missalis (Westmalle, 1924), tr. 49.

[174] Sách lễ quy của nhánh Xitô Chung Phép có quy định tương tự.

[175] Chủ tế mặc áo choàng tím; các thừa tác viên mặc áo alba và mang dây đeo tay (manipulus). Manuale Caeremoniarum, 1908.

[176] Usus, chương XV; Guignard, tlđd., tr. 106.

[177] Phó tế nhận dây đeo tay (manipulus) trước khi công bố Tin Mừng.

[178] Rami tenentur in manibus dum cantatur Passio et Evangelium tantum. (“Các nhành lá được cầm trên tay chỉ trong khi hát bài Thương Khó và Tin Mừng.”) Missale Cisterciense, 1702, tờ 116; Rubricae Missalis (1924), tr. 50.

[179] Ví dụ: Hôn tay trước khi nhận lá; phó tế khi làm phép hương và đọc kinh Munda cor meum cử hành như khi viện phụ hiện diện trong ca tòa.

[180] Dum cantatur haec verba: alii caedebant ramos de arboribus, quisque frangat aliquas particulas de ramo suo, quas in terram projiciat. (“Khi hát những lời này: ‘những người khác thì chặt cành từ cây’, mỗi người hãy bẻ vài mảnh lá của mình và thả xuống đất.”)

[181] Pontificale Sacri Ordinis, chương VIII, tr. 1.

[182] Vào Thứ Hai và Thứ Ba Tuần Thánh, đọc Dominus vobiscum (Chúa ở cùng anh em), nhưng không đọc Gloria tibi Domine (Vinh danh Chúa).

[183] Các Thánh lễ kính Đức Mẹ (de Beata, có từ khoảng năm 1175) và các Thánh lễ cầu cho tín hữu đã qua đời (pro Defunctis) được hưởng những đặc ân riêng, và chỉ không được cử hành vào các ngày Thứ Sáu Tuần Thánh, Thứ Bảy Tuần Thánh, Lễ Giáng Sinh, Phục Sinh và Hiện Xuống. Trong ba lễ trọng này, một lời nguyện (collecta) riêng được đọc thêm trong Thánh lễ của ngày hôm đó để kính Đức Mẹ hoặc để cầu cho các linh hồn. Đặc ân này đã bị Sách Lễ năm 1657 bãi bỏ, nhưng Sách Nghi Thức năm 1689 (quyển II, chương III) lại quy định phải giữ truyền thống này đối với các Thánh lễ cầu hồn. Sách Nghi Thức năm 1721 vẫn giữ lại những điểm mâu thuẫn từ ấn bản trước, cùng với những mâu thuẫn khác ở các phần khác.

 

[184] Tấm khăn thánh cũ (corporale) được người phụ trách phòng thánh đốt trong bồn thánh (piscina).

[185] Solange Corbin, Essai sur la Musique Religieuse Portugaise au Moyen Âge (Tiểu luận về âm nhạc tôn giáo Bồ Đào Nha thời Trung cổ), (Paris, 1952), chương VIII, tr. 312.

[186] Consuetudines, chương XXIII; Usus Cistercienses, các năm 1586, 1641, 1798; Missale Cisterciense, các năm 1512, 1545, 1590, 1762.

[187] (a) Deus qui per Filium tuum, angularem scilicet lapidem (“Lạy Thiên Chúa, Đấng đã nhờ Con của Ngài, tức là tảng đá góc tường…”); (b) Domine Deus Pater omnipotens, lumen indeficiens (“Lạy Chúa là Thiên Chúa, Cha toàn năng, ánh sáng không bao giờ tắt…”); (c) Domine sancte Pater, omnipotens aeterne Deus, benedicentibus nobis (“Lạy Chúa là Cha rất thánh, Thiên Chúa toàn năng hằng hữu, xin ban phúc lành cho chúng con…”).

[188] Veniat quaesumus omnipotens Deus (“Lạy Thiên Chúa toàn năng, chúng con khẩn xin Ngài ngự đến.”).

[189] Sách III, chương XXIII, số 3 và 7.

[190] Usus, chương XXIX; Guignard, tlđd., tr. 121.

[191] Item, cum contineatur in Usibus quod paschalis cereus quantitatem trium librarum panis regularis non excedat, sic intelligit Capitulum generale quod idem paschalis cereus quantitatem decem librarum ad pondus Trecense ullatenus non excedat. (“Vả lại, vì trong Sách Tập Tục quy định rằng nến Phục Sinh không được vượt quá trọng lượng của ba libra bánh thường, Tổng Công Nghị hiểu rằng nến Phục Sinh ấy hoàn toàn không được vượt quá mười libra theo trọng lượng của Troyes.”) Tổng Công Nghị 1270, XI; Canivez, Statuta, tập III, tr. 82.

[192] Tờ 155–156. Dicto Evangelio extinguitur cereus Paschalis a Diacono, nec ulterius accenditur, sed post Missam, ab Ecclesia auferetur, tờ 243. (“Khi Tin Mừng được đọc xong, nến Phục Sinh được phó tế dập tắt, và không được thắp lại nữa, nhưng sau Thánh lễ, được đem ra khỏi nhà thờ.”)

[193] Manuale Caeremonarium (Westmalle, 1908), quyển II, chương VIII, các số 690–691, tr. 207–208.

[194] Rubricae Missalis (Westmalle, 1924), tr. 53.

[195] Số Vàng (Golden Number): Là một số từ 1 đến 19, chỉ vị trí của một năm trong chu kỳ 19 năm của mặt trăng (chu kỳ Meton). Thuật ngữ này là một công cụ thiên văn học cổ xưa, có vai trò thiết yếu trong việc tính toán ngày trăng tròn để ấn định ngày Lễ Phục Sinh. (ctcdg thêm vào)

[196] Manuale Caeremonarium, tlđd.

[197] Ecclesia… ipsis testatur indiculis, qua suis in cereis annuatim scribere solet, ubi tempus Dominicae Passionis in memoriam populis revocans. (“Giáo Hội… làm chứng qua các bảng chỉ dẫn ấy, được viết hằng năm trên nến, để nhắc nhớ dân chúng thời điểm của Cuộc Thương Khó Chúa.”); Lib. de Temp. Rat., chương XLVII; Patrologia Latina, tập XC, cột 494–495. Tập tục này được nhắc lại trong phần quy định của Đêm Vọng Phục Sinh được phục hồi năm 1951: et inter brachia crucis quattuor numeros exprimentes annum currentem, interim dicens (“và giữa các cánh tay của thánh giá có ghi bốn con số biểu thị năm hiện hành, trong khi đọc…”).

[198] Paris Bibl. Nat., n.a. 1669.

[199] Có bốn bài đọc được đọc trong Đêm Vọng lễ Hiện Xuống.

[200] Processionale (1742); Collectaneum (1900), phần II, Rit. Cist., tr. 136.

 

[201] Hystoria de Trinitate cantabitur, et missa dicetur sicut in festo unius Apostoli. (“Phụng vụ về Chúa Ba Ngôi sẽ được hát, và thánh lễ sẽ được cử hành như trong lễ kính một Tông đồ.”) Tổng Công Nghị 1175, I; Canivez, Stat., t. I, tr. 82.

[202] Studia Eucharistica (Antwerp, 1946), tr. 153-4. Như vậy, Đan viện Villers đã cử hành lễ này sáu năm sau lần cử hành đầu tiên tại Fosses (1246), và một năm sau khi lễ được Đức đặc sứ của Giáo hoàng, Hugh de Saint Cher, khai mạc tại nhà thờ Thánh Martinô ở Liège (1251).

[203] Tổng Công Nghị 1278, XLVI; Canivez, tlđd., t. III, tr. 182.

[204] Tổng Công Nghị 1294, LXIII; Canivez, Stat., t. III, tr. 275.

[205] Tổng Công Nghị 1313, IV; tlđd., tr. 327.

[206] Tổng Công Nghị 1318, I; tlđd., tr. 338.

[207] Tổng Công Nghị 1319, I; tlđd., tr. 344.

[208] Tổng Công Nghị 1326, I; tlđd., tr. 372.

[209] Tổng Công Nghị 1332, I; tlđd., tr. 397.

[210] Louis Lekai, The White Monks (Our Lady of Spring Bank, Okauchee, Wis., 1953), phần II, 13, tr. 150-1.

[211] Labbe, Conc., t. X, cột 1749.

[212] Ultimus inter patres, primis certe non impar. (“Người cuối cùng trong số các giáo phụ, nhưng chắc chắn không thua kém những vị đầu tiên.”) Mabillon, lời tựa chung II, 23; Pat. Lat., t. CLXXXII, cột 25-26.

[213] Kinh Sáng, trong Lễ Kính Thánh Danh Chúa Giêsu. Các bài đọc trong Kinh Đêm thứ hai của ngày lễ được trích từ cùng một bài giảng.

[214] Bài giảng về sách Diễm Ca LXI, 4; Pat. Lat., t. CLXXXIII, cột 1072.

[215] Suy niệm VI (Pat. Lat., t. CLXXX, cột 225-6); Về việc Chiêm ngắm Thiên Chúa, 1, 3 (Pat. Lat., t. CLXXXIV, cột 368).

[216] Vào Chúa Nhật Lễ Lá, Bài giảng IV, 5 (Pat. Lat., t. CLXXXV, cột 140).

[217] Pat. Lat., t. CCII, col. 613 seq. (Patrologia Latina, tập CCII, cột 613 tt.)

[218] Quia antecessores nostri et patres de ecclesia Molismensi, quae in honore est beatae Mariae ad Cisterciensem locum, unde et nos exorti sumus, primitus venerunt, idcirco decernimus ut omnes ecclesiae nostrae ac successorum nostrorum in memoria ejusdem coeli et reginae sanctae Mariae fundentur ac dedicentur. (Bởi vì các bậc tiền bối và tổ phụ của chúng tôi đã từ đan viện Molesme, vốn được dâng kính Đức Maria diễm phúc, mà đến Cîteaux, là nơi chúng tôi cũng từ đó mà ra, cho nên chúng tôi quyết nghị rằng tất cả các nhà thờ của chúng tôi và của những người kế vị chúng tôi phải được thiết lập và cung hiến để kính nhớ chính Nữ Vương Thiên Đàng, Thánh Maria.) Stat. Ord. Cist. 1134, XVIII; Canivez, Stat., t. I, p. 17. (Quy chế Dòng Xitô 1134, chương XVIII; Canivez, Statuta, tập I, tr. 17.)

[219] Tổng Công nghị 1281, chương VI; Canivez, tlđd., tập III, tr. 207.

[220] Tổng Công nghị 1335, chương II; Tlđd., tập III, tr. 437.

[221] Rubricae Missalis (Westmalle, 1924), pp. 54-5. (Chỉ dẫn Sách Lễ (Westmalle, 1924), tr. 54-55.)

[222] Una cum candelis hac die conventui distribuendis, apponantur etiam cerei qui per annum in ecclesia accendi debent. Man. Ceremon. (Westmalle, 1908), lib. II, cap. II, 516, p. 168. (Cùng với các nến được phát cho cộng đoàn trong ngày này, cũng cần đặt sẵn những cây nến sẽ phải được thắp trong nhà thờ suốt năm.) Sách Hướng dẫn Nghi lễ (Westmalle, 1908), quyển II, chương II, số 516, tr. 168.)

[223] Tổng Công nghị 1294, chương I (Canivez, Statuta, tập III, tr. 267); Tổng Công nghị 1321, chương I (tlđd., tập III, tr. 352).)

[224] Tổng Công nghị 1295, chương I; Canivez, Statuta, tập III, tr. 278.)

[225] Bernard Backaert, Collect. Ord. Cist. Reform., an. XIII, no. 2, 1 April 1951, P. 118, n. 241. (Bernard Backaert, Tuyển tập Dòng Xitô Cải cách, năm XIII, số 2, ngày 1 tháng 4 năm 1951, tr. 118, ghi chú 241.)

[226] Omnipotens sempiterne Deus, qui ex abundantia caritatis beatam Mariam tuo Filio foecundatam ad Salutationem Elizabeth inspirasti, praesta quaesumus : ut per ejus visitationem donis coelestibus repleamur, et ab omnibus adversitatibus eruamur. Per eumdem Dominum. (Lạy Thiên Chúa toàn năng hằng hữu, Đấng vì lòng yêu thương chan chứa đã linh hứng cho Đức Maria diễm phúc, khi đang cưu mang Con Một Chúa, lên đường viếng thăm bà Êlisabét, cúi xin Chúa cho chúng con, nhờ cuộc thăm viếng của Người, được chan chứa hồng ân của trời và được giải thoát khỏi mọi nghịch cảnh. Chúng con cầu xin nhờ Đức Kitô, Chúa chúng con.) Collectaneum Cist. (Tournai, 1900), p. 75. (Sách Tuyển Tập Dòng Xitô (Tournai, 1900), tr. 75.)

[227] Tổng Công nghị 1220, chương VI; Canivez, Statuta, tập I, tr. 517.

[228] Tổng Công nghị 1286, chương I; tlđd., tập III, tr. 234.

[229] Tổng Công nghị 1289, chương II; tlđd., tập III, tr. 242.

[230] Letter 215; Letters of St. Bernard, edit. Bruno Scott James, pp. 289-93. (Thư 215; trong Các Thư của thánh Bênađô, do Bruno Scott James biên tập, tr. 289-93.)

[231] Letter 442; Letters of St. Bernard, edit. Scott James, p. 508. (Thư 442; trong Các Thư của thánh Bênađô, do Scott James biên tập, tr. 508.)

[232] Anselme Le Bail, Revue Liturgique et Monastique (Advent, 1930), p. 30. (Anselme Le Bail, trong Tạp chí Phụng vụ và Đan tu (Revue Liturgique et Monastique), Mùa Vọng, 1930, tr. 30.)

[233] Eales, Works of St. Bernard, vol. III, p. 154. (Eales, Các tác phẩm của thánh Bênađô, tập III, tr. 154.)

[234] Tổng Công nghị 1356, chương I; Canivez, Statuta, tập III, tr. 531.

[235] Fo. 82v, Lille, Bibl. municip., MS. 30; Leroquais, op. cit., t. III, p. 235. (Tờ 82v, Thư viện thành phố Lille, Bản thảo số 30; Leroquais, tlđd., tập III, tr. 235.)

[236] Tổng Công nghị 1520, chương IX.

[237] Cap. Gen. 1533, VIII. Schneider (op. cit., p. 130) gives the date of the introduction of Sub tuum as 1553. (Tổng Công nghị 1533, chương VIII. Schneider (tlđd., tr. 130) lại đưa ra niên đại việc đưa vào sử dụng kinh Sub tuum là năm 1553.)

[238] Consuet., cap. XXXVII; Nomast. Cist., p. 112. (Tập tục, chương XXXVII; Nomasticon Cisterciense, tr. 112.)

[239] Tổng Công nghị 1220, chương VI; Canivez, Statuta, tập I, tr. 517.

[240] Caesarius of Heisterbach (ob. c. 1240) suggests that the office de Beata on Saturday received its impetus from the miracle of the picture at Constantinople. Louis Gougaud, Dévotions et Pratiques Ascétiques du Moyen Age (Maredsous, 1925), chap. IV, p. 70. (Caesarius thành Heisterbach (mất k. 1240) cho rằng giờ kinh de Beata vào ngày Thứ Bảy được thúc đẩy bởi phép lạ về bức ảnh tại Constantinople. Louis Gougaud, Lòng sùng kính và các thực hành khổ chế thời Trung cổ (Maredsous, 1925), chương IV, tr. 70.)

[241] Tổng Công nghị 1194, chương LXIII; Canivez, tlđd., tập I, tr. 181.

[242] Rubricae Missalis (Westmalle, 1924), p. 6. (Chỉ dẫn Sách Lễ (Westmalle, 1924), tr. 6.)

[243] Tổng Công nghị 1157, chương I; Canivez, tlđd., tập I, tr. 60.

[244] Tổng Công nghị 1185, chương XXVIII; Canivez, Statuta, tập I, tr. 101-102.

[245] Tổng Công nghị 1373, chương I; tlđd., tập III, tr. 553.

[246] Compline de Beata follows compline of the day. (Kinh Tối kính Đức Mẹ được đọc sau kinh Tối trong ngày.)

[247] E.g. Feasts of our Lady. (Ví dụ: Các lễ kính Đức Mẹ)

[248] Tổng Công nghị 1218, chương I; Canivez, Statuta, tập I, tr. 485.

[249] Tổng Công nghị 1220, chương VI (tlđd., tập I, tr. 517); Tổng Công nghị 1221 (tlđd., tập II, tr. 2).

[250] Tổng Công nghị 1272, chương IV; tlđd., tập III, tr. 104.

[251] Novell., dist. V, cap. II; Nomast. Cist., p. 502. (Các định nghĩa mới, phân đoạn V, chương II; Nomasticon Cisterciense, tr. 502.)

[252] (a) In Assump., serm. IV, 8; (b) In Oct. Assump., serm. XV. ((a) Về Lễ Lên Trời, bài giảng IV, 8; (b) Trong Tuần Bát Nhật Lễ Lên Trời, bài giảng XV.)

[253] Cap. Gen. 1448, II; Canivez, Stat., t. IV, 606. (Tổng Công nghị 1448, chương II; Canivez, Statuta, tập IV, tr. 606.)

[254] Nomast. Cist., p. 297. The Libellus Antiquarum Definitionum says: Commemorationes sanctorum novae vel festa non fiant, nisi de consensu Capituli Generalis. Nomast . Cist., p. 404. (Nomasticon Cisterciense, tr. 297. Sách Libellus Antiquarum Definitionum (Tập các Định nghĩa Cổ xưa) viết: Các lễ tưởng niệm và các lễ kính mới không được cử hành, trừ khi có sự chấp thuận của Tổng Công nghị. Nomasticon Cisterciense, tr. 404.)

[255] Collect. Ord. Cist. Ref., t. VIII (1946), PP. 9-16. (Tuyển tập Dòng Xitô Cải cách, tập VIII (1946), tr. 9-16.)

[256] Anselme le Bail, L’Ordre de Citeaux: La Trappe (Paris, 1947), chap. V, p. 115. (Anselme le Bail, Dòng Xitô: La Trappe (Paris, 1947), chương V, tr. 115.)

[257] Seraphin Lenssen, Collect. Ord. Cist. Ref., an. X, no. 1 (January 1948), pp. 7-18. (Seraphin Lenssen, Tuyển tập Dòng Xitô Cải cách, năm X, số 1 (tháng 1 năm 1948), tr. 7-18.)

[258] Malet, op. cit., part II, art. III, p. 17. The recent edition of the Statuta has considerably augmented the number of concessions: On trouve ainsi qu’au XIIIe siècle, le chapitre général fit environ deux cents concessions de fêtes nouvelles ou d’élévation de rite. J. M. Canivez, Le Rite Cistercien, Ephem. Liturg., vol. LXIII (1949), fasc. III, p. 288. (André Malet, tlđd., phần II, bài III, tr. 17. Ấn bản gần đây của sách Statuta đã gia tăng đáng kể số lượng các đặc ân: “Như vậy người ta thấy rằng vào thế kỷ XIII, tổng công nghị đã ban khoảng hai trăm đặc ân về các lễ mới hoặc về việc nâng bậc lễ.” J. M. Canivez, “Nghi thức Xitô”, trong Ephemerides Liturgicae, tập LXIII (1949), fasc. III, tr. 288.)

[259] The Apostolic letter was addressed to John, monk of Clairvaux, a former archbishop of Lyons. (Tông thư này được gửi đến Gioan, đan sĩ Clairvaux, một cựu tổng giám mục thành Lyons.)

[260] A feast of Twelve Lessons on 11 April; transferred to 29 April in 1224; a feast of Two Masses in 1259. (Lễ Mười hai Bài đọc vào ngày 11 tháng Tư; được dời đến ngày 29 tháng Tư năm 1224; Lễ hai Thánh lễ vào năm 1259.)

[261] Solicitudo pastoralis, 23 December 1705. (Đoản sắc Solicitudo pastoralis, ngày 23 tháng 12 năm 1705.)

[262] Alias a Congregatione, 27 September 1710. (Sắc lệnh Alias a Congregatione, ngày 27 tháng 9 năm 1710.)

[263] Card. Bilio, Concessio et approbatio officii et missae in honorem Beati Eugenii III, Rome, 1873. (Hồng y Bilio, Phê chuẩn và chấp thuận Phụng vụ và Thánh lễ kính Chân phước Eugenius III, Rôma, 1873.)

[264] The relics of this Cistercian beatus disappeared at the French Revolution. (Hài cốt của vị chân phước Xitô này đã bị thất lạc trong cuộc Cách mạng Pháp.)

[265] Confirmed by pontifical brief in 1871. (Được xác nhận bởi đoản sắc giáo hoàng năm 1871.)

[266] Tổng Công nghị 1202, chương I; Canivez, Statuta, tập I, tr. 275.

[267] Cf. Carmelite rite. (So sánh với nghi thức Cát Minh.)

[268] Dict. d’Archéol. Chrét. et de Lit., t. II, col. 2169. (Từ điển Khảo cổ học và Phụng vụ Kitô giáo, tập II, cột 2169.)

[269] Tổng Công nghị 1336, chương V; Canivez, Statuta, tập III, tr. 442.

[270] Rit. Cist., lib. II, cap. VI, n. 3. The votive Masses of Easter and the Holy Trinity were restored in 1924 (Rubr. Missal., rubr. gen., tit. IV, no. 4, p. 5). (Nghi thức Xitô, quyển II, chương VI, số 3. Các thánh lễ tùy chọn kính Lễ Phục Sinh và Chúa Ba Ngôi đã được phục hồi vào năm 1924 (Chỉ dẫn Sách Lễ, chỉ dẫn chung, đề mục IV, số 4, tr. 5).)

[271] Canivez, Le Rite Cistercien, Ephem. Liturg., vol. LXIII (1949), fasc. III, p. 310. (Canivez, “Nghi thức Xitô”, trong Ephemerides Liturgicae, tập LXIII (1949), fasc. III, tr. 310.)

[272] Stat. Ord. Cist., 1134, III; Canivez, Stat., t. I, p. 13. (Quy chế Dòng Xitô, 1134, chương III; Canivez, Statuta, tập I, tr. 13.)

[273] Kalendarium cisterciense, seu Martyrologium sacri ordinis Cisterciensis, romanis rubricis accomodatum. (Lịch phụng vụ Xitô, hay Tử đạo lục của Dòng Xitô thánh, được điều chỉnh cho phù hợp với các chỉ dẫn của nghi lễ Rôma.)

[274] Exord. Parv.; Louis Lekai, op. cit., append. I, p. 265. (Exordium Parvum; Louis Lekai, tlđd., phụ lục I, tr. 265.)

[275] Ibid. (Tlđd.)

[276] Rubbricae Missalis (Westmalle, 1924), rub. gen., tit. XXI, 4, p. 18. (Chỉ dẫn Sách Lễ (Westmalle, 1924), chỉ dẫn chung, đề mục XXI, số 4, tr. 18.)

[277] Tổng Công nghị 1263, chương IX; Canivez, Statuta, tập III, tr. 11.

[278] Canivez, tlđd., tập I, tr. 17.

[279] Công nghị 1157; Canivez, tlđd., tập I, tr. 61.

[280] Cruces cum auro et argento non portentur ad processionem. Cap. Gen. 1158, XII; Canivez, ibid., p. 69. (Không được rước thánh giá bằng vàng và bạc trong các cuộc rước. Tổng Công nghị 1158, chương XII; Canivez, tlđd., tr. 69.)

[281] Unam tantum crucem licet super altare ponere praeter communem ligneam, cum vase reliquiarum, sine cereis, in praecipuis festivitatibus tantum ad missas. (Chỉ được phép đặt một cây thánh giá trên bàn thờ, ngoài cây thánh giá gỗ thường dùng, cùng với bình thánh tích và không có nến; và chỉ được làm vậy trong các Thánh lễ vào những ngày đại lễ.) Tổng Công nghị 1185, chương IV; Canivez, tlđd., tr. 98.

[282] Lib. I, cap. II, n. 4. (Quyển I, chương II, số 4.)

[283] Exord. Parv., cap. XVII. Candlesticks were also of wood or copper. (Exordium Parvum, chương XVII. Chân nến cũng được làm bằng gỗ hoặc đồng.)

[284] Consuet., cap. LIII (Nomast. Cist., p. 125); cf. cap. XXII (ibid., p. 102) and cap. XXIII (ibid., p. 105). (Tập tục, chương LIII (trong Nomasticon Cisterciense, tr. 125); x. chương XXII (tlđd., tr. 102) và chương XXIII (tlđd., tr. 105).)

[285] Ex Cartario Ripatorii; Martène, Thes. Nov. Anecdot., lib. I, col. 775. (Từ Văn khố Larivour; Martène, Thesaurus Novus Anecdotorum, quyển I, cột 775.)

[286] Tổng Công nghị 1226, chương I; Canivez, Statuta, tập II, tr. 48.

[287] Nec accendantur tortitia vel cerei in elevatione hostiae salutaris nec plura luminaria circa altaria in solemnitatibus accendantur, nisi secundum quod continetur in diffinitionibus distinctionis primae capitulo nono, quae sic incipit: Cruces pictas, etc. Cap. Gen. 1270, XI; Canivez, Stat., t. III, p. 82. (Không được thắp đuốc hay nến khi nâng Bánh Thánh cứu độ, cũng không được thắp nhiều đèn quanh bàn thờ trong các lễ trọng, trừ phi tuân theo những gì được ghi trong các định nghĩa của phân đoạn thứ nhất, chương chín, vốn bắt đầu là: Thánh giá có sơn màu, v.v. Tổng Công nghị 1270, chương XI; Canivez, Statuta, tập III, tr. 82.)

[288] Tổng Công nghị 1288, chương I; tlđd., tr. 240.

[289] Similiter a parte epistolae extra altare habeatur cereus ad elevationem Sacramenti accendendus. Man. Caeremon. (Westmalle, 1924), lib. I, cap. I, 6, p. 2. (Tương tự, ở phía Thư tín, bên ngoài bàn thờ, phải có một cây nến để được thắp lên khi nâng Mình Thánh. Sách Hướng dẫn Nghi lễ (Westmalle, 1924), quyển I, chương I, số 6, tr. 2.)

[290] De lumine oratorii. Lampadem tam die quam nocte jugiter ardentem in oratorio qui voluerit et potuerit, habeat. Cap. Gen. 1152, V; Canivez, op. cit., t. I, p. 46. (Về ánh sáng trong nhà nguyện. Ai muốn và có thể, thì được phép có một ngọn đèn cháy liên tục cả ngày lẫn đêm trong nhà nguyện. Tổng Công nghị 1152, chương V; Canivez, tlđd., tập I, tr. 46.)

[291] Tổng Công nghị 1189, chương XII; tlđd., tr. 112.

[292] Tổng Công nghị 1195, chương XXV; tlđd., tr. 186.

[293] Tổng Công nghị 1185, chương IV; tlđd., tr. 98. X. Tổng Công nghị 1197, chương IV; tlđd., tr. 210.

[294] In praecipuis festivitatibus cum reliquiae ponuntur altari duo cerei apponantur altari cum eisdem, praeter candelas hinc et inde parietibus defixas. (Vào các ngày đại lễ, khi thánh tích được đặt trên bàn thờ, sẽ có hai cây nến được đặt trên bàn thờ đi kèm với chúng, ngoài những cây nến đã được gắn cố định vào tường ở hai bên.) Inst. Cap. Gen., dist. I, cap. IX (Nomast. Cist., p. 289); Lib. Ant. Def., dist. III, cap. II (Nomast. Cist., p. 396). (Các Định chế của Tổng Công nghị, phân đoạn I, chương IX (trong Nomasticon Cisterciense, tr. 289); Tập các Định nghĩa Cổ xưa, phân đoạn III, chương II (trong Nomasticon Cisterciense, tr. 396).)

[295] Inst. Cap. Gen., dist. I, cap. VII; Nomast. Cist., p. 288. (Các Định chế của Tổng Công nghị, phân đoạn I, chương VII; trong Nomasticon Cisterciense, tr. 288.)

[296] Le Saint Sacrament n’y est point conservé au grand autel, mais dans un tabernacle ou armoire qui est dans le fond de l’église, du côté de l’épître, et qui n’est fermé que d’une grille de fer; en sorte que tout le monde peut voir le S. Ciboire. Voy. Lit. (Paris, 1717), part I, p. 113. (Mình Thánh không được lưu giữ tại bàn thờ chính, mà trong một nhà tạm hoặc một tủ thờ ở cuối nhà thờ, về phía bàn đọc Thánh Thư. Nơi này chỉ được che bằng một cửa song sắt, để mọi người đều có thể nhìn thấy bình Mình Thánh. Chuyến du khảo phụng vụ (Paris, 1717), phần I, tr. 113.)

[297] The sacrament house is still in use, although the church has become parochial. (Nhà tạm dạng tháp này vẫn còn được sử dụng, ngay cả khi nhà thờ đã trở thành một nhà thờ giáo xứ.)

[298] Supra mensam altaris sub parva umbella. Archief. van het Aartsbisdom, Utrecht, XV, 420. Melrose, at the time of its destruction in the 16th century, reserved in a hanging pyx. (Trên mặt bàn thờ, dưới một tán nhỏ. Văn khố Tổng giáo phận Utrecht, XV, 420. Đan viện Melrose, vào thời điểm bị phá hủy vào thế kỷ XVI, đã lưu giữ (Mình Thánh) trong một hộp treo.)

[299] De crucifixo majoris altaris eminet baculus ferreus incurvatus super locum calicis, pendulum habens vitream capsam pro cibario ad instar lucernae. Joseph Hahn, Reflexions on Citeaux on the occasion of the general chapter of 1699. (Từ cây thánh giá trên bàn thờ chính, một thanh sắt uốn cong vươn ra phía trên vị trí đặt chén thánh. Thanh sắt này treo một hộp đựng Mình Thánh bằng kính, có hình dạng giống như một chiếc đèn lồng.) Joseph Hahn, Reflexions on Citeaux on the occasion of the general chapter of 1699. (Joseph Hahn, Suy tư về Cîteaux nhân dịp tổng công nghị năm 1699.)

[300] Liv. I, chap. III, n. 3. (Quyển I, chương III, số 3.)

[301] Martène, Voy. Lit. (Paris, 1717), part I, p. 75. (Martène, Chuyến du khảo phụng vụ (Paris, 1717), phần I, tr. 75.)

[302] It would be a gracious act if the figure was restored to Boquen to serve its original purpose. (Sẽ là một cử chỉ cao đẹp nếu pho tượng được trả về Boquen để phục vụ cho mục đích ban đầu của nó.)

[303] Lib. II, cap. VIII, n. 34. (Quyển II, chương VIII, số 34.)

[304] Tổng Công nghị 1601, chương VII, XXVIII; Canivez, Statuta, tập VII, tr. 207.)

[305] Liv. I, chap. III, n. 8, 9. (Quyển I, chương III, số 8, 9.)

[306] Contre le milieu de l’autel formé d’une simple table de pierre que soutiennent un massif de maçonnerie et quatre colonettes, une crosse en bronze doré tient suspendue une colombe dont les ailes pliées se soulevent pour recevoir la custode et le petit corporal contenant les hosties reservées aux infirmes. Schneider, op. cit., part II, 1, p. 110. (Tựa vào giữa bàn thờ là một giá đỡ hình gậy mục tử bằng đồng mạ vàng. Bản thân bàn thờ được cấu tạo từ một mặt bàn đá đơn giản, đỡ trên một khối xây và bốn cột nhỏ. Giá đỡ này giữ treo một con chim bồ câu; đôi cánh gập của nó có thể nâng lên để nhận hộp đựng Mình Thánh (custode) và tấm khăn thánh nhỏ đựng các bánh thánh dành cho bệnh nhân.) (Schneider, tlđd., phần II, 1, tr. 110.)

[307] MS. of Lucern; ap. Martène, Thes. Nov. Anecdot., t. IV, col. 1293. Cf. Prohibetur ne in altaribus nostris habeantur mappae limbatae. Cap. Gen. 1199, V; Canivez, Stat., t. I, p. 233. (Bản thảo Lucerne; trích trong Martène, Thesaurus Novus Anecdotorum, tập IV, cột 1293. X. “Bị cấm không được có khăn bàn thờ có viền trên các bàn thờ của chúng ta.” Tổng Công nghị 1199, chương V; Canivez, Statuta, tập I, tr. 233.)

[308] Tổng Công nghị 1256, chương VI; tlđd., tập II, tr. 422.

[309] Omnia monasteria ornamenta, vasa, utensilia, sine auro et argento et gemmis, praeter calicem et fistulam: quae quidem duo sola argentea et deaurata sed aurea nequaquam habere permittimur. Stat. Ord. Cist., 1134, X; Canivez, Stat., t. I, p.15. (Tất cả các đồ trang trí, các bình, và dụng cụ của đan viện đều phải không có vàng, bạc hay đá quý, ngoại trừ chén thánh và ống hút: chỉ riêng hai vật này là được phép làm bằng bạc và được mạ vàng, nhưng tuyệt đối không được làm bằng vàng ròng.) (Quy chế Dòng Xitô, 1134, chương X; Canivez, Statuta, tập I, tr. 15.)

[310] Mervyn Archdall, Monasticon Hibernicum (London, 1786), p. 479. (Mervyn Archdall, Monasticon Hibernicum (London, 1786), tr. 479.)

[311] Today Tulle. (Ngày nay là Tulle.)

[312] Man. Caeremon (Westmalle, 1908). (Sách Hướng dẫn Nghi lễ (Westmalle, 1908).)

[313] Exord. Parv., cap. XVII. (Exordium Parvum, chương XVII.)

[314] Pallia vero atque dalmaticas, cappas, tunicasque ac toto dimiserunt. Ibid. (Họ đã loại bỏ hoàn toàn các dây Pallium cũng như áo phó tế, áo choàng phụng vụ và áo phụ phó tế. Tlđd.)

[315] Similiter sine pallio auro vel argento. Ibid. (Tương tự, không có viền bằng vàng hoặc bạc. Tlđd.)

[316] De pallio tantum, sine auro et argento. Ibid. (Chỉ có viền trang trí, nhưng không bằng vàng hoặc bạc. Tlđd.)

[317] Stat. Ord. Cist., 1134; X, Canivez, Stat. t. I, p. 15. (Quy chế Dòng Xitô, 1134; chương X, Canivez, Statuta, tập I, tr. 15.)

[318] Tổng Công nghị 1152, chương XVI; Canivez, tlđd., tập I, tr. 48. X. Tổng Công nghị 1180, chương III; tlđd., tr. 87.

[319] Tổng Công nghị 1157, chương XVII; tlđd., tr. 61.

[320] Tổng Công nghị 1183, chương XII; tlđd., tr. 93.

[321] Tổng Công nghị 1195; chương XXXIII; tlđd., tr. 187.

[322] Tổng Công nghị 1207, chương VII; Canivez, Statuta, tập I, tr. 335.

[323] Annal. Cist., t. I, append. I, Series Abbatum Archi-coenobii Cisterciensis (B. Guy III). (Biên niên sử Dòng Xitô, tập I, phụ lục I, Danh sách các Viện phụ Đan viện Cîteaux (Chân phước Guy III).)

[324] Man. Caeremon. (Westmalle, 1908), n. 24. (Sách Hướng dẫn Nghi lễ (Westmalle, 1908), số 24.)

[325] Braun, Die Liturgische Gewandung im Okzident und Orient ., p. 738, Freiburg, 1907. (Braun, Phẩm phục Phụng vụ ở Tây phương và Đông phương, tr. 738, Freiburg, 1907.)

[326] J. M. Canivez, Le Rite Cistercien, Ephem. Liturg., vol. LXIII (1949), fasc. III, p. 295. (J. M. Canivez, “Nghi thức Xitô”, trong Ephemerides Liturgicae, tập LXIII (1949), fasc. III, tr. 295.)

[327] In oblatione Hostiae salutaris quam usque ad defectum ultimum vix aliquando intermisit artus sibi vix cohaerentes vigore spiritus sustentabat, semetipsum pariter offerens acceptabilem Hostiam in odorem suavitatis. Gaufrid, Vita Prima, lib. V, cap. I. (Ngài hầu như không bao giờ bỏ việc dâng Hy lễ cứu độ, ngay cả cho đến khi suy kiệt cuối đời. Trong lúc cử hành, ngài dùng sức mạnh tinh thần để nâng đỡ thân xác rã rời của mình, đồng thời cũng tự hiến dâng chính mình như một của lễ đẹp lòng Thiên Chúa, tỏa hương thơm ngát.) (Gaufrid, Cuộc Đời Thứ Nhất, quyển V, chương I.)

[328] De quibus dicitur quod rarissime celebrant et abstinent ab altari. Cap. Gen. 1202, XXV; Canivez, Stat., t. I, p. 281. (Về những người được cho là rất hiếm khi cử hành [Thánh lễ] và tránh né bàn thờ. Tổng Công nghị 1202, chương XXV; Canivez, Statuta, tập I, tr. 281.)

[329] Les prestres qui voudront célébrer la messe depuis la sortie du Chapitre jusqu’à Tierce sont exempts du travail à moins que l’Abbé n’en juger autrement, en obligeant du moins une partie d’y aller. Rituel de Cisteaux (1724), part II, liv. I, chap. III, n.7. (Các linh mục muốn dâng Thánh lễ trong khoảng thời gian từ sau Giờ Hội Chung đến Giờ Ba thì được miễn lao động, trừ khi Viện phụ quyết định cách khác và buộc ít nhất một phần trong số họ phải đi lao động.) (Sách Nghi thức Dòng Xitô (1724), phần II, quyển I, chương III, số 7.)

[330] Voy. Lit. (Paris, 1717), part II, р. 149. (Chuyến du khảo phụng vụ (Paris, 1717), phần II, tr. 149.)

[331] Dial. inter Clun. et Cist. Mon., dial. za particula, LX; Martène, Thes. Nov. Anecdot., t. V, col. 1627. (Đối thoại giữa một đan sĩ Cluny và một đan sĩ Xitô, đối thoại phần thứ hai, LX; Martène, Thesaurus Novus Anecdotorum, tập V, cột 1627.)

[332] The Constitutions of 1601 (VII, no. 26) still prescribed seven Communions a year. (Hiến pháp năm 1601 (chương VII, số 26) vẫn quy định bảy lần Rước lễ một năm.)

[333] Stat. Ord. Cist., 1134, XII; Canivez, Stat., t. I, p. 33. (Quy chế Dòng Xitô, 1134, chương XII; Canivez, Statuta, tập I, tr. 33.)

[334] Rer. Lit., lib. I, cap. XXV, 4, p. 238. (Các Vấn đề Phụng vụ, quyển I, chương XXV, 4, tr. 238.)

[335] Cum ex perceptione sanguinis Domini post sanctam communionem in calice solent percipere personae ordinis pericula gravia jam evenerint, et possint evenire in posterum graviora, ordinat Capitulum Generale quod monachi, conversi et moniales Ordinis, exceptis ministris altaris, ad calicem more solito non accedant. Cap. Gen. 1261. (Xét rằng, từ việc các đan sĩ trong Dòng quen rước Máu Thánh Chúa trong chén thánh sau khi đã lãnh nhận Mình Thánh, những nguy hiểm nghiêm trọng đã xảy ra và những điều còn nghiêm trọng hơn có thể xảy ra trong tương lai, Tổng Công nghị ra quy định rằng các đan sĩ, tu sĩ trợ sĩ và nữ tu của Dòng, ngoại trừ các thừa tác viên bàn thờ, không được tiến đến chén thánh theo lệ thường nữa.) (Tổng Công nghị 1261.)

[336] The reception of the chalice by the deacon and subdeacon of the Mass was forbidden by the council of Basle (1437), at which the abbot of Cîteaux, John VII Picart, was present. A similar prohibition appeared about the same time for the Congregation of Castile. Manrique, commenting on this withdrawal of the chalice, says: ne in re gravissima ab Ecclesiae Romanae usu recederemus. Annal. Cist., t. I, append. I. (Công đồng Basle (1437), với sự tham dự của viện phụ Cîteaux là Gioan VII Picart, đã cấm các phó tế và phụ phó tế không được rước Máu Thánh. Một lệnh cấm tương tự cũng xuất hiện cùng thời điểm cho Hội dòng Castile. Khi bình luận về việc ngưng cho rước Máu Thánh này, Manrique đã viết: ne in re gravissima ab Ecclesiae Romanae usu recederemus (để trong một vấn đề hết sức quan trọng, chúng ta không xa rời thực hành của Giáo hội Rôma). Biên niên sử Dòng Xitô, tập I, phụ lục I.)

[337] The lips were purified on a napkin. (Môi được lau sạch bằng một tấm khăn.)

[338] Lib. II, cap. XIII, n. 29. (Quyển II, chương XIII, số 29.)

[339] Lib. II, cap. X, n. 34. (Quyển II, chương X, số 34.)

[340] Part I, liv. I, chap. XVIII, n. 1. (Phần I, quyển I, chương XVIII, số 1.)

[341] Schneider, op. cit., part II, XXII, p. 201. (Schneider, tlđd., phần II, XXII, tr. 201.)

[342] Cap. Gen. 1262, VIII; Canivez, Stat., t. III, p. 2. (Tổng Công nghị 1262, chương VIII; Canivez, Statuta, tập III, tr. 2.)

[343] The general chapter of 1154 (Cap. Gen. 1154, XXVII; ibid., t. I, p. 58) directed priests who officiated as deacons to wear their stoles round their necks. (Tổng Công nghị năm 1154 (Tổng Công nghị 1154, chương XXVII; tlđd., tập I, tr. 58) đã chỉ thị các linh mục thi hành tác vụ phó tế phải đeo dây các phép quanh cổ.)

[344] The oblata and cross are censed. (Lễ vật và thánh giá được xông hương.)

[345] Rubr. Missal. (1924), II, Rit. Servand. in celeb. Missae, tit. XV, p. 45. (Chỉ dẫn Sách Lễ (1924), II, Nghi thức cử hành Thánh lễ, đề mục XV, tr. 45.)

[346] The general chapter of 1953 directed the matutinal Mass to be said after lauds without official assistance. (Tổng Công nghị năm 1953 đã chỉ thị cử hành Thánh lễ ban sáng sau giờ Kinh Sáng mà không có sự phụ giúp theo nghi thức.)

[347] Incense is not used at solemn vespers. (Hương không được sử dụng trong các giờ Kinh Chiều trọng thể.)

[348] Tổng Công nghị 1223, chương V; Canivez, Statuta, tập II, tr. 23.

[349] Tổng Công nghị 1492, chương XV; tlđd., tập VI, tr. 34.

[350] Tổng Công nghị 1601, chương IX; tlđd., tập VII, tr. 209.

[351] Tổng Công nghị 1672, chương LXXXIX; tlđd., tập VII, tr. 502.

[352] Tổng Công nghị 1251, chương VII (tlđd., II, 361-362); Tổng Công nghị 1252, chương V (tlđd., II, 376-377)

[353] Tổng Công nghị 1273, chương I; tlđd., tập III, tr. 114-115.

[354] The traditional rite and its revival in recent years are described in appendices. (Nghi thức truyền thống và sự phục hồi của nó trong những năm gần đây được mô tả trong các phần phụ lục.)

[355] Rubr. Missal. (1924), III, p. 59. (Chỉ dẫn Sách Lễ (1924), III, tr. 59.)

[356] Ibid., II, Rit. Servan. in celeb. Missae, tit. II, p. 21. The imposition of incense in the sacristy is found in Ordo Romanus I (O.R. I, 8; Pat. Lat., t. LXXVIII, col. 941), an 11th-century sacramentary of Stavelot, and in the rite of Braga. (Tlđd., II, Nghi thức cử hành Thánh lễ, đề mục II, tr. 21. Việc bỏ hương vào bình trong phòng thánh được tìm thấy trong Sách Nghi Lễ Rôma I (O.R. I, 8; Patrologia Latina, tập LXXVIII, cột 941), một Sách Bí tích thế kỷ XI của Stavelot, và trong nghi thức Braga.)

[357] Collect. Cist. (Westmalle, 1900), part II, lib. I, Rit. Cist., p. 127. (Tuyển tập Xitô (Westmalle, 1900), phần II, quyển I, Nghi thức Xitô, tr. 127.)

[358] Ibid., lib. III, p. 185. The words Ideo precor vos, orate pro me have been added. (Tlđd., quyển III, tr. 185. Các lời Ideo precor vos, orate pro me (Vì vậy, tôi xin anh chị em cầu nguyện cho tôi) đã được thêm vào.)

[359] Ibid., p. 191. (Tlđd., tr. 191.)

[360] Tổng Công nghị 1184; chương IX; Canivez, Statuta, tập I, tr. 96.

[361] Op. cit., Rit. Servan. in celeb. Missae, tit. VI, p. 27. (Tlđd., Nghi thức cử hành Thánh lễ, đề mục VI, tr. 27.)

[362] Diaconus opertis manibus de offertorio tenens sinistra manu pedem calicis, dextra autem patenam offerat sacerdoti. Us. Cist., cap. LIII; Bona, Rer. Lit., lib. I, cap. XXV, 12, p. 253. (Phó tế, với đôi tay được phủ bằng khăn dâng lễ, tay trái cầm chân chén thánh, tay phải cầm đĩa thánh, dâng cho linh mục. Tập tục Dòng Xitô, chương LIII; Bona, Các Vấn đề Phụng vụ, quyển I, chương XXV, 12, tr. 253.)

[363] Tổng Công nghị 1396, chương XXXIII; Canivez, Statuta, tập III, tr. 675-676.)

[364] Cap. Gen. 1390, I; ibid., pp. 572-3. (Tổng Công nghị 1390, chương I; tlđd., tr. 572-573.)

[365] The diocese of Linköping in Sweden adopted its use as a hymn after Communion about 1450. (Giáo phận Linköping ở Thụy Điển đã sử dụng bài này như một thánh thi sau Hiệp lễ vào khoảng năm 1450.)

[366] Tổng Công nghị 1210, chương V; Canivez, tlđd., tập I, tr. 369.

[367] Tổng Công nghị 1215, 1; tlđd., tr. 434.

[368] Tổng Công nghị 1232, chương III; tlđd., tập II, tr. 101.

[369] Op. cit., t. IV, rem. XXVII pp. 200-1. (Tlđd., tập IV, ghi chú XXVII, tr. 200-201.)

[370] Tổng Công nghị 1214, chương LXI (Canivez, Statuta, tập I, tr. 429); Tổng Công nghị 1215, chương I (tlđd., tr. 434).

[371] Liv. II, chap. IV, per. 3. (Quyển II, chương IV, đoạn 3.)

[372] Henriquez, Regula Const. de prévil. Ord. Cist., p. 273. (Henriquez, Tu luật, Hiến pháp và Đặc ân của Dòng Xitô, tr. 273.)

[373] Schneider, op. cit., part II, XIII, p. 166. (Schneider, tlđd., phần II, XIII, tr. 166.)

[374] Ritus Celebrandi. The Usos of 1586 directed the deacon to raise the chasuble at the elevation: the subdeacon and thurifer were to kneel. Usos (1586), cap. XV; Schneider, op. cit., p. 167. (Nghi thức Cử hành. Sách Usos năm 1586 chỉ thị phó tế nâng áo lễ khi nâng Mình Thánh: phụ phó tế và người xông hương phải quỳ gối. Usos (1586), chương XV; Schneider, tlđd., tr. 167.)

[375] Rubr. Missal. (1924), II, Rit. Servand. in celeb. Miss., tit. X, p. 37. (Chỉ dẫn Sách Lễ (1924), II, Nghi thức cử hành Thánh lễ, đề mục X, tr. 37.)

[376] Man. Caeremon. (1908), Lib. I, cap. III, 76, p. 22; lib. I, cap. VI, 151, pp. 38-9. (Sách Hướng dẫn Nghi lễ (1908), Quyển I, chương III, 76, tr. 22; quyển I, chương VI, 151, tr. 38-39.)

[377] Ibid., lib. I, cap. VI, 152, p. 39; lib. I, cap. XV, 332, p. 103. (Tlđd., quyển I, chương VI, 152, tr. 39; quyển I, chương XV, 332, tr. 103.)

[378] Ibid., lib. I, cap. XVI, 382, p. 132; lib. I, cap. XVII, 432, p. 147. Cf. Reg. S. Bened., cap. XXXVIII. (Tlđd., quyển I, chương XVI, 382, tr. 132; quyển I, chương XVII, 432, tr. 147. X. Tu luật Thánh Biển Đức, chương XXXVIII.)

 

Liên quan khác

THÁNH BÊNAĐÔ VÀ CÁNH CHUNG HỌC Bernard McGinn Fr. M. Gioan Tân Phan Văn Toàn, O.Cist chuyển ngữ.

14/11/2026

THẦN HÓA (THEOSIS/DEIFICATION) NƠI THÁNH BIỂN ĐỨC THÀNH NURSIA VÀ THÁNH GRÊGÔRIÔ CẢ: CHIÊM NGẮM ĐỨC KITÔ NƠI THA NHÂN VÀ NƠI CHÍNH MÌNH Lm. Luke Dysinger, OSB, MD, Dphil Lm. Gioan Tân Phan Văn Toàn, O.Cist., chuyển ngữ

14/11/2026

A THIRST FOR GOD: Spiritual Desire In Bernard Of Clairvaux’s Sermons On The Song Of Songs By Michael Casey Cistercian Publications, Kalamazoo, 1988, pp. 190-243. Lm. Gioan Tân Phan Văn Toàn, O.Cist., Chuyển Ngữ.

14/11/2026

Liturgies of the Religious Orders By Archdale A. King The Bruce Publishing Company, Milwaukee, Wisconsin 1955 Chapter II. Cistercian Rite: Appendix – Traditional Cistercian Rite (pp. 137-154) Chuyển Ngữ: Lm. Gioan Tân PHAN VĂN TOÀN, O.CIST.

14/11/2026

PHỤNG VỤ THÁNH

07/11/2026

BÍ TÍCH THÁNH THỂ

07/11/2026

BÍ TÍCH RỬA TỘI VÀ BÍ TÍCH THÊM SỨC

14/10/2026

LINH ĐẠO KITÔ GIÁO

14/10/2026

SỐNG ĐẶC SỦNG GIỮA THẾ GIỚI HÔM NAY

14/11/2026

ĐẶC SỦNG CỦA ĐẤNG SÁNG LẬP

14/11/2026