Được dịch từ cuốn: Liturgies of the Religious Orders

By Archdale A. King

The Bruce Publishing Company, Milwaukee, Wisconsin 1955

Chapter II. Cistercian Rite: Appendix – Traditional Cistercian Rite (pp. 137-154)

Chuyển Ngữ: Lm. Gioan Tân PHAN VĂN TOÀN, O.CIST.

PHỤ LỤC

Nghi lễ Xitô truyền thống

Lời nguyện Summe Sacerdos (Lạy Đấng Thượng Tế Tối Cao), được gán cho thánh Ambrôsiô, hiện diện trong các bản thảo cổ xưa, và với hình thức dài hơn, trong các sách lễ in thế kỷ XVI. Nghi lễ cổ cũng có những lời nguyện khác được vị chủ tế đọc tùy nghi trước Thánh lễ. Lời nguyện đầu tiên khi mặc lễ phục: Exue me, Domine, veterem hominem (Lạy Chúa, xin cởi bỏ con người cũ nơi con), được một giám mục theo nghi lễ Rôma đọc khi ngài cởi cappa magna (áo choàng lớn). Các lời nguyện này rất giống với những lời trong Sách Lễ Rôma, nhưng kết thúc bằng Per Christum, etc. (Nhờ Đức Kitô, v.v.).[1]

Bàn thờ được phó tế và phụ phó tế chuẩn bị với bốn khăn phủ; hai vị này mặc áo trắng thắt dây lưng (alba cingulo cincta), khăn vai (amictus) và khăn tay lễ (manipulus). Sau giờ Kinh Ba (terce) hoặc lời kinh Sub tuum (Lạy Đức Bà, xin che chở), các thừa tác viên trở lại phòng thánh, nơi lấy áo lễ (chasuble),[2] và mỗi người rửa tay.[3]

Trong nghi lễ thời Trung cổ, việc mặc áo lễ được thực hiện tại bàn thờ, nhưng tập tục này bị cấm từ năm 1609, kể cả trong các Thánh lễ riêng, pro majori reverentia et honestate (để gia tăng sự cung kính và trang nghiêm).

Khi tiến vào nhà thờ, đoàn rước dừng lại tại bàn thờ trạm (altare stationis), mà trong các nhà thờ được xây theo kiểu Cîteaux – như La Ferté, Clairvaux và Wettingen – nằm ở phía đông của cánh ngang (transeptus). Các thừa tác viên thánh tiến lên bàn thờ chính khi đến câu Gloria Patri (Sáng danh Đức Chúa Cha) của Ca Nhập Lễ (introitus), tại đó vị chủ tế đọc: Veni Sancte Spiritus (Lạy Chúa Thánh Thần, xin hãy đến).[4]

Linh mục làm dấu thánh giá khi đọc: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Amen (Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần. Amen), hôn bàn thờ,[5] rồi bước xuống các bậc thềm, nơi ngài cùng với phó tế và phụ phó tế đọc các lời nguyện chuẩn bị:

Confiteor Deo et beatae Mariae et omnibus Sanctis et vobis fratres, quia peccavi nimis cogitatione, locutione et opere mea culpa. Ideo precor vos, orate pro me. (Tôi thú nhận cùng Thiên Chúa và cùng Đức Maria diễm phúc, cùng toàn thể các thánh và anh em, rằng tôi đã phạm tội nhiều trong tư tưởng, lời nói và việc làm, bởi lỗi tại tôi. Vì thế, tôi xin anh em cầu nguyện cho tôi.)[6]

Misereatur tui omnipotens Deus et dimittat tibi omnia peccata tua, liberet te ab omni malo, conservet et confirmet in omni opere bono et perducat ad vitam aeternam. Amen. (Xin Thiên Chúa toàn năng thương xót anh em, tha mọi tội lỗi của anh em, giải thoát anh em khỏi mọi điều ác, gìn giữ và củng cố anh em trong mọi việc lành, và dẫn đưa anh em đến sự sống đời đời. Amen.)

Indulgentiam et remissionem omnium peccatorum nostrorum per gratiam Sancti Spiritus tribuat nobis omnipotens et misericors Dominus. (Xin Thiên Chúa toàn năng và nhân hậu ban cho chúng con ơn xá giải và tha thứ mọi tội lỗi nhờ ân sủng của Chúa Thánh Thần.)

1. Adjutorium nostrum in nomine Domini.
   (Xướng: Ơn phù trợ của chúng ta ở nơi danh Chúa.)
   R. Qui fecit coelum et terram.
   (Đáp: Là Đấng đã dựng nên trời đất.)

Sau đó, khi tiến lên bàn thờ, vị chủ tế đọc một kinh Lạy Cha (Pater), một kinh Kính Mừng (Ave) và lời nguyện Aufer a nobis Domine (Lạy Chúa, xin cất khỏi chúng con mọi điều bất xứng), trong khi phó tế và phụ phó tế đi đến bàn phụ lễ (credence).

Một số thay đổi nhỏ được thực hiện bởi Hội dòng Xitô tại Castile trong sách lễ năm 1762: kinh Lạy Cha và Kính Mừng được đọc ngay sau Veni Sancte Spiritus, và có thêm một lời khẩn cầu thứ hai lên Chúa Thánh Thần trước Confiteor: Sancti Spiritus adsit nobis gratia. Amen. (Nguyện xin ân sủng của Chúa Thánh Thần hiện diện với chúng con. Amen.)

Cũng có thêm một câu đối đáp thứ hai sau Indulgentiam:

1. Sit nomen Domini benedictum.
   (X: Nguyện danh Đức Chúa được chúc tụng.)
   R. Ex hoc nunc et usque in saeculum.
   (Đ: Từ bây giờ và cho đến muôn đời.)

Lời nguyện Aufer a nobis được đọc khi vị linh mục tiến lên bàn thờ.

Thánh vịnh Judica me (Tv 42) được đưa vào nghi lễ Xitô bởi Tổng Công nghị có khuynh hướng Rôma hóa năm 1618.

Sách các Tập tục (Consuetudines) viết về các lời nguyện chuẩn bị như sau:

Quam confessionem, si ea hora complere non potuerunt dicant postea, cum eis vacuum fuerit. (Nếu tại thời điểm đó không thể hoàn tất lời xưng tội này, thì hãy đọc sau, khi có thời gian rảnh.)

Như vậy, nếu việc hát Kyrie đã kết thúc, vị chủ tế liền xướng Gloria hoặc hát Dominus vobiscum, và đọc Confiteor ngay khi có dịp thích hợp.

Việc xông hương bàn thờ vào đầu Thánh lễ không xuất hiện cho đến một giai đoạn muộn hơn. Nó được đề cập trong sách Usos (Tập tục) của Hội dòng Xitô Tây Ban Nha năm 1798, nhưng không có dấu vết nào về thực hành này trong các bản năm 1586 hoặc 1671.

Sau kinh Confiteor, phó tế được Sách các Tập tục (Consuetudines, 1171–1191) hướng dẫn mang khăn thánh (corporal) lên bàn thờ, trong khi phụ phó tế tráng chén thánh bằng nước và lau khô: liniens calicem intus aqua (tráng bên trong chén thánh bằng nước). Sau đó, phó tế đặt một bánh lễ trên đĩa thánh (paten) và rót rượu vào chén thánh, rồi mang các bình thánh (sacred vessels) lên bàn thờ; phụ phó tế mang theo bình nước (cruet).

Chính linh mục là người đổ nước vào chén thánh,^[7] nhưng cả Sách các Tập tục lẫn các sách lễ xưa đều không ghi lại công thức lời nguyện đặc biệt nào cho hành động này.^[8] Hồng y Bona cho rằng người Xitô sử dụng lời nguyện de latere Domini nostri Jesu Christi (từ cạnh sườn Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng con),^[9] nhưng ngài không đưa ra bất kỳ trích dẫn nào cụ thể, và cả trong nghi lễ Carmêlô lẫn Đa Minh —hai truyền thống có nguồn gốc tương tự với truyền thống Xitô— cũng không thấy có lời nguyện nào như vậy.

Các bình thánh dường như được đặt ở phía Thư tín (epistle side) của bàn thờ, nơi chúng được phủ bằng khăn phủ lễ vật (offertory veil), và được giữ ở đó cho đến sau bài Tin Mừng hoặc sau kinh Tin Kính (Credo).^[10] Tuy nhiên, nếu trong lúc các thừa tác viên còn đang ở bàn phụ lễ (credence) mà ca đoàn đã bắt đầu hát Gloria hoặc Dominus vobiscum, họ được chỉ dẫn trở lại đứng sau vị chủ tế.

Thời điểm chính xác mà phó tế đặt các bình thánh lên bàn thờ không được xem là điều thiết yếu, miễn là vào khoảng thời gian vị linh mục tiến lên bàn thờ.

Các chỉ dẫn tương tự về việc chuẩn bị chén thánh cũng được tìm thấy trong Sách Liber Usuum năm 1531,^[11] nhưng Sách Lễ năm 1617 thì đã theo thực hành của nghi lễ Rôma.^[12]

Kinh Gloria in excelsis (Kinh Vinh Danh) thường được hát theo một trong hai cung điệu, mặc dù một số bản thảo còn lưu giữ những giai điệu khác. Các phần hát phụ thêm (tropes) bị nghiêm cấm rõ ràng trong Sách các Tập tục (Liber usuum), nhưng một bản thảo thế kỷ XV từ Alcobaça (nay thuộc Thư viện Quốc gia Lisbon) có bản kinh Gloria được thêm lời nổi tiếng dành cho các lễ kính Đức Mẹ: Maria gubernans.^[13] Bản này cũng xuất hiện trong một bản thảo từng thuộc về đan viện Dunes, nay được lưu giữ tại Đại Chủng viện giáo phận Bruges.

Các ngày có hát kinh Gloria được quy định trong Sách các Tập tục (consuetudines), và Tổng Công nghị đã bổ sung thêm một số Thánh lễ tùy chọn (Missa votiva) vào danh sách đó.

Công thức Dominus vobiscum (Chúa ở cùng anh em) được đọc ở phía Thư tín (epistle side) của bàn thờ, và phó tế được hướng dẫn kéo nhẹ phần giữa áo lễ của vị chủ tế: trahat ei reverenter deorsum medium casulae (hãy cung kính kéo nhẹ phần giữa của áo lễ xuống cho ngài).

Sau các Lời Nguyện Nhập Lễ (collecta), vị chủ tế và phó tế lui về ngồi ở sedilia (ghế dành cho các thừa tác viên), trong khi phụ phó tế đọc bài đọc một. Sách các Tập tục viết rằng vị linh mục, interim sacerdos usque ad evangelium sedere et in missali legere potest (trong lúc này, có thể ngồi cho đến bài Tin Mừng và đọc trong sách lễ).^[14] Tuy nhiên, điều này không ám chỉ đến phần đang được ca đoàn xướng lên, mà là các kinh chuẩn bị trước Thánh lễ (Praeparationes ante missam) hoặc các lời nguyện xin ơn tha thứ (Apologiae).^[15]

Vị chủ tế trở lại bàn thờ để ban phép lành cho phó tế trước khi công bố Tin Mừng với công thức:

Domne, jube benedicere – Dominus sit in corde tuo et in ore tuo, ut digne annunties Evangelium Christi (Lạy cha, xin cha ban phép lành – Nguyện Chúa ở trong lòng và trên môi con, để con xứng đáng loan báo Tin Mừng của Đức Kitô).

Sách các Tập tục và các sách lễ cổ không đề cập đến việc xông hương Tin Mừng, nhưng tập tục này có xuất hiện trong sách Usos sau này của Hội dòng Castile.^[16] Một chỉ dẫn phụng vụ (rubrica) yêu cầu linh mục quay mặt về phía sách Tin Mừng: convertat faciem ad Evangelium stans cum tremore (hãy đứng quay mặt về sách Tin Mừng với lòng kính sợ).^[17]

Kết thúc bài Tin Mừng, vị chủ tế hôn lên bản văn đang mở, rồi sách được đặt trở lại trên bục đọc sách và phủ khăn (super analogium sub palla). Sách các Tập tục và các sách lễ cổ không có công thức nào đi kèm việc hôn sách Tin Mừng, nhưng ở cuối một số bài Tin Mừng trong bản thảo Bruges có dòng: Per haec evangelia dicta deleantur omnia nostra delicta (Nhờ những lời Tin Mừng vừa được công bố, xin cho mọi lỗi lầm của chúng con được xóa bỏ).

Kinh Tin Kính (Credo), được xướng ở phía Thư tín của bàn thờ, kết thúc như trong nghi lễ Dòng Chartreux, với câu: vitam futuri saeculi (sự sống đời sau). Chỉ có một cung điệu duy nhất, được ghi đầu tiên trong các sách thánh ca của Dòng Xitô: Credo uniformiter semper dicatur (Kinh Tin Kính luôn phải được hát theo cung điệu thống nhất), như sách lễ năm 1516 đã quy định. Sách các Tập tục nêu rõ những ngày phải đọc Kinh Tin Kính,^[18] và Tổng Công nghị năm 1347 đã truyền dạy phải xướng kinh này một cách trọng thể trong các lễ thuộc bậc Lễ Giảng (sermon feasts).^[19]

Lời chào phụng vụ (salutatio) và lời mời gọi cầu nguyện Oremus được đọc ở phía bài đọc (Epistle side) của bàn thờ. Sau đó, vị chủ tế di chuyển sách lễ: Deinde sumens librum ponat ad sinistrum cornu (Sau đó, cầm lấy sách, ngài đặt ở góc bên trái [tức phía Tin Mừng]).

Sau bài Tin Mừng, thầy phó tế mở khăn thánh trên bàn thờ: Diaconus autem post Evangelium displicat corporale habens tres plicas in latum et quatuor in longum, medium latitudinis ponens in medio altaris (Sau bài Tin Mừng, thầy phó tế mở khăn thánh đã được gấp ba nếp theo chiều ngang và bốn nếp theo chiều dọc, đặt nếp gấp giữa của chiều ngang vào chính giữa bàn thờ).^[20] Khăn thánh (corporale) này cũng được dùng như khăn che chén thánh (palla).^[21]

Khi đọc lời nguyện trên lễ vật, thầy phó tế, với hai tay được phủ trong khăn vai (velum offertorii), mang chén thánh và đĩa thánh lên bàn thờ. Vị chủ tế đặt đĩa thánh (paten) trên chén lễ, rồi đọc lời nguyện tiến lễ như sau: Suscipe sancta Trinitas, unus Deus, hanc oblationem quam tibi offerimus in memoriam beatae passionis, resurrectionis, et ascensionis Domini nostri Jesu Christi, et in honorem beatae Mariae semper Virginis, genitricis ejusdem Domini nostri et omnium sanctorum et sanctarum, coelestium virtutum et vivificae Crucis, ut eam acceptare digneris pro nobis peccatoribus et pro animabus omnium fidelium defunctorum, qui vivis et regnas Deus per omnia saecula saeculorum. Amen. (Lạy Ba Ngôi Chí Thánh, là một Thiên Chúa duy nhất, xin đoái nhận của lễ này chúng con dâng lên Chúa để tưởng niệm cuộc Thương Khó, Phục Sinh và Lên Trời của Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng con; và để tôn kính Đức Maria diễm phúc luôn đồng trinh, Mẹ của chính Chúa chúng con, cùng toàn thể các thánh nam nữ, các đạo binh thiên thần và Thánh Giá ban sự sống. Xin Chúa thương nhận của lễ này vì chúng con là kẻ tội lỗi và vì linh hồn của tất cả các tín hữu đã qua đời. Lạy Thiên Chúa, Đấng hằng sống và hiển trị muôn đời. Amen.)^[22]

Các sách lễ in (1512, 1515, 1516, 1519, 1545, 1584, 1617) quy định lời nguyện này được đọc trong tư thế quỳ, nhưng sách Consuetudines (Các Tập tục) không hề đề cập đến điều này.^[23] Sách lễ của Tỉnh Dòng Castile, có lẽ dưới ảnh hưởng của Rôma, cũng không nhắc đến việc quỳ, do đã thay đổi chỉ dẫn sau khi tách khỏi quyền tài phán của Tổng Công nghị.

Thầy phó tế sắp xếp lễ vật (oblata) trên khăn thánh,^[24] trong đó một phần khăn được dùng để phủ lên chén lễ; còn đĩa thánh và khăn vai thì được đưa về bàn phụ lễ (credentia).

Nếu viện phụ hiện diện, ngài sẽ xông hương và làm phép hương, nhưng trong sách Consuetudines và sách lễ không có công thức chúc lành (blessing) nào.^[25] Có thể theo tập tục xưa, việc làm phép chỉ đơn giản là làm dấu thánh giá trên hương và có thể kèm theo câu: In nomine Patris, etc. (Nhân danh Cha, v.v.).^[26]

Khi xông hương lễ vật (oblata), vị chủ tế vẽ một vòng tròn quanh chén thánh. Sau đó, với một nhịp đưa bình hương duy nhất, bàn thờ được xông từ phải sang trái, hướng về thánh giá.^[27] Trong lúc vị chủ tế xông hương, thầy phó tế sẽ nâng áo lễ của ngài, rồi chính thầy xông hương: bắt đầu từ phía bài đọc (Epistle side) của bàn thờ và đưa hương hai lần về phía thánh giá, sau đó đi vòng ra sau bàn thờ, xông hương phía Tin Mừng (Gospel side), rồi lại đưa hương một lần nữa về phía thánh giá.^[28] Nghi thức này dường như là sự kết hợp giữa thông lệ đương thời và truyền thống của Cluny.

Không có lời nguyện đặc biệt nào được đọc trong nghi thức rửa tay (lavabo), mặc dù Tỉnh Dòng Castile, dưới ảnh hưởng của Rôma, đã quy định việc đọc Thánh vịnh Lavabo (“Con sẽ rửa tay trong vô tội”).

Vị chủ tế, sau khi rửa tay, cúi mình trước bàn thờ và đọc: In spiritu humilitatis et in animo contrito suscipiamur, Domine, a te, et sic fiat sacrificium nostrum, ut a te suscipiatur hodie et placeat tibi, Domine Deus. (Lạy Chúa, trong tinh thần khiêm hạ và tâm hồn thống hối, xin Chúa đoái thương nhận lấy chúng con; và xin cho hy lễ của chúng con hôm nay được hoàn tất, để được Chúa chấp nhận và làm đẹp lòng Ngài, lạy Chúa là Thiên Chúa.)

Rồi, hôn bàn thờ, ngài quay về phía cộng đoàn và giang tay, đọc: Orate, fratres, pro me peccatore, ut meum pariter ac vestrum in conspectu Domini acceptabile fiat sacrificium. (Anh em hãy cầu nguyện cho tôi là kẻ tội lỗi, để hy lễ của tôi cũng như của anh em được đẹp lòng Chúa.)

Ban đầu không có lời đáp, nhưng sách lễ năm 1584 ghi lại lời đáp sau:
Dominus sit in corpore tuo et in labiis tuis suscipiatque de manibus tuis sacrificium istud et orationes tuae ascendant in memoriam ante Deum pro nostra et totius populi salute. (Xin Chúa ngự trong thân xác và trên môi miệng cha, xin Người nhận lấy hy lễ này từ tay cha, và nguyện cho những lời cầu của cha được dâng lên như của lễ tưởng niệm trước nhan Thiên Chúa, để cầu cho ơn cứu độ của chúng con và toàn thể dân Người.)^[29]

Thầy phó tế, sau khi sửa lại các nếp áo lễ (casula), cùng với thầy phụ phó tế (subdiaconus) đi rửa tay tại giếng thánh (piscina).

Các Lời nguyện Tiến lễ (secretae) được đọc ở phía Tin Mừng của bàn thờ, sau khi thưa Oremus một cách thầm lặng trước mỗi lời nguyện.^[30] Sau đó, vị linh mục trở lại giữa bàn thờ để đọc lớn tiếng phần kết của Lời nguyện Tiến lễ cuối cùng (ekphonesis). Trong lúc đó, thầy phó tế đứng phía sau ngài; còn thầy phụ phó tế thì lấy đĩa thánh, được bọc trong khăn vai (velum offertorii), từ bàn phụ lễ (credentia), rồi đứng sau thầy phó tế.

Giai điệu duy nhất cho kinh Tiền Tụng (praefatio) được mô phỏng theo cung điệu của bài công bố Tin Mừng Phục Sinh (Exsultet). Các thừa tác viên cùng đọc kinh Sanctus, và làm dấu thánh giá khi đọc đến câu Benedictus.^[31] Hai cây nến được thắp sáng hai bên bàn thờ và được tắt sau phần Hiệp lễ.

Tổng Công nghị năm 1188, nhằm bảo đảm sự thống nhất trong cung hát và để đề phòng lạc giáo, đã truyền rằng không được ngắt quãng giữa các lời trong kinh Tiền Tụng, hoặc ít nhất chỉ được tạm ngưng sau chữ Pater (Lạy Cha).^[32]

Trong phần tưởng niệm người sống (memento vivorum) của Kinh nguyện Thánh Thể (canon), người ta bỏ qua câu pro quibus tibi offerimus vel… (và cho những người mà chúng con dâng lên Chúa…), và có thể các bản thảo tại Xitô đã chỉnh sửa các sách lễ thiếu sót phần này. Cả hai công thức đều được ghi lại trong sách lễ của Tỉnh Dòng Castile năm 1589.

Bản văn của Kinh nguyện Thánh Thể trước phần truyền phép có ba chỗ dị biệt nhỏ, và trước sách lễ năm 1512 không có chữ Amen, nhưng các khác biệt này đều đã hiện diện trong Sách các Bí tích của Grêgôriô (Sacramentarium Gregorianum).

Tổng Công nghị đôi khi truyền phải tưởng niệm các ân nhân đặc biệt, và một số tên được tìm thấy trong các bản thảo của Dòng Xitô.

Trước khi có nghi thức nâng cao Mình Thánh (elevatio), việc truyền phép diễn ra hết sức đơn sơ: các thừa tác viên thánh đứng theo thứ tự, trong khi cộng đoàn trong ca đoàn thì quay mặt về phía bàn thờ: Et dicto extremo ‘Hosanna in excelsis’ versis vultibus ad altare, stent ita usque ad ‘Per omnia saecula saeculorum’. (Và khi đọc xong câu cuối cùng ‘Hosanna trên các tầng trời’, họ quay mặt về bàn thờ và cứ đứng như thế cho đến câu ‘Qua mọi đời mọi kiếp’.)^[33]

Vào những ngày có hai Thánh lễ được cử hành tại nhà dòng (in conventu), các tu sĩ tham dự Thánh lễ ban sáng (Missa matutinalis) được phép ngồi từ sau kinh Sanctus cho đến cuối Thánh lễ, trừ lúc đọc kinh Agnus Dei.^[34]

Có một chỉ dẫn về việc nâng cao Mình Thánh trong Tổng Công nghị năm 1210, và đến năm 1232, một quy định chính thức được ban hành, cho thấy nghi thức này khi ấy vẫn chưa được áp dụng phổ biến tại tất cả các đan viện.^[35]

Các quy định sớm nhất không đề cập đến việc linh mục giang tay theo hình thánh giá trong hai lời nguyện đầu tiên sau phần truyền phép, tuy nhiên khó có thể cho rằng nghi thức Xitô lại khác biệt so với các Dòng khác có nền phụng vụ tương tự. Thật vậy, đan sĩ Dom Edmund Martène khẳng định rõ rằng tập tục này được duy trì “trong Dòng Xitô cũng như trong Dòng Chartreux”,^[36] và sách chỉ dẫn nghi thức (Ordinarium) của một đan viện Xitô, khi nói về các nghi thức thứ Sáu Tuần Thánh, cũng viết: Le prestre ayant les bras estenduz dira a voix moyennement basse: Oremus, etc. (Linh mục giang tay, đọc với giọng vừa phải: Chúng ta hãy cầu nguyện, v.v.)^[37]

Tại phần Supplices te rogamus (Chúng con khiêm tốn nài xin), sách Consuetudines quy định phải cúi mình sâu. Linh mục hôn bàn thờ phía trước chén thánh tại câu Ex hac altaris participatione (Nhờ được dự phần vào bàn thờ này), và làm dấu Thánh Giá trên Mình và Máu Thánh cũng như trên chính mình.

Những hướng dẫn sau đây về các nghi thức đi kèm công thức Per ipsum et cum ipso, etc. (Chính nhờ Người, cùng với Người và trong Người) được ghi lại trong sách Consuetudines: gần cuối các lời nguyện sau truyền phép, thầy phó tế – khi ấy đang đứng phía sau vị chủ tế – tiến lên bên phải ngài và hôn bàn thờ. Sau đó, vị linh mục và thầy phó tế, mỗi người cầm một bên khăn thánh (corporale), cùng nhau nâng nếp khăn đang phủ trên chén thánh lên, rồi xếp lại phía sau.

Vị chủ tế vẽ ba dấu Thánh Giá trên chén thánh, trong khi thầy phó tế đỡ lấy chén thánh. Sách Consuetudines quy định tổng cộng bốn dấu Thánh Giá – ba dấu trên chén và một dấu phía trước chén. Một dấu thứ năm được thêm vào nghi thức vào khoảng giữa thế kỷ XVII.

Đáng chú ý là các nghi thức của thầy phó tế được mô tả ở đây gần như hoàn toàn tương ứng với các mô tả trong Ordo Romanus I^[38] và Ordo Romanus XIV,^[39] ngoại trừ việc trong nghi lễ Xitô, thầy phó tế không hôn vai của vị chủ tế sau khi đã hôn bàn thờ.

Sự nâng cao nhỏ (elevatio parva) được thực hiện khi đọc công thức omnis honor et gloria (mọi vinh quang và danh dự). Vị chủ tế hai tay cầm Mình Thánh giơ lên trên chén thánh. Sau đó, ngài cầm chén thánh bằng tay trái, rồi dùng tay phải nâng cả Mình Thánh và chén thánh lên cao hơn nữa – với sự trợ giúp của thầy phó tế. Sau khi đọc Per omnia saecula saeculorum và Oremus, chén thánh được đặt trở lại trên bàn thờ và được phủ lại bằng một nếp của khăn thánh (corporale).

Vào lúc đọc các lời “Panem nostrum quotidianum” (Lương thực hằng ngày) trong kinh Lạy Cha, thầy phụ phó tế (subdiaconus) mở khăn thánh để lộ đĩa thánh (paten), và mang đĩa này cùng với khăn vai (velum offertorii) trao cho thầy phó tế (diaconus). Sách Consuetudines quy định rằng thầy phụ phó tế hôn tay thầy phó tế — một cử chỉ không thấy xuất hiện trong các truyền thống khác.

Sau lời đáp của ca đoàn: Sed libera nos a malo (Nhưng xin cứu chúng con khỏi sự dữ), thầy phó tế hôn tay vị chủ tế và trao lại đĩa thánh cho ngài. Thầy phụ phó tế đặt khăn vai lại trên bàn phụ lễ (credentia). Đĩa thánh được đặt dưới khăn thánh (corporale), trừ khi có phần cho rước lễ, khi ấy đĩa được đặt trên khăn thánh.

Các lời nguyện theo ý chỉ đặc biệt (suffragia) đã được các Tổng Công nghị (Capitula Generalia) quy định đọc sau kinh Lạy Cha trong Thánh lễ cộng đoàn. Các lời nguyện này có hiệu lực cho đến kỳ Tổng Công nghị năm sau, khi chúng có thể bị bãi bỏ, thay đổi, hoặc được lặp lại tùy theo hoàn cảnh.

Tổng Công nghị năm 1194 quy định cầu nguyện cho việc tái chiếm Đất Thánh từ tay người ngoại giáo, bằng cách đọc Thánh vịnh Deus venerunt gentes (Lạy Chúa, các dân ngoại đã vào xâm phạm cơ nghiệp Ngài) trong Thánh lễ cộng đoàn và một lời nguyện riêng trong Thánh lễ tư.^[40] Các lời cầu này được tái lập bởi các Tổng Công nghị các năm 1195, 1196 và 1197.^[41]

Để cầu cho cuộc thập tự chinh chống người Thổ Nhĩ Kỳ, và cho thiện ích của Đức Giáo Hoàng và vua nước Pháp, Tổng Công nghị năm 1245 — theo lời thỉnh cầu của Đức Hồng Y đặc sứ Odo thành Châteauroux^[42] — truyền đọc Thánh vịnh Deus venerunt, kinh Kyrie eleison, kinh Lạy Cha và một lời nguyện.^[43] Các Tổng Công nghị năm 1255 và 1258 tiếp tục yêu cầu cầu nguyện cho Giáo Hội và Đức Giáo Hoàng.^[44]

Tổng Công nghị năm 1261 duy trì các lời cầu nguyện, nhưng chuyển ý chỉ sang việc bảo vệ Kitô giáo khỏi người Mông Cổ (Tartari), khi viết rằng: “Tuba praeconii terribilis nostris intonuerit auribus super ingruente saevitia Tartarorum, qui sibi, ut dicitur, subjugare intendunt universum populum Christianum…” (“Tiếng kèn báo tin dữ đã vang lên trong tai chúng ta về sự hung tàn đang ập đến của người Mông Cổ, những kẻ – như người ta nói – đang toan tính chinh phục toàn thể dân Kitô giáo…”)^[45] Nghĩa vụ này bị thu hồi vào Tổng Công nghị năm sau.^[46] Tuy nhiên, vào năm 1271, theo thỉnh cầu của vua nước Pháp, các lời cầu đặc biệt lại được truyền đọc để cầu cho việc giành lại Đất Thánh.^[47] Đức Giáo Hoàng Grêgôriô X đã ra lời mời gọi cầu nguyện cho ý chỉ này vào năm 1274, và lời kêu gọi được Tổng Công nghị cùng năm đó hưởng ứng,^[48] và một lần nữa được tái xác nhận vào năm 1290.^[49]

Đến năm 1302, các lời nguyện cầu (suffragia) hoặc đã bị bãi bỏ, hoặc không còn được tuân giữ nữa. Tuy nhiên, vào khoảng thời điểm đó, xuất hiện quy định đọc Thánh vịnh Deus misereatur nostri (Xin Thiên Chúa dủ lòng thương xót chúng con), một câu xướng, một câu đáp và một lời nguyện để cầu cho việc giải quyết những mâu thuẫn giữa Đức Giáo Hoàng Bonifaciô VIII và vua Philippe IV của Pháp (Philippe le Bel). Nghĩa vụ này cũng được thông báo cho Tổng Công nghị các đan viện nữ tại Tart.

Theo chỉ thị của Đức Giáo Hoàng Gioan XXII, Tổng Công nghị năm 1328 đã quy định việc đọc Thánh vịnh Laetatus sum (Tôi vui mừng khi người ta nói với tôi: “Chúng ta hãy tiến vào nhà Chúa”) và các lời nguyện đặc biệt như một hình thức cầu nguyện (suffragium) cho hòa bình trong Giáo Hội và trên thế giới.^[50]

Theo sách Consuetudines, vị chủ tế tiếp tục với phần embolism (lời nguyện Libera nos), trong khi cộng đoàn hát Thánh vịnh. Vào những ngày có hai Thánh lễ cộng đoàn, các lời nguyện theo ý chỉ đặc biệt (suffragia) được đọc trong Thánh lễ thứ nhất.^[51] Thánh vịnh Laetatus sum (Tôi vui mừng khi người ta nói với tôi) vẫn tiếp tục được hát cho đến khi Nghi thức Thánh lễ Rôma được tiếp nhận vào năm 1618.

Ngay cả đến năm 1601, Tổng Công nghị vẫn còn nhắc lại nghĩa vụ này:
Immediate post Orationem dominicam sacri Canonis dicat Conventus Psalmum ‘Laetatus sum’ et sacerdos versiculos et collectas in Missali Ordinis descriptas pro indulgentiis consequendis a Joanne XXII Pontifice concessis. (Ngay sau Kinh Lạy Cha trong Kinh nguyện Thánh Thể, cộng đoàn hãy hát Thánh vịnh “Laetatus sum”, và vị chủ tế đọc các câu xướng đáp cùng các lời nguyện như đã ghi trong Sách Lễ của Dòng để lãnh nhận các ân xá do Đức Giáo hoàng Gioan XXII ban.)^[52]

Tuy nhiên, Tổng Công nghị năm 1618 đã đặc biệt tuyên bố bãi bỏ các lời nguyện theo ý chỉ đặc biệt, đồng thời cho phép tiếp tục sử dụng nghi lễ truyền thống cho đến khi có Sách Lễ cải tổ (Missale reformandum): Retinebitur tamen in reliquis Missale et Officium Ordinis, excepto quod Psalmus ‘Laetatus sum’ et annexae collectae omittentur. (Tuy nhiên, trong các phần còn lại, Sách Lễ và Giờ Kinh Phụng Vụ của Dòng sẽ được giữ nguyên, ngoại trừ Thánh vịnh “Laetatus sum” và các lời nguyện kèm theo sẽ bị bỏ qua.)^[53]

Trong khi đó, các sách Usus (Tập tục Phụng vụ) của Tỉnh Dòng Tây Ban Nha, được công bố vào các năm 1586, 1671 và 1798, không đề cập gì đến các lời nguyện theo ý chỉ đặc biệt. Tuy nhiên, chúng lại xuất hiện trong Sách Lễ năm 1762, ở phần cuối của Kinh nguyện Thánh Thể, dưới nhan đề: Suffragium post elevationem calicis in Missa Conventuali dicendum (Lời nguyện theo ý chỉ đặc biệt được đọc sau khi nâng chén trong Thánh lễ cộng đoàn)

Dường như tập tục của Dòng Xitô tại Tây Ban Nha là đọc các lời nguyện theo ý chỉ đặc biệt sau phần nâng chén thánh: Thánh vịnh Ad te levavi (Con nâng hồn lên tới Chúa), Đáp ca Aspice Domine (Lạy Chúa, xin đoái nhìn), kinh Kyrie eleison, các câu xướng đáp và lời nguyện.

Sách Collectaneum xuất bản năm 1900 cũng ghi chú: Suffragium pro pace ecclesiastica et temporali, olim dicebatur in Missa post Pater noster. (Lời nguyện theo ý chỉ đặc biệt cầu cho hòa bình của Giáo Hội và trần thế xưa kia được đọc trong Thánh lễ sau Kinh Lạy Cha.)^[54]

Sau khi kết thúc các lời nguyện theo ý chỉ đặc biệt, vị chủ tế đọc thầm lời embolism cho đến hết, rồi đặt Mình Thánh lên đĩa thánh (paten), hơi dịch sang bên phải chén thánh (calix). Vị linh mục sau đó bẻ Mình Thánh thành ba phần trong khi đọc phần kết thúc của lời nguyện. Hai phần được giữ trong tay trái, phần thứ ba trong tay phải.

Tiếp theo, ngài hát: “Per omnia saecula saeculorum” (Muôn đời muôn kiếp). Và tại lời: “Pax Domini sit semper vobiscum” (Bình an của Chúa hằng ở cùng anh chị em), vị linh mục lấy một phần Mình Thánh và làm dấu Thánh Giá ba lần trên lòng chén thánh.^[55]

Phép lành trọng thể của giám mục (benedictio pontificalis solemnis) được ban tại thời điểm này trong Thánh lễ.

Vị chủ tế đọc ba lần kinh Agnus Dei (Lạy Chiên Thiên Chúa), trong khi cầm ba phần Mình Thánh trên chén lễ. Sau đó, ngài thả một trong ba phần ấy vào chén thánh và đọc lời nguyện cho sự hòa trộn (commixtio): Haec sacrosancta commixtio corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi fiat mihi et omnibus sumentibus salus mentis et corporis et ad vitam aeternam promerendam et capessendam praeparatio salutaris. Amen. (Ước chi sự hòa trộn rất thánh này giữa Mình và Máu Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng con, mang lại cho con và cho mọi người lãnh nhận ơn cứu độ hồn xác, và là sự chuẩn bị hữu ích để đáng được lãnh nhận và đạt tới sự sống đời đời. Amen.)^[56]

Sau đó, vị chủ tế trao hôn bình an cho thầy phó tế, tay vẫn giữ hai phần Mình Thánh còn lại trên chén lễ. Dường như việc trao bình an này không đi kèm với một công thức cụ thể. Sách Consuetudines chỉ nói đơn giản: Divertat os suum ad diaconum osculans eum. (Vị chủ tế quay mặt về phía thầy phó tế và hôn chúc bình an cho thầy.)

Thầy phó tế sau đó trao bình an cho thầy phụ phó tế (subdiaconus), và nếu có phần trao bình an chung, thầy phụ phó tế sẽ trao bình an cho người cao niên nhất trong ca đoàn tại bậc cung thánh: Osculans diaconus subdiaconum sibi invicem supplicando et subdiaconus similiter alium, si pacem quaesierit, eundo ad gradum. (Thầy phó tế hôn thầy phụ phó tế, cả hai cùng cúi mình cung kính; thầy phụ phó tế cũng làm tương tự với người khác, nếu người ấy xin nhận bình an, khi đi đến bậc cung thánh.)

Phần Mình Thánh dành cho việc rước lễ của các thừa tác viên được đặt trên đĩa thánh (paten): Sacerdos autem data pace diacono, eam partem hostiae, de qua ministri communicandi sunt super patenam ponat. (Sau khi trao bình an cho thầy phó tế, vị chủ tế đặt phần Mình Thánh mà các thừa tác viên sẽ rước lễ lên đĩa thánh.)

Vị chủ tế tiếp tục giữ phần Mình Thánh dành cho việc rước lễ của chính ngài trên chén lễ. Sau đó, ngài đọc lời nguyện hiệp lễ duy nhất, gần như giống hệt với công thức trong Sách lễ Rôma: Domine Jesu Christe, Fili Dei vivi, qui ex voluntate Patris cooperante Spiritu sancto per mortem tuam mundum vivificasti, libera me quaeso per hoc sacrosanctum corpus et sanguinem tuum ab omnibus iniquitatibus meis et universis malis: et fac me tuis semper obedire mandatis et numquam in perpetuum a te separari permittas, qui vivis et regnas Deus per omnia saecula saeculorum. Amen. (Lạy Chúa Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa hằng sống, Đấng đã theo thánh ý Chúa Cha và với sự cộng tác của Chúa Thánh Thần, dùng chính cái chết của mình để ban sự sống cho trần gian, xin nhờ Mình và Máu rất thánh Chúa đây, giải thoát con khỏi mọi tội lỗi và mọi sự dữ; xin cho con luôn tuân giữ các giới răn Chúa và đừng bao giờ để con lìa xa Chúa, Đấng hằng sống và hiển trị muôn đời. Amen.)

Sách Consuetudines mô tả một nghi thức rước lễ độc đáo: vị chủ tế, một tay cầm chén thánh, tay kia cầm Mình Thánh, đưa Mình Thánh đến gần môi mình; sau đó, đặt chén thánh bên dưới Mình Thánh, ngài lãnh nhận Mình Thánh Chúa Kitô, rồi đến Máu Thánh châu báu.^[57] Đĩa thánh (paten), trái với những gì thường thấy trong các nghi thức khác, không đóng vai trò gì trong việc rước lễ của vị chủ tế.

Các lời nguyện rước lễ được du nhập vào Dòng Xitô của Tỉnh Dòng Castile dưới ảnh hưởng của phụng vụ Rôma. Sách lễ năm 1762 quy định vị chủ tế, sau lời nguyện Domine Jesu Christe, sẽ đọc ba lần: Domine, non sum dignus (Lạy Chúa, con chẳng đáng Chúa ngự vào nhà con) nhưng không đấm ngực, rồi đọc hai công thức để lãnh nhận Mình và Máu Thánh.

Hai lời nguyện sau việc tráng chén (ablutio) cũng được nêu ra, tuy nhiên không bắt buộc phải đọc.^[58]

Không có dấu vết nào về một lời nguyện tạ ơn trong bất kỳ sách lễ nào trước năm 1618, ngoại trừ một bản thảo được lưu giữ tại đan viện Achel, nước Bỉ.^[59]

Theo tập tục, thầy phó tế và thầy phụ phó tế luôn lãnh nhận Thánh Thể trong Thánh lễ cộng đoàn, kể cả vào Thứ Sáu Tuần Thánh. Trường hợp ngoại lệ duy nhất là khi dâng Thánh lễ cầu cho các tín hữu đã qua đời (Missa pro defunctis).

Các thừa tác viên lãnh nhận phần thứ ba của Mình Thánh đã được truyền phép trong Thánh lễ, và không có công thức lời nguyện nào, trừ khi sử dụng công thức được ghi trong sách Consuetudines cho việc trao của ăn đàng (viaticum):
Corpus Domini nostri Jesu Christi custodiat te in vitam aeternam.
(Xin Mình Thánh Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, gìn giữ con cho được sống muôn đời.)

Sách Usos của Tỉnh Dòng Castile năm 1586 ghi nhận công thức sau: Corpus Domini nostri Jesu Christi custodiat animam tuam et corpus tuum. (Xin Mình Thánh Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, gìn giữ linh hồn và thân xác con.)

Vào các ngày Chúa Nhật, thầy phó tế và thầy phụ phó tế rước Mình Thánh đã được lưu giữ trong nhà tạm.^[60]

Như đã đề cập trước đó, việc rước lễ dưới hai hình đã bị ngưng:

• Đối với cộng đoàn từ năm 1261,
• Đối với các thừa tác viên phụng vụ từ năm 1437.

Mình Thánh được rước tại góc bàn thờ phía bài đọc (Epistle corner).^[61] Sau đó, trước năm 1261, các tu sĩ đi vòng ra sau bàn thờ đến phía Tin Mừng (Gospel side) để rước Máu Thánh qua ống rước lễ (fistula).

Rượu chưa truyền phép (vinum non consecratum) được thêm vào chén thánh nếu số người rước lễ đông. Trong những trường hợp ấy:

• Thầy phụ phó tế sử dụng ống rước lễ (fistula) cho chính mình,^[62]
• Khi cộng đoàn tu sĩ rước lễ, thầy phụ phó tế giữ chén thánh, còn thầy phó tế giữ ống rước lễ.

Phần trong sách Consuetudines nói về việc sử dụng ống rước lễ dường như được lấy cảm hứng từ Ordo Romanus VII, nơi thuật ngữ này lần đầu tiên được sử dụng.^[63] Các sách chỉ dẫn nghi thức (ordines) cổ hơn gọi là pugillaris.

Nếu số người rước lễ ít, phần nhỏ từ Mình Thánh của vị chủ tế là đủ,^[64] và không cần dùng ống rước lễ: Các tu sĩ đã lãnh chức thánh cao hơn (major orders) tự tay giữ chén thánh bằng tay trái.

Việc tráng chén bằng rượu (ablutio) được thực hiện gần hàng ghế đầu của ca đoàn phía dưới.

Các nữ tu cũng được rước lễ theo nghi thức tương tự như các tu sĩ nam. Chi tiết được tìm thấy trong bản dịch tiếng Pháp của tác phẩm Pauvre Martin – một văn bản từ thế kỷ XII–XIII dành cho các nữ tu Dòng Xitô – cũng như trong sách Ordinaire de Cîteaux.^[65]

Tuy nhiên, vào năm 1493, một hội nghị các viện phụ tại Học viện Thánh Bênađô ở Paris (Collège de Saint-Bernard) đã quyết định (Articuli Parisienses) rằng: Thánh Thể phải được trao cho các nữ tu trong nội vi đan viện qua một song chắn của ca đoàn, thông qua một ô cửa có hai cánh.^[66]

Khi việc rước lễ đã hoàn tất, vị chủ tế trở lại giữa bàn thờ, nơi ngài nhận lại chén thánh từ thầy phó tế. Sau đó, ngài rửa các ngón tay bằng rượu do thầy phụ phó tế (subdiaconus) dâng, đặt chén thánh trên khăn thánh (corporale), rồi đi tới giếng thánh (piscina) để rửa tay.

Trở lại bàn thờ, vị chủ tế uống nước tráng chén lần thứ nhất (ablutio), và thêm một lần tráng chén thứ hai bằng rượu. Sau đó, chén thánh được đặt gần đĩa thánh (paten), nhưng không đặt nghiêng như theo thói quen của các đan sĩ Dòng Chartreux (Carthusians).^[67]

Thầy phó tế, đứng bên trái vị chủ tế, hút hai đầu của ống rước lễ (fistula), rồi chuyển cho thầy phụ phó tế, người đã đưa chén thánh cho thầy.

Tiếp đến, thầy phó tế dùng phần Máu Thánh còn lại, rồi trao chén thánh lại cho vị chủ tế.^[68] Trong lúc vị linh mục thực hiện lần tráng chén thứ hai, thầy phó tế gấp khăn thánh (corporale) và di chuyển sách lễ (missale).

Thầy phụ phó tế, sau khi việc rước lễ đã hoàn tất, trao chén thánh lại cho thầy phó tế và nhận lại ống rước lễ (fistula), mà thầy giữ theo chiều ngang khi đi vòng ra sau bàn thờ đến bàn phụ lễ (credentia).

Sau đó, thầy lấy bình rượu đưa cho thầy phó tế để tráng chén,^[69] rồi đứng tại bàn thờ cho đến sau các Lời nguyện Hiệp lễ (postcommunio), vẫn cung kính cầm giữ ống rước lễ.^[70]

Lời chào Dominus vobiscum được xướng lên ở phía bàn thờ nơi đọc bài đọc (Epistle side), cả trước lẫn sau các Lời nguyện Hiệp lễ.

Sau Lời nguyện Hiệp lễ (postcommunio), thầy phụ phó tế mang đĩa thánh (paten), ống rước lễ (fistula) và chén thánh (calix) đến bàn phụ lễ (credentia), nơi thầy phó tế đến sau lời công bố “Ite missa est” để cùng thực hiện việc thanh tẩy các bình thánh.

Đĩa thánh và ống rước lễ được tráng trên chén thánh bằng rượu, và rượu này do thầy phó tế uống. Sau đó, chén thánh được tráng hai lần, và nếu cần, thì tráng lần ba. Thầy phó tế dùng phần thanh tẩy thứ nhất; thầy phụ phó tế dùng phần thứ hai và thứ ba. Cuối cùng, các bình thánh được lau khô bằng khăn lau tay (manutergium) của vị chủ tế.^[71]

Việc tráng các bình thánh luôn được thực hiện bằng rượu, và không có bất kỳ tham chiếu nào đến việc dùng nước. Không một văn sĩ giáo hội nào trong thế kỷ XII hoặc XIII đề cập đến nước, và chỉ đến cuối thế kỷ XIII một vài công đồng mới có nhắc đến việc sử dụng nước, nhưng cũng không mô tả nghi thức cụ thể.

Trong khi các thừa tác viên đang tráng các bình thánh tại bàn phụ lễ, vị chủ tế cúi mình trước bàn thờ và đọc lời nguyện Placeat, mà ngoại trừ một chút thay đổi nhỏ trong cụm từ unus Deus sau sancta Trinitas, thì hoàn toàn giống với lời nguyện tương ứng trong nghi thức hiện hành.

Sau đó, hôn bàn thờ, ngài đọc: Meritis et precibus istorum et omnium sanctorum suorum misereatur nostri omnipotens Deus. Amen. (Nhờ công nghiệp và lời chuyển cầu của các thánh này và của toàn thể các thánh của Người, xin Thiên Chúa toàn năng thương xót chúng con. Amen.)

Hai lời nguyện sau “Ite missa est” được sách Consuetudines xem là lời nguyện riêng tư: Finita missa, sacerdos incurvet se ante medium altaris faciens orationem solus sine diacono. Qua facta erigat se et osculans altare signet se. (Sau khi Thánh lễ kết thúc, vị chủ tế cúi mình trước chính giữa bàn thờ, đọc lời nguyện một mình không có thầy phó tế. Khi đã đọc xong, ngài đứng thẳng, hôn bàn thờ và làm dấu Thánh Giá trên mình.)

Ca đoàn rời nhà thờ ngay sau khi đáp: “Deo gratias”.

Vị chủ tế, sau khi làm dấu Thánh Giá, trở về phòng thánh một mình, trừ phi các thừa tác viên đã hoàn tất việc tráng các bình thánh.^[72]

Khi rời bàn thờ, ngài được hướng dẫn để áo lễ buông xuống khỏi tay: casula demissa quam ante missam tulit in brachiis sublevatam ad altare (áo lễ được buông xuống, vốn được vén lên trên tay khi ngài tiến ra bàn thờ trước Thánh lễ).^[73]

Kích thước nhỏ của các phòng thánh thời Trung cổ còn tồn tại cho thấy rằng, trong các Thánh lễ riêng, phẩm phục có thể được lấy từ gần bàn thờ, và sắc lệnh của Tổng Công nghị năm 1609, quy định mặc và cởi phẩm phục tại phòng thánh, dường như xác nhận điều này.^[74]

Sách Consuetudines hướng dẫn rằng sau khi cởi phẩm phục, vị linh mục nên trở lại bậc cấp phía bài đọc (Epistle step) để “cầu nguyện xin ơn tha thứ”.^[75]

Vào ngày Chúa Nhật, người đọc sách trong nhà ăn cho tuần sắp tới, sau khi hát “Ite missa est”, sẽ tiến đến bậc cung thánh để lãnh nhận phép lành của vị chủ tế. Công thức chúc lành này được vay mượn từ truyền thống Cluny.^[76]

Không có sách lễ nào của Dòng Xitô trước cuộc cải tổ sách phụng vụ vào thế kỷ XVII ghi nhận một công thức ban phép lành cuối Thánh lễ. Tuy nhiên, sách lễ của Tỉnh Dòng Xitô Castile năm 1762 ghi nhận một công thức ban phép lành được vay mượn từ nghi lễ Mozarabic: In unitate sancti Spiritus benedicat vos Pater et Filius. (Trong sự hiệp nhất của Chúa Thánh Thần, xin Chúa Cha và Chúa Con chúc lành cho anh em.)

Cũng chính sách lễ đó chỉ định việc ban phép lành của giám mục (benedictio pontificalis) tại thời điểm này, chứ không phải tại vị trí truyền thống của nó là trước phần Hiệp lễ.^[77]

Ngay từ trước thế kỷ XVI, dường như tại một số đan viện đã có tập tục đọc bài Tin Mừng cuối lễ, “In principio erat Verbum…” (Ga 1,1–14), trên đường trở về phòng thánh. Vào cuối thế kỷ XVI, Tổng Công nghị quy định rằng bài Tin Mừng này phải được đọc trước khi vị chủ tế cởi áo alba, nhưng không có nghĩa vụ phải đọc tại bàn thờ.^[78]

 

Sự Phục Hồi Nghi Thức Phụng Vụ Truyền Thống

Đức Piô IX, như chúng ta đã thấy, đã tuyên bố rõ ràng trong sắc lệnh Quae a Sanctissimis (tháng 2 năm 1871) rằng những sửa đổi trong thế kỷ XVII—dù triệt để đến đâu—cũng hoàn toàn không đụng chạm đến cốt lõi của nghi thức Xitô truyền thống. Một con đường đã được để ngỏ, dù là do tình cờ hay có chủ ý, để dẫn tới việc phục hồi phụng vụ đã từng nuôi dưỡng các thánh và các chân phước trong thời đại hoàng kim của Dòng.

Sự phục hồi như thế hiện nay không khả thi trong Dòng Xitô Nhặt Phép, nhưng đã có những cố gắng tại ba đan viện thuộc Xitô Chung Phép: Boquen^[79] ở vùng Bretagne (Pháp), Hauterive^[80] ở Thụy Sĩ, và Poblet^[81] ở xứ Catalonia (Tây Ban Nha). Các đan viện này đã được trao trả lại cho các đan sĩ áo trắng trong thời gian gần đây—lần lượt vào các năm 1936, 1938 và 1940—và mức độ phục hồi nghi thức truyền thống tại mỗi nơi có khác nhau. Cụ thể:

• Boquen đã hoàn toàn sử dụng nghi thức truyền thống cho cả Thánh lễ và Giờ Kinh Phụng Vụ;
• Hauterive áp dụng phụng vụ cổ xưa theo hình thức “thử nghiệm” (ad experimentum) cho Thánh lễ cộng đoàn vào các ngày Chúa Nhật;
• Poblet hiện có một linh mục cử hành Thánh lễ theo nghi thức cũ, với ý hướng triển khai rộng hơn trong tương lai.

Hai đan viện đầu tiên đã khôi phục lại vẻ trang nghiêm đơn sơ của bàn thờ chính, vốn không có gì trang trí ngoài thánh giá chịu nạn. Một cây nến lớn được đặt ở mỗi đầu bàn thờ (mensa). Mình Thánh Chúa được lưu giữ trong mặt nhật treo (pyx) phủ lụa, có vòm che, như tập tục cổ truyền.^[82]

Giờ Kinh Phụng Vụ tại đan viện Boquen được trích từ sách Nhật tụng (breviarium) của Dòng Xitô Tỉnh Dòng Castile. Thánh lễ sử dụng sách lễ năm 1608, đã được đối chiếu cẩn thận với một nguyên mẫu cổ điển thế kỷ XII. Đan phụ Dom Alexis Presse của Boquen đã cho đánh máy và chụp hình toàn bộ văn bản, và hiện đang hy vọng sẽ có thể in sách lễ để dùng trong tu viện.

Thánh lễ cộng đoàn Chúa Nhật tại Hauterive mang ấn tượng sâu sắc về tính cổ kính, và ít mang tính “sáng tạo” hơn so với các nơi khác.

Tại Hauterive, các lời nguyện chuẩn bị được vị chủ tế đọc ở giữa cung thánh, hướng về phía nam, trong khi các thừa tác viên (thầy phó tế và thầy phụ phó tế) hướng về phía bắc. Việc pha rượu vào chén thánh diễn ra trong lúc hát kinh Kyrie, còn tại Boquen, điều này được thực hiện trong kinh Vinh Danh (Gloria).

Việc xông hương tại Hauterive được giới hạn ở phần Dâng lễ (offertorium): vị chủ tế xông hương các lễ vật (oblata), còn thầy phó tế đi vòng quanh bàn thờ để xông hương. Khăn thánh (corporale) được trải ra trong lúc đọc kinh Tin Kính (Credo). Không có khăn phủ chén thánh tại cả hai đan viện, và mép sau của khăn thánh được kéo phủ lên chén thánh như một mái lều nhỏ.^[83]

Bánh và rượu được tiến dâng cùng lúc. Tại Hauterive, thầy phó tế và thầy phụ phó tế rửa tay sau lời mời gọi Orate fratres (Anh em hãy cầu nguyện). Thầy phụ phó tế giữ đĩa thánh (paten) từ sau kinh Sanctus cho đến Kinh Lạy Cha (Pater noster),^[84] nhưng không dùng khăn vai. Tại Boquen, vị chủ tế quỳ cả hai gối trước khi nâng Mình và Máu Thánh, và cúi đầu sau đó; trong khi tại Hauterive thì không thực hiện việc quỳ gối.

Bài hát “O Salutaris Hostia” (Lạy Hy Lễ Cứu Độ) được hát sau khi truyền phép tại đan viện Boquen, nhưng không hát tại đan viện Thụy Sĩ. Sách lễ của Đan phụ Alexis sắp xếp các lời nguyện theo ý chỉ đặc biệt (suffragia) sau Kinh Lạy Cha, ở phần kết thúc của Nghi thức Thánh lễ (ordo Missae). Cuốn sách này cũng cung cấp các lời nguyện hiệp lễ của nghi thức Rôma dưới hình thức một chỉ dẫn (rubric):
“Hae orationes addi possunt” (Các lời nguyện này có thể được thêm vào):

• Perceptio Corporis tui (Việc lãnh nhận Mình Thánh Chúa)
• Panem caelestem (Con sẽ lãnh nhận Bánh bởi trời)
• Domine, non sum dignus (Lạy Chúa, con chẳng đáng)
• Corpus Domini nostri Jesu Christi (Mình Thánh Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta)
• Quid retribuam (Con sẽ lấy gì đáp đền Chúa)
• Sanguis Domini nostri Jesu Christi (Máu Thánh Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta)

Trong nghi thức tại Boquen, có ba lần tráng chén (ablutiones): (1) Bằng rượu; (2) Bằng rượu pha nước; (3) Bằng nước
Nước cho lần tráng thứ ba được đổ vào một chậu hoặc đĩa riêng.

Hauterive, ngược lại, trung thành giữ lại thực hành cổ xưa. Sách lễ Boquen cũng cung cấp hai lời nguyện tráng chén, giống như trong sách lễ của Tỉnh Dòng Castile năm 1762: Quod ore sumpsimus (Lạy Chúa, ước chi chúng con…) và Corpus tuum, Domine (Lạy Chúa, Mình Thánh Chúa…).

Cả hai nghi thức trên đều không có phép lành cuối lễ hoặc bài Tin Mừng cuối cùng (In principio erat Verbum), mặc dù có một phép lành trên dân chúng (benedictio super populum) được đặt trong phụ lục ở cuối sách lễ của Boquen. Trong sách lễ Tây Ban Nha năm 1762, phép lành này được dành riêng cho viện phụ với công thức:

• Adjutorium nostrum in nomine Domini (Ơn phù trợ chúng con ở nơi danh Chúa)
• Sit nomen Domini benedictum (Xin chúc tụng danh Chúa)
• Benedicat vos omnipotens Deus, Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus (Xin Thiên Chúa toàn năng là Cha, và Con, và Thánh Thần ban phúc lành cho anh em)

Phép lành này đi kèm với chỉ dẫn phụng vụ (rubrica) sau đây:
Danda a Sacerdote se convertente ad populum, postquam se signaverit et antequam discedat ab altari; quando danda fuerit praecedens benedictio immediate illam sequitur, quidam praemittunt. (Phép lành được vị chủ tế ban khi quay về phía dân chúng, sau khi đã làm dấu Thánh Giá và trước khi rời bàn thờ; nếu trước đó đã có một phép lành khác thì phép lành này liền theo sau, một số nơi còn đọc thêm phần mở đầu.)

Trong phụ lục các phép lành, còn có một lời chúc lành dành cho hương trầm, ^[85]dường như lấy cảm hứng từ sách lễ của Dòng Xitô Tỉnh Dòng Castile thế kỷ XVIII. Một phép lành dành cho bánh (benedictio panis) cũng xuất hiện trong cùng bộ sưu tập: Benedic, Domine, creaturam istam panis, sicut benedixisti quinque panes in deserto, ut omnes gustantes ex eo per virtutem Sanctae Crucis Sanctissimaeque Virginis Mariae tam corporis quam animae recipiant sanitatem. Amen. (Lạy Chúa, xin chúc lành cho vật thọ tạo này là bánh, như xưa Chúa đã chúc lành năm chiếc bánh trong hoang địa, để mọi người nếm dùng bánh này, nhờ quyền năng Thánh Giá và nhờ Đức Trinh Nữ Maria rất thánh, được chữa lành cả hồn lẫn xác. Amen.)

 

Màn Che Mùa Chay

Việc che kín bàn thờ bằng một tấm màn trong Mùa Chay – thời kỳ sám hối – có thể được xem như một “giai đoạn thứ hai” trong tiến trình huấn luyện thiêng liêng. Trong thời kỳ sơ khai của Hội Thánh, “chiên” được phân tách rõ ràng với “dê”: những hối nhân và những người đang chịu vạ tuyệt thông bị loại khỏi phụng vụ, cho đến khi họ được hòa giải công khai vào ngày Thứ Năm Tuần Thánh.

Trải qua các thế kỷ, kỷ luật ấy dần được nới lỏng, vì hình thức phân biệt như thế bị coi là mang tính kỳ thị. Tội lỗi ảnh hưởng đến toàn thể nhân loại không trừ một ai, và nghi thức xức tro đã được mở rộng cho tất cả các tín hữu bởi Đức Giáo hoàng Urbanô II tại Công đồng Benevento năm 1091: Omnes tam clerici, quam laici, tam viri quam mulieres die illo (capite jejunii)^[86] cinerem supra capita sua accipiant (Tất cả mọi người, dù là giáo sĩ hay giáo dân, nam hay nữ, trong ngày hôm ấy [ngày đầu Mùa Chay], đều lãnh nhận tro rắc trên đầu).^[87]

Khoảng cùng thời điểm ấy, một tấm màn cũng được treo lên trước cung thánh trong nhiều nhà thờ suốt Mùa Chay, như một biểu tượng cho chân lý rằng tội lỗi khiến con người bị loại khỏi sự hiện diện của Thiên Chúa. Một “giai đoạn thứ ba” trong truyền thống được xác lập khi Giáo hội Rôma chỉ còn giữ việc che phủ các thánh giá, tranh ảnh và tượng thánh trong Mùa Thương Khó.

Nhà phụng vụ học của Dòng Cluny, đan sĩ Dom Claude de Vert (mất năm 1708), đề xuất một nguồn gốc khác cho tập tục che phủ này, khi lưu ý rằng một số nhà thờ tại Pháp che kín các ảnh thánh trên bàn thờ vào Chúa Nhật Thương Khó, ngay sau câu kết thúc bài Tin Mừng: Jesus autem abscondit se (Đức Giêsu liền ẩn mình đi).^[88]

Dòng Gilbertines tại Anh – một dòng tu mượn rất nhiều quy luật từ Dòng Xitô – cũng có một chỉ dẫn phụng vụ tương tự liên quan đến màn Mùa Chay.^[89] Tại Sempringham (và nhiều nơi khác), tấm màn được gỡ xuống một cách đầy kịch tính vào Thứ Tư Tuần Thánh, tại câu trong bài Thương Khó: Et velum templi scissum est (Và bức màn trong Đền Thờ xé ra làm hai).^[90]

Một nghi thức tương tự cũng được Gioan thành Avranches (mất năm 1079) ghi nhận nơi các nhà thờ thuộc tổng giáo phận Rouen: cortina ante altare dependatur (một tấm màn được treo trước bàn thờ).^[91] Claude de Vert còn đề cập đến việc tập tục ấy vẫn còn tồn tại vào cuối thế kỷ XVII tại Paris, Clermont xứ Auvergne, Besançon, Jumièges (tấm màn bị xé rách ngay chính giữa) và Rouen.^[92]

Dòng các Kinh sĩ Áo trắng (White Canons) sở hữu hai tấm màn Mùa Chay, dù trong sách chỉ dẫn nghi thức (Ordinarius) năm 1949 chỉ quy định một tấm (“nếu điều kiện kiến trúc cho phép”), được tháo xuống hoặc kéo sang hai bên vào thời điểm truyền thống trong Thứ Tư Tuần Thánh.

Tấm màn Mùa Chay từng là một đặc điểm quen thuộc trong các nhà thờ trung cổ ở Anh. Hiến chế của Lanfranc (mất năm 1089), soạn cho đan viện của ngài tại Canterbury, vốn dường như đã theo sát các tập tục của Cluny, quy định rằng sau Kinh Tối vào Chúa Nhật I Mùa Chay, một tấm màn được treo giữa ca đoàn và bàn thờ: Post completorium suspendatur cortina inter chorum et altare (Sau Kinh Tối, một tấm màn được treo lên giữa ca đoàn và bàn thờ).^[93] Nếu có một ngày lễ, thì trong Thánh lễ cộng đoàn của ngày hôm trước,^[94] tấm màn sẽ được kéo sang một bên vào lúc đọc kinh Agnus Dei. Tấm màn được tháo xuống sau Kinh Tối ngày Thứ Tư Tuần Thánh: Post completorium cortina deponatur (Sau Kinh Tối, tấm màn được hạ xuống).^[95]

Tại tu viện chính tòa Norwich, người ta có thói quen vào các ngày thứ Bảy và những ngày vọng của các đại lễ Mười hai Bài đọc trong Mùa Chay, tấm màn được kéo sang một bên vào lúc chúc bình an (Pax Domini): Die sabbati ad Pax Domini: trahatur totum velum ad unam partem, similiter in festis duodecim lectionum in vigiliis ad Pax Domini (Vào ngày thứ Bảy, tại lúc chúc bình an: toàn bộ tấm màn được kéo sang một bên; tương tự, vào các ngày vọng của các lễ Mười hai Bài đọc cũng làm như vậy tại lúc chúc bình an).^[96]

Màn Mùa Chay từng được sử dụng phổ biến tại Pháp cho đến thời Cách mạng. Nghi thức long trọng của Hồng y de Retz (1662), sau đó được tái bản hầu như nguyên văn trong nghi thức của Hồng y de Noailles (1703), quy định rằng tất cả thánh giá, ảnh tượng và hài cốt thánh được che phủ bằng vải tím hoặc màu tro vào ngày thứ Bảy sau Thứ Tư Lễ Tro, và một tấm màn lớn cùng màu được treo giữa ca đoàn và bàn thờ trong các ngày thường, như ở nhà thờ chính tòa Đức Bà Paris. Sách lễ theo nghi thức tân Gallican của Soissons (1745) cũng quy định dùng màn Mùa Chay.

Tiến sĩ Wickham Legg thuật lại rằng vào năm 1884, ông thấy một tấm màn như vậy tại nhà thờ chính tòa Toledo, “được kéo che trước bàn thờ, treo hơi chếch về phía tây của bậc thềm cung thánh. Trong Thánh lễ trọng thể, màn được kéo lên một lát để đoàn rước tiến vào, rồi lại được kéo lên lần nữa vào lúc truyền phép. Tấm màn không chạm đến mặt đất.”^[97] Năm 1903, một tấm màn Mùa Chay màu trắng được dùng suốt Mùa Chay tại Gerona và Granada; còn tại Toledo và Seville, chỉ được sử dụng trong Mùa Thương Khó.^[98] Tuy nhiên, vào năm 1953, tấm màn ấy đã không còn hiện diện tại nhà thờ chính tòa Toledo, cho dù không rõ thực trạng tại các nhà thờ chính tòa khác.

Tường thuật sau đây về việc sử dụng màn Mùa Chay tại miền Tây đảo Sicilia được trích từ chuyến viếng thăm hòn đảo này của Tiến sĩ Wickham Legg vào năm 1908 và của tác giả vào năm 1911. Tại Palermo, các tấm màn không chạm đất: chúng thường được vén lên, hoặc có một phần hình bán nguyệt hay hình chữ nhật được cắt ra. Màn thường có màu xanh nhạt, đôi khi trong suốt, và được trang trí với một trong các hình ảnh sau: thánh giá đơn sơ, con rắn đồng của Môsê, cảnh Pietà (Đức Mẹ sầu bi), ngôn sứ Giôna bị ném xuống biển, hoặc cảnh Chúa chịu đóng đinh.^[99]

Tại nhà thờ chính tòa Palermo, tấm màn được treo từ mái nhà, giữa ca đoàn và cung thánh, nhưng không gần chạm đất. Màn làm từ chất liệu tựa như lưới mỏng, để ánh sáng nến có thể chiếu xuyên qua. Màn được tháo xuống vào ngày Thứ Bảy Tuần Thánh.

Tại nhà thờ thánh Phaolô ở Syracuse, màn cũng được treo từ mái, nhưng chỉ kéo xuống đến khoảng giữa chiều cao gian thờ; trên đó có thêu hình ảnh Đức Trinh Nữ Maria. Trong một nhà thờ kinh sĩ đoàn (collegiata) cùng thành phố, màn được trang trí với hình ảnh Thang Thánh (Scala Sancta) và dinh Philatô. Một nguyện đường cũ của Dòng Capuchin – nay được sử dụng như một nhà tế bần – có một tấm màn kéo dài đến tận mặt đất.

Tại nhà thờ chính tòa Monreale không có màn Mùa Chay, còn ở Termini Imerese thì có màn nhưng không có trang trí nào. Tại nhà thờ chính tòa Cefalù, màn được treo giữa gian ca đoàn, nhưng tại một vị trí mà các ghế ca viên mới được xây thêm đã lấn vào cung thánh. Dường như màn vẫn tiếp tục được treo ở vị trí cũ, ngay cả sau khi gian ca đoàn đã được mở rộng. Tấm màn này có niên đại năm 1770, và được trang trí với cảnh tháo xác Chúa khỏi thập giá. Nó không phủ kín hai bên ca đoàn, và dù có được móc lên, nếu thả xuống thì cũng không chạm đất.

Tại Trapani, có đến sáu trong số tám nhà thờ sử dụng màn Mùa Chay: thông thường, màn được vén lên khoảng ba mét so với mặt đất. Tại một nhà thờ, màn có kích cỡ và chất liệu giống như một tấm thảm Ba Tư nhỏ, không có màu xanh mà là một màu nâu đen đậm. Nó không phủ rộng hết chiều ngang của nhà thờ, mà chỉ đơn giản treo thấp xuống, gợi nhớ đến những tấm khăn trải bàn hay tấm vải được phơi khô.

Nghi lễ của Braga quy định phải có màn Mùa Chay từ Kinh Chiều I của Chúa Nhật thứ Nhất Mùa Chay cho đến Thứ Bảy Tuần Thánh, tuy nhiên chỉ dẫn này không được thực hành phổ biến. Năm 1949, tác giả thấy có ba tấm màn^[100] tại thành phố Braga: trong nhà thờ chính tòa, nhà thờ Santa Cruz, và nhà thờ thánh Phaolô – nhưng ở các vùng nông thôn xung quanh thì không có nhà thờ nào sử dụng màn. Tại nhà thờ chính tòa, nơi cử hành các nghi thức depositio (táng xác Chúa Kitô) và elevatio (Phục Sinh) một cách long trọng, nguyện đường phía đông của cánh ngang phía bắc – nơi lưu giữ Mình Thánh Chúa cho đến sáng Chúa Nhật Phục Sinh – được bố trí thêm một tấm màn thứ hai.

 

THƯ MỤC THAM KHẢO

1. SCHNEIDER, Fulgence. Thánh Lễ Xitô Cổ (Ancienne Messe Cistercienne). Tilburg, Hà Lan, 1929.
2. MANRIQUE, Angelus. Biên niên sử Dòng Xitô (Annales Cistercienses). Lyons, 1642.
3. SHARPE, Edmund. Kiến trúc của Dòng Xitô (The Architecture of the Cistercians). London, 1874.
4. AUBERT, Marcel. Kiến trúc Dòng Xitô tại Pháp (L’Architecture Cistercienne en France). 2 tập. Paris, 1947.
5. Lịch Phụng Vụ Xitô” (‘Le Calendrier Cistercien’). Trong Niên giám Giáo hoàng Công giáo (Annuaire Pontifical Catholique). Paris, 1902.
6. TRILHE, R. “Cîteaux (Phụng vụ của Dòng)” (‘Citeaux (Liturgie de l’Ordre de)’). Trong Từ điển Khảo cổ học và Phụng vụ Kitô giáo (Dictionnaire d’Archéologie Chrétienne et de Liturgie). Paris, 1914.
7. Tuyển tập Dòng Xitô Cải cách (Collectanea Ordinis Cisterciensis Reformatorum). Westmalle, 1934–1953.
8. Sách Tuyển Tập Dòng Xitô (Collectaneum Cisterciense). Rome-Tournai: Desclee, 1900.
9. “Bản kiểm kê Kho tàng và Phòng thánh của Đan viện Clairvaux năm 1640” (Inventaire du Trésor et de la Sacristie de l’Abbaye de Clairvaux de 1640). Trong Thư viện của Trường Chartes (Bibliothèque de l’Ecole de Chartes), LXIII. Paris, 1902.
10. Niên lịch Xitô hay Tử đạo lục của Thánh Dòng Xitô (Kalendarium Cisterciense seu Martyrologium Sacri Ordinis Cisterciensis). Westmalle, 1921.
11. JAMES, Bruno Scott (biên tập). Các Thư của Thánh Bênađô thành Clairvaux (The Letters of St. Bernard of Clairvaux). London, 1953.
12. DE MARNET, Engelbert. Sách Tập tục của Dòng Xitô (Liber Usuum Cisterciensis Ordinis). Paris, 1531.
13. MALET, André. Phụng vụ Dòng Xitô (La Liturgie Cistercienne). Westmalle, 1921.
14. AIGRAIN, R. “Phụng vụ Dòng Xitô” (‘La Liturgie Cistercienne’). Trong Phụng vụ học (Liturgia). Paris, 1930.
15. Sách Hướng dẫn Nghi lễ… dành cho các đan sĩ Dòng Xitô Nhặt Phép (Manuale Caeremoniarum … ad usum monachorum Strictioris Observantiae). Westmalle, 1908.
16. HENRIQUEZ, Chrysostom. Danh lục các Thánh Dòng Xitô (Menologium Cisterciense). Antwerp, 1630.
17. Sách Lễ đầy đủ nhất theo Tập tục của Dòng Xitô (Missale Completissimum ad usum Cisterciensis Ordinis). Paris, 1515.
18. GIRAULT, Ambrosius. Sách Lễ của Dòng Xitô (Missale Cisterciensis Ordinis). Paris, 1529.
19. CRAMOISY, Sebastien. Sách Lễ theo Tập tục của Thánh Dòng Xitô (Missale ad usum sacri Ordinis Cisterciensis). Paris, 1617.
20. Sách Lễ Dòng Xitô, theo bản sửa đổi của Sách Lễ Rôma đã được phê chuẩn, xuất bản lần đầu năm 1657 (Missale Cisterciense juxta Romani recogniti correctionem primo editum, 1657).
21. LEONARD, Frederick. Sách Lễ Dòng Xitô, theo bản sửa đổi mới nhất của Sách Lễ Rôma đã được phê chuẩn (Missale Cisterciense juxta novissimam Romani recogniti correctionem). Paris, 1702.
22. GUIGNARD, Ph. (chủ biên). Các Văn kiện Tiên khởi của Tu luật Xitô, được xuất bản dựa trên các bản thảo của Đan viện Cîteaux (Les Monuments Primitifs de la Règle Cistercienne, publiés d’après les manuscrits de l’Abbaye de Cîteaux). Dijon, 1878.
23. PARIS, Julian và SÉJALON, Hugo (hiệu đính và cập nhật). Tuyển tập Luật Dòng Xitô (Nomasticon Cisterciense). Solesmes, 1892.
24. Sách Chỉ dẫn Nghi thức theo tập tục của Dòng Xitô, được dịch sang tiếng Pháp… bởi thầy Jehan de Vepria, đan phó Clairvaux… do Estienne Jehannot, thạc sĩ nghệ thuật, in tại Paris (L’Ordinaire selon l’usage de l’Ordre de Cysteaux translate en francoys…). 1495. Brussels: Thư viện Hoàng gia, Bản thảo A 791.
25. JANAUSCHEK, P. L. Các Nguồn gốc Dòng Xitô (Origines Cistercienses). Vienna, 1877.
26. Sách Các Cuộc Rước của Dòng Xitô (Processionale Ordinis Cisterciensis). Paris, 1742.
27. DIMIER, Anselme. Tuyển tập các Sơ đồ Nhà thờ Dòng Xitô (Receuil de Plans d’Eglises Cisterciennes). Tập I. Aiguebelle-Paris, 1949.
28. BOCK, Colomban. “Cuộc Cải cách Luật Phụng vụ trong Dòng Xitô” (La Réforme du Droit Liturgique dans l’Ordre de Cîteaux). Tuyển tập Dòng Xitô Cải cách (Collectanea Ordinis Cisterciensis Reformatorum), tháng 1 năm 1952.
29. CANIVEZ, J. M. “Nghi thức Xitô” (‘Le Rite Cistercien’). Tạp chí Phụng vụ (Ephemerides Liturgicae), tập LXIII, số III, 1949.
30. Các Chỉ dẫn Sách Lễ theo Tập tục của Thánh Dòng Xitô Nhặt Phép (Rubricae Missalis ad usum sacri Ordinis Cisterciensium Strictioris Observantiae). Westmalle, 1924.
31. CANIVEZ, J. M. (biên tập). Quy chế của các Tổng Công nghị Dòng Xitô từ năm 1116 đến năm 1786 (Statuta Capitulorum Generalium Ordinis Cisterciensis ab anno 1116 ad annum 1786). 8 tập. Louvain, 1933-39.
32. MARTÈNE, E. và DURAND, U. Hành trình Khảo cứu của hai Đan sĩ Biển Đức thuộc Hội Dòng Thánh Maur (Voyage Littéraire de Deux Bénédictins de la Congrégation de Saint Maur). Paris, 1717.
33. LEKAI, Louis J. Các Đan sĩ Áo trắng: Lịch sử Dòng Xitô (The White Monks: A History of the Cistercian Order). Our Lady of Spring Bank, Okauchee, Wis., 1953.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1] Qui vivis, etc., at the end of the prayer for the chasuble. (Câu Qui vivis, etc., ở cuối lời nguyện khi mặc áo lễ.)

[2] Also the dalmatic and tunicle of the ministers, if they were worn. (Cũng như áo phó tế và áo phụ phó tế của các thừa tác viên, nếu chúng được mặc.)

[3] Cf. Usage at Cluny. Pat. Lat., t. CXLIX, col. 715, 724. (X. Tập tục tại Cluny. Patrologia Latina, tập CXLIX, cột 715, 724.)

[4] Spiritus sancti assistentiam magna cum humilitate expostulet dicens: Veni sancte Spiritus. Missale Cist., 1672. (Ngài hãy hết lòng khiêm tốn khẩn cầu sự trợ giúp của Chúa Thánh Thần và đọc: Veni sancte Spiritus. Sách Lễ Xitô, 1672.)

[5] The deacon also kissed the altar. (Phó tế cũng hôn bàn thờ.)

[6] As we have seen, the formula is of Cluniac origin, with the invocation to our Lady introduced by the general chapter in 1184. (Như chúng ta đã thấy, công thức này có nguồn gốc từ Cluny, với lời khẩn cầu Đức Bà được đưa vào bởi Tổng Công nghị năm 1184.)

[7] This was enjoined in the missal of the Spanish congregation in 1762. (Điều này được quy định trong sách lễ của Hội dòng Tây Ban Nha năm 1762.)

[8] Several formulas for the preparatory offertory ceremony are given in the Castilian missal of 1762. (Một vài công thức cho nghi thức chuẩn bị lễ vật được đưa ra trong sách lễ của Tỉnh dòng Castile năm 1762.)

[9] Rer. Lit. (Rome, 1671), lib. II, cap. IX, 3, p. 369. (Các Vấn đề Phụng vụ (Rôma, 1671), quyển II, chương IX, 3, tr. 369.)

[10] Deinde posita patena super calicem cooperiat eum de offertorio. Guignard, Les Monuments primitifs…. (Dijon, 1878), p. 142. (Sau đó, sau khi đặt đĩa thánh lên trên chén thánh, ngài hãy phủ nó bằng khăn phủ lễ vật. Guignard, Các Văn kiện Nguyên thủy…. (Dijon, 1878), tr. 142.)

[11] Liber Usuum Cist. Ord., Paris, Engelbert de Marnet, 1531. (Sách Liber Usuum Dòng Xitô, Paris, Engelbert de Marnet, 1531.)

[12] Missale ad usum sacri Ord. Cist., Paris, Sebastian Cramoisy, 1617. (Sách Lễ dùng cho Dòng Xitô thánh, Paris, Sebastian Cramoisy, 1617.)

[13] Lisbon, Nat. Lib., MS. 6207 FG. The same manuscript provides tropes for the traditional Ave Rex on Palm Sunday. (Thư viện Quốc gia Lisbon, Bản thảo 6207 FG. Cũng bản thảo này cung cấp các phần hát phụ thêm cho bài Ave Rex truyền thống vào Chúa Nhật Lễ Lá.)

[14] Guignard, op. cit., p. 143. (Guignard, sđd., tr. 143.)

[15] The prayer Summe sacerdos is given before the ordo missae in the 12th-century Dijon MS. Cf. Carmelite ordinal of Sibert de Beka (c. 1312): ut si velit orationem Summe sacerdos dicere possit vel aliam prout devotionem habuerit. Deinde (after epistle) ministri cum sacerdote dicant graduale et ea quae pro tempore dicenda fuerint. Zimmermann, Ordin. de l’Ordre de N.-D. du Mont Carmel (Paris, 1910), rubric XLI, pp. 77-8. (Lời nguyện Summe sacerdos được ghi trước phần nghi thức Thánh lễ trong bản thảo Dijon thế kỷ XII. X. Sách Chỉ dẫn Nghi thức Dòng Cát Minh của Sibert de Beka (k. 1312): “để nếu ngài muốn, ngài có thể đọc lời nguyện Summe sacerdos hoặc một lời nguyện khác tùy theo lòng đạo đức. Sau đó (sau bài đọc Thư tín), các thừa tác viên cùng với linh mục đọc ca tiến cấp và những phần phải đọc tùy theo mùa.” Zimmermann, Sách Chỉ dẫn Nghi thức Dòng Đức Bà núi Cát Minh (Paris, 1910), chỉ dẫn XLI, tr. 77-78.)

[16] Usos of 1586 and 1671: The minister with censer and boat went to the sub- deacon who, without any prayer or blessing, put on the incense. They accom- panied the deacon to the lectern, where both the deacon and subdeacon censed the book two or three times. (Sách Usos năm 1586 và 1671: Thừa tác viên mang bình hương và thuyền hương đến chỗ phụ phó tế, người này bỏ hương vào mà không đọc lời nguyện hay làm phép. Họ đi cùng phó tế đến bục đọc sách, nơi cả phó tế và phụ phó tế xông hương sách hai hoặc ba lần.)

[17] Cf. Reg. S. Benedicti, cap. XI. (X. Tu luật Thánh Biển Đức, chương XI.)

[18] Consuet., cap. LXV. (Sách các Tập tục, chương LXV.)

[19] Cap. Gen. 1347, I; Canivez, Stat., t. III, p. 505. (Tổng Công nghị 1347, chương I; Canivez, Statuta, tập III, tr. 505.)

[20] Consuet. cap. LIII. A similar rubric is found in the ceremonial of the Benedictine Congregation of Bursfeld; Bona, Rer. Lit., lib. I, cap. XXV, II, p. 250. (Consuetudines, chương LIII. Một chỉ dẫn tương tự được tìm thấy trong sách nghi lễ của Hội Dòng Biển Đức tại Bursfeld; Bona, Về các Vấn đề Phụng vụ, quyển I, chương XXV, II, tr. 250.)

[21] Nomast. Cist., p. 203. Cf. Carthusian rite. (Nomasticon Cisterciense, tr. 203. So sánh với nghi thức Dòng Carthusian.)

[22] Missale Cist., 1584. (Sách Lễ Dòng Xitô, 1584.)

[23] Offertorio dicto, elevatis patena cum pane et calice et genuflectens dicat: Suscipe…Missale Cist., 1617. (Khi đọc Lời nguyện trên lễ vật, vừa quỳ gối vừa nâng đĩa thánh với bánh và chén lễ, rồi đọc: Suscipe… Sách Lễ Dòng Xitô, 1617.)

[24] Panem ante calicem. (Bánh đặt trước chén lễ.)

[25] The Castilian missal of 1762 gives the formula: Ab illo benedicatur in cujus honore et nomine concrematur. Amen. (Sách lễ của Tỉnh Dòng Castile năm 1762 đưa ra công thức: Nguyện cho hương này được chúc phúc bởi Đấng, mà để tôn vinh và nhân danh Người, hương này được đốt lên. Amen.)

[26] Cf. Dominican rite. (So sánh với nghi thức Dòng Đaminh.)

[27] Sacerdos accipiens (thuribulum), thurificet calicem isto modo, semel volvat illud circa calicem, semel thurificet dexteram partem altaris desuper, semel et sinistram, semel quoque anteriorem. Consuet. (Vị chủ tế, sau khi nhận (bình hương), xông hương chén lễ như sau: đưa bình hương một vòng quanh chén lễ, rồi xông một lần phía trên bên phải bàn thờ, một lần bên trái, và một lần phía trước. Consuetudines.)

[28] Diaconus autem thurificet prius dexteram partem ipsius altaris. Deinde elevans manus thurificet bis crucem, et inde transiens per retro altare ad sinistram partem thurificet eam similiter et crucem, Consuet. (Còn thầy phó tế thì trước hết xông hương phía bên phải bàn thờ. Sau đó, giơ tay lên, thầy xông hương thánh giá hai lần, rồi đi vòng ra sau bàn thờ đến phía bên trái, xông hương phía đó, rồi lại xông hương thánh giá. Consuetudines.)

[29] A similar response is found in the missal of 1516 (Paris. fo. 82b). (Một lời đáp tương tự được tìm thấy trong Sách Lễ năm 1516 (Paris, tờ 82v).)

[30] Cf. several missals about 1100 and the Carthusian rite. (So sánh với một vài sách lễ khoảng năm 1100 và nghi thức Dòng Carthusian.)

[31] The subdeacon signed himself with the paten still enveloped in the offertory veil. (Thầy phụ phó tế làm dấu thánh giá trên mình bằng đĩa thánh vẫn còn được bọc trong khăn vai.

[32] Cap. Gen. 1188, IV; Canivez, Stat., t. I, p. 108. (Tổng Công nghị 1188, chương IV; Canivez, Statuta, tập I, tr. 108.)

[33] Consuet., cap. LVI; Nomast. Cist., p. 135. (Consuetudines, chương LVI; Nomasticon Cisterciense, tr. 135.)

[34] Guignard, op. cit., p. 153. (Guignard, sđd., tr. 153.)

[35] In elevatione hostiae salutaris, consecratione peracta, hostia aliquantulum elevetur, ut videri possit. Cap. Gen. 1232, III; Canivez, Stat., t. II, p. 101. (Khi nâng Mình Thánh cứu độ, sau khi việc truyền phép đã hoàn tất, Mình Thánh phải được nâng lên một chút để có thể được nhìn thấy. Tổng Công nghị 1232, chương III; Canivez, Statuta, tập II, tr. 101.)

[36] Martène, De antiq. Monach. rit., lib. II, cap. IV. (Martène, Về các nghi thức Đan tu cổ, quyển II, chương IV.)

[37] Chap. XXXII. (Chương XXXII.)

[38] Pat. Lat., t. LXXVIII, col. 945. (Patrologia Latina, tập LXXVIII, cột 945.)

[39] Ibid., col. 1167. (Sđd., cột 1167.)

[40] Cap. Gen. 1194, X; Canivez, Stat., t. I, p. 172. (Tổng Công nghị 1194, chương X; Canivez, Statuta, tập I, tr. 172.)

[41] Cap. Gen. 1195, I (ibid., p. 182); Cap. Gen. 1196, LVII (ibid., p. 208); Cap. Gen. 1197, II (ibid., p. 210). (Tổng Công nghị 1195, chương I (sđd., tr. 182); Tổng Công nghị 1196, chương LVII (sđd., tr. 208); Tổng Công nghị 1197, chương II (sđd., tr. 210).)

[42] Contrary to generally received opinion, it is now established that Odo of Châteauroux, cardinal bishop of Tusculum (1244–73), was never a member of the Cistercian Order. Anselme Dimier, Collectanea O.C.R., t. X, pp. 295-7. (Trái với quan điểm được chấp nhận rộng rãi, ngày nay người ta đã xác định rằng Odo thành Châteauroux, hồng y giám mục Tusculum (1244–73), chưa bao giờ là một thành viên của Dòng Xitô. Anselme Dimier, Tuyển tập Dòng Xitô Cải cách, tập X, tr. 295-7.)

[43] Cap. Gen. 1245, II; ibid., t. II, p. 289. (Tổng Công nghị 1245, chương II; sđd., tập II, tr. 289.)

[44] Cap. Gen. 1255, II; ibid., t. II, p. 409. Cap. Gen. 1258, I; ibid., t. II, p. 435. (Tổng Công nghị 1255, chương II; sđd., tập II, tr. 409. Tổng Công nghị 1258, chương I; sđd., tập II, tr. 435.)

[45] Cap. Gen. 1261, III; ibid., p. 475. (Tổng Công nghị 1261, chương III; sđd., tr. 475.)

[46] Cap. Gen. 1262, XIII; ibid., t. III, p. 3. (Tổng Công nghị 1262, chương XIII; sđd., tập III, tr. 3.)

[47] Cap. Gen. 1271, LXXV; ibid., pp. 91-2. (Tổng Công nghị 1271, chương LXXV; sđd., tr. 91-92.)

[48] Cap. Gen. 1274, I; ibid., pp. 126-7. (Tổng Công nghị 1274, chương I; sđd., tr. 126-127.)

[49] Cap. Gen. 1290, XX; ibid., p. 248. (Tổng Công nghị 1290, chương XX; sđd., tr. 248.)

[50] Cap. Gen. 1328, I; ibid., pp. 378-9. (Tổng Công nghị 1328, chương I; sđd., tr. 378-379.)

[51] The following rubric occurs in the Castilian missal of 1762: Quod si plures (missae) conventuales fuerunt, in prima tantum dicitur et non in aliis. (Chỉ dẫn sau đây xuất hiện trong Sách lễ của Tỉnh Dòng Castile năm 1762: Nhưng nếu có nhiều Thánh lễ cộng đoàn, thì (lời nguyện này) chỉ được đọc trong Thánh lễ đầu tiên chứ không đọc trong các Thánh lễ khác.)

[52] Cap. Gen. 1601, cap. VIII, III; Canivez, Stat., t. VII, p. 204. (Tổng Công nghị 1601, chương VIII, khoản III; Canivez, Statuta, tập VII, tr. 204.)

[53] Cap. Gen. 1618, XIV; ibid., t. VII, p. 333. (Tổng Công nghị 1618, chương XIV; sđd., tập VII, tr. 333.)

[54] Psl. CXXI, Laetatus sum; versicles and responses; two prayers: Ecclesiae tuae Domine and Hostium nostrorum quaesumus Domine. Collect., lib. IV, pp. 243-4. (Thánh vịnh 121, Laetatus sum; các câu xướng và đáp; hai lời nguyện: Ecclesiae tuae Domine và Hostium nostrorum quaesumus Domine. Sách Tuyển Tập, quyển IV, tr. 243-4.)

[55] Cf. Carmelite and Dominican rites. (So sánh với nghi thức Dòng Cát Minh và Đaminh.)

[56] Et postquam ter dixerit ‘Agnus Dei’ et dimiserit in calicem illam partem dominici corporis quam tenet in dextera manu dicens: ‘Haec sacrosancta commixtio’ totam orationem sub silentio. Consuet. (Và sau khi đọc ba lần kinh ‘Agnus Dei’, và thả phần Mình Thánh đang cầm trong tay phải vào chén lễ, ngài đọc thầm toàn bộ lời nguyện: ‘Haec sacrosancta commixtio…’. Consuetudines.)

[57] Qua (oratione) dicta statim sumens corpus Domini cum calice utraque manu applicet ad se, et sic percipiat corpus Domini super calicem, deinde sanguinem Consuet. (Sau khi đọc (lời nguyện) ấy, ngài lập tức cầm lấy Mình Thánh Chúa cùng với chén thánh bằng cả hai tay, đưa đến gần mình, và như thế, ngài lãnh nhận Mình Thánh Chúa trên chén thánh, rồi đến Máu Thánh. Consuetudines.)

[58] Quod ore sumpsimus; Corpus tuum Domine. (Quod ore sumpsimus; Corpus tuum Domine.)

[59] Oratio postquam percepit corpus et sanguinem. Corpus domini nostri Jesu Christi, quod accepi et sanguis ejus quem potavi inhereat queso in visceribus meis, ut non veniat mihi ad judicium neque ad condempnationem, sed sit ad salutem et ad remedium anime mee et perducat me ad vitam eternam. Amen. Schneider, op. cit., part II, XX, p. 193. (Lời nguyện sau khi đã lãnh nhận Mình và Máu Thánh. Xin cho Mình Thánh Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng con, mà con đã lãnh nhận, và Máu Thánh Người mà con đã uống, được thấm nhập vào lòng con, để con không phải bị xét xử hay kết án, nhưng trở nên ơn cứu độ và phương dược cho linh hồn con, và dẫn đưa con đến sự sống đời đời. Amen. Schneider, sđd., phần II, XX, tr. 193.)

[60] The Eucharist was renewed on Sundays, and also on Holy Thursday. The latter day is mentioned in the ordinarium of Cîteaux (1516), and also in the Castilian Usos of 1586 and 1798. (Bí tích Thánh Thể được thay mới vào các ngày Chúa Nhật, và cả vào ngày Thứ Năm Tuần Thánh. Ngày lễ sau được đề cập trong sách chỉ dẫn nghi thức của Cîteaux (1516), và cũng trong sách Tập tục của Tỉnh Dòng Castile các năm 1586 và 1798.)

[61] Each of the communicants received the pax at the presbytery step : in the middle, and not at the epistle side as the ritual of 1689 directed. Cf. S. Reg. Ben., cap. LXIII. (Mỗi người rước lễ nhận hôn bình an tại bậc cung thánh: ở chính giữa, chứ không phải ở phía bài đọc như sách nghi lễ năm 1689 đã chỉ dẫn. So sánh, Tu luật Thánh Biển Đức, chương LXIII.)

[62] Sumens fistulam, si tunc necessaria est, eat ad sinistram partem per retro altare Subdiaconus percipiat sanguinem cum fistula priusquam se componat ad tenendum calicem. Consuet. (Thầy phụ phó tế, nếu cần, cầm lấy ống rước lễ, đi vòng ra sau bàn thờ đến phía bên trái, rồi lãnh nhận Máu Thánh bằng ống rước lễ trước khi chuẩn bị giữ chén thánh. Consuetudines.)

[63] Pat. Lat., t. LXXVIII, col. 994. (Patrologia Latina, tập LXXVIII, cột 994.)

[64] Ceteris tam privatis quam festivis diebus ad omnes missas una tantum hostia consecretur, cujus tertiam partem sacerdos super calicem tenens communicaturis distribuat. Consuet., cap. LIV. (Vào các ngày khác, dù là lễ riêng hay lễ trọng, trong mọi thánh lễ chỉ truyền phép một bánh lễ duy nhất, mà vị chủ tế, khi cầm phần thứ ba của bánh lễ đó trên chén thánh, sẽ phân phát cho những người rước lễ. Consuetudines, chương LIV.)

[65] Schneider, op. cit., part II, XIII, p. 208. (Schneider, sđd., phần II, XIII, tr. 208.)

[66] Per duplici ostio fenestram ab intra et extra claudendam communicent. Art. XIV; Nomast. Cist., p. 556. (Họ sẽ trao Mình Thánh qua một ô cửa có hai cánh, có thể đóng lại từ cả bên trong lẫn bên ngoài. Điều XIV; Nomasticon Cisterciense, tr. 556.)

[67] Quo hausto ponat illum non reclinatum super altare juxta patenam. Similiter nec ad privatas missas reclinatur. Consuet. (Sau khi uống xong, ngài đặt chén thánh thẳng đứng trên bàn thờ cạnh đĩa thánh, chứ không đặt nghiêng. Tương tự, trong các Thánh lễ riêng cũng không đặt nghiêng. Consuetudines.)

[68] Diaconus fistulam antequam reddat in quantum potuerit ab utraque parte sugendo a sanguine Domini evacuet. Si quid autem residuum fuerit de ipso sanguine bibat illud cum calice postquam fistulam reddiderit subdiacono. Consuet. (Trước khi trả lại ống rước lễ, thầy phó tế phải hút cả hai đầu để làm sạch Máu Thánh Chúa càng nhiều càng tốt. Nếu còn sót lại chút Máu Thánh nào, thầy sẽ uống phần đó cùng với chén thánh sau khi đã trả ống rước lễ cho thầy phụ phó tế. Consuetudines.)

[69] Subdiaconus vero tenens fistulam contra faciem in transverso eat ad sacerdotem per retro altare ministrare ei vinum in calice. Consuet. (Còn thầy phụ phó tế, khi cầm ống rước lễ ngang trước mặt mình, sẽ đi vòng ra sau bàn thờ đến chỗ vị chủ tế để rót rượu vào chén thánh cho ngài. Consuetudines.)

[70] Ex hinc subdiaconus tenens fistulam assistat altari habens faciem in patenam usque ad finem collectae. Consuet. (Từ lúc đó, thầy phụ phó tế, tay cầm ống rước lễ, đứng trợ giúp tại bàn thờ, mặt hướng về phía đĩa thánh cho đến khi kết thúc lời nguyện. Consuetudines.)

[71] Deinde (diaconus) iens ad altare transferat inde calicem et patenam super ministerium, sumens ibi lingua sua si quid de corpore Domini remanserit super patenam. Et postea accipiens fistulam abluat eam vino et postea patenam. Quod bibens infundat aliud vinum circumliniens ipsum calicem intus quod iterum percipiat. Tertio infundat vinum eo modo circumliniens. Quod percipiat subdiaconus. Et adhuc alia vice infundat, si necesse fuerit. Quibus lotis et detersis ad linteum quo sacerdos paulo ante digitos detersit, recondat ea et corporalia cum calicibus. Consuet. (Sau đó, (thầy phó tế) đi đến bàn thờ, di chuyển chén thánh và đĩa thánh từ đó đến bàn phụ lễ, tại đó thầy dùng lưỡi mình lấy đi bất cứ phần Mình Thánh Chúa nào còn sót lại trên đĩa thánh. Và sau đó, cầm lấy ống rước lễ, thầy tráng nó bằng rượu, rồi đến đĩa thánh. Sau khi uống phần đó, thầy rót thêm rượu, tráng quanh bên trong chén thánh, rồi lại uống. Lần thứ ba, thầy rót rượu và tráng theo cách đó, phần này do thầy phụ phó tế uống. Và nếu cần, thầy lại rót thêm một lần nữa. Sau khi các vật này đã được tráng và lau khô bằng khăn mà vị chủ tế vừa dùng để lau ngón tay, thầy cất chúng đi, cùng với các khăn thánh và chén thánh. Consuetudines.)

[72] Sicque signans se, et inclinans recedat. Missal. Cist. (Và như thế, sau khi làm dấu thánh giá và cúi mình, ngài lui về. Sách Lễ Dòng Xitô.)

[73] Consuet. (Consuetudines.)

[74] Canivez, Le Rite Cistercien, Ephem. Liturg., vol. LXIII (1949), fasc. III, P . 295. (Canivez, Nghi thức Xitô, trong Tạp chí Phụng vụ (Ephemerides Liturgicae), tập LXIII (1949), số III, tr. 295.)

[75] Sacerdos autem exutus sacerdotalibus indumentis, veniet ad gradum ubi legitur epistola, et petat veniam sicut in festis diebus. Privatis vero diebus flectat genua mox recedens. Consuet. (Còn vị chủ tế, sau khi đã cởi phẩm phục, sẽ đến bậc cấp nơi đọc bài đọc và cầu xin ơn tha thứ như trong các ngày lễ trọng. Trong các ngày thường, ngài bái gối ngay khi lui về. Consuetudines.)

[76] Reg. S. Ben., cap. XXXVIII. The customs of Hirshau, which were adapted from those of Cluny, give two formulas, which seem to suggest that Cluny also had two. The Benedictine form is a little longer than that of the Cistercians: … spiritum elationis et ignorantiae. (Tu luật Thánh Biển Đức, chương XXXVIII. Các tập tục của Hirshau, vốn được phỏng theo tập tục của Cluny, đưa ra hai công thức, điều này dường như cho thấy Cluny cũng có hai công thức. Công thức của Dòng Biển Đức dài hơn một chút so với công thức của Dòng Xitô: … tinh thần kiêu ngạo và ngu dốt.)

[77] Si Abbas celebret, finita Missa, osculato Altaris medio, stans versus Altare dicet: Sit nomen .R. Ex hoc nunc Adjutorium nostrum R7. Qui fecit Deinde vertit se ad populum et elevat manus et dicet: Benedicat vos omnipotens Deus. Et cum dicit ‘Deus’ jungit manus ante faciem suam et porrigitur ei ad sinistram baculus pastoralis cum quo vertens se ad dexterum latus benedicet populum signans ter et dicens: Pater et Filius et Spiritus Sanctus. Amen. (Nếu Viện phụ cử hành, sau khi Thánh lễ kết thúc, ngài hôn chính giữa Bàn thờ, đứng quay về Bàn thờ và đọc: Sit nomen… Đ. Ex hoc nunc… Adjutorium nostrum… Đ. Qui fecit… Sau đó, ngài quay về phía dân chúng, giang tay và đọc: Benedicat vos omnipotens Deus. Và khi đọc chữ ‘Deus’, ngài chắp tay trước mặt, và gậy mục tử được trao vào tay trái của ngài. Với cây gậy đó, ngài quay sang bên phải, ban phép lành cho dân chúng bằng cách làm dấu thánh giá ba lần và đọc: Pater et Filius et Spiritus Sanctus. Amen.)

[78] Ad notitiam Capituli Generalis pervenit in nonnullis monasteriis Ordinis sacerdotes in fine missae dicere varias orationes omissa lectione Evangelii Divi Joannis ‘In principio. Quam ab rem idem Capitulum ordinat, ut de caetero, priusquam sacerdos albam deponat, dictum Evangelium pronuntiet. Mehrerau, MS. XII, 216. (Tổng Công nghị đã được biết rằng tại một số đan viện của Dòng, các linh mục cuối thánh lễ đọc nhiều lời nguyện khác nhau mà bỏ qua việc đọc bài Tin Mừng của Thánh Gioan ‘In principio’. Vì lý do đó, chính Tổng Công nghị này quy định rằng, từ nay về sau, trước khi linh mục cởi áo alba, ngài phải đọc bài Tin Mừng nói trên. Mehrerau, Bản thảo XII, 216.)

[79] Boquen, founded in 1137, daughter of Cîteaux by L’Aumône and Begard. Some sixteen miles south of Lamballe in the diocese of St. Brieuc. (Boquen, thành lập năm 1137, là con của Cîteaux qua các đan viện L’Aumône và Begard. Cách Lamballe khoảng mười sáu dặm về phía nam, thuộc giáo phận St. Brieuc.)

[80] Hauterive, founded in 1138, daughter of Clairvaux by Cherlieu. About four miles from Fribourg in the diocese of Lausanne. (Hauterive, thành lập năm 1138, là con của Clairvaux qua đan viện Cherlieu. Cách Fribourg khoảng bốn dặm, thuộc giáo phận Lausanne.)

[81] Poblet, founded in 1151, daughter of Clairvaux by Grandselve and Font-froide. Some thirty-six miles from Tarragona in the diocese of Tarragona. (Poblet, thành lập năm 1151, là con của Clairvaux qua các đan viện Grandselve và Fontfroide. Cách Tarragona khoảng ba mươi sáu dặm, thuộc giáo phận Tarragona.)

[82] The Blessed Sacrament is reserved also in an aumbry for the sick at Hauterive. (Tại Hauterive, Bí tích Thánh Thể cũng được lưu giữ trong một nhà tạm âm tường dành cho các bệnh nhân.)

[83] Cf. Carthusian rite. (So sánh với nghi thức Dòng Carthusian.)

[84] At Hauterive, the embolism is sung. (Tại Hauterive, phần embolism được hát.)

[85] Ab eo benedicaris in cujus honorem cremaberis. (Nguyện cho ngươi được chúc phúc bởi Đấng, mà để tôn vinh Người, ngươi sẽ được đốt cháy.)

[86] Ash Wednesday. (Thứ Tư Lễ Tro.)

[87] Mansi, Concil., t. XX, col. 739. (Mansi, Concilia, tập XX, cột 739.)

[88] Op. cit., t. II (Paris, 1720), chap. I, p. 22. (Sđd., tập II (Paris, 1720), chương I, tr. 22.)

[89] Ordinale Gilbertinum, edit. R. M. Woolley, The Gilbertine Rite, vol. I (London, 1921), pp. 24-5, Henry Bradshaw Society, vol. LIX. Cf. Norwich, H.B.S., vol. LXXXII, p. 78. (Sách Chỉ dẫn Nghi thức Dòng Gilbertine, do R. M. Woolley biên tập, trong Nghi thức Dòng Gilbertine, tập I (London, 1921), tr. 24-25, Hội Henry Bradshaw, tập LIX. So sánh, sách của Norwich, H.B.S., tập LXXXII, tr. 78.)

[90] Ordinale Gilbertinum, op. cit., p. 30. (Sách Chỉ dẫn Nghi thức Dòng Gilbertine, sđd., tr. 30.)

[91] De Offic. Eccles. (Về các Phụng vụ trong Hội Thánh.)

[92] De Vert, op. cit., t. II, chap. I, p. 28. (De Vert, sđd., tập II, chương I, tr. 28.)

[93] Edit. David Knowles (London, 1951), p. 19. (Trong bản do David Knowles biên tập (London, 1951), tr. 19.)

[94] Ibid., p. 21. (Như trên, tr. 21.)

[95] Ibid., p. 27. (Như trên, tr. 27.

[96] Customary of the Cathedral Priory Church of Norwich, edit. J. B. L. Tolhurst, Henry Bradshaw Society, vol. LXXXII (1948), p. 66. (Tập tục của Tu viện Chính tòa Norwich, do J. B. L. Tolhurst biên tập, Hội Henry Bradshaw, tập LXXXII (1948), tr. 66.)

[97] ‘Survival of the Lenten Veil in Sicily’, Church Times. (‘Sự tồn tại của Màn Che Mùa Chay tại Sicilia’, trong Church Times.)

[98] J. Wickham Legg (quoting from Everard Green), Ecclesiological Essays ( London, 1905), II, Mediaeval Ceremonial, p. 35. (J. Wickham Legg (trích từ Everard Green), Các Tiểu luận về Giáo hội học (London, 1905), II, Nghi lễ Trung cổ, tr. 35.)

[99] The veil in St. Antonio, Palermo, had a representation of Adam and Eve. (Tấm màn tại nhà thờ Thánh Antôn, Palermo, có hình ảnh Ađam và Evà.)

[100] The veils are violet in colour, plain and without any designs. (Các tấm màn có màu tím, trơn và không có hoa văn.)